Dũng Đỗ
Writer
Sự bùng nổ của các nền tảng thương mại điện tử và dịch vụ giao nhận thức ăn đang kéo theo một cuộc cách mạng về logistics tự động hóa tại các đô thị lớn ở Mỹ. Điển hình như Charlie Snodgrass, một cựu nhân viên giao hàng tự do (shipper), nay đã chuyển sang một vai trò hoàn toàn mới: "người chăn dắt" (robot wrangler) hay "bảo mẫu" cho chính những cỗ máy đang thay thế công việc cũ của mình. Với mức thù lao dao động từ 24 đến 26 USD (600 đến 700 nghìn đồng) mỗi giờ, công việc hàng ngày của Snodgrass tại nhà kho của công ty Serve Robotics (West Hollywood) bắt đầu từ 5h45 sáng, bao gồm việc giám sát, phân loại và chuẩn bị cho đội quân 150 robot giao hàng tự động sẵn sàng hoạt động trong bán kính 4 km phục vụ các đối tác như DoorDash và Uber Eats.
Một nhân viên "bảo mẫu" đang điều khiển robot giao hàng của Serve Robotics bên ngoài nhà kho tại Los Angeles
Mặc dù được trang bị hệ thống dẫn đường thông minh và khả năng di chuyển linh hoạt, các robot giao hàng hiện tại vẫn chưa đạt đến mức độ tự trị hoàn toàn và phụ thuộc rất nhiều vào sự can thiệp của con người. Tại trạm tập kết, mỗi robot được định danh trạng thái thông qua các chóp nón màu sắc: màu hồng chờ kiểm tra, màu xanh lá báo hiệu tình trạng hoàn hảo (cảm biến sạch, pin đầy), và màu cam biểu thị yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật. Khi bước ra đường phố, thiết kế bo tròn với đôi mắt lớn của robot được kỳ vọng sẽ tạo thiện cảm và khuyến khích người đi bộ hỗ trợ chúng trong những tình huống khó khăn, chẳng hạn như việc nhấn nút xin sang đường tại các ngã tư có đèn tín hiệu giao thông.
Tuy nhiên, thực tế vận hành không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Nhân viên giám sát Anthony Pimentel chia sẻ rằng lực lượng hỗ trợ thường xuyên phải giải quyết các sự cố như robot bị kẹt trên vỉa hè gồ ghề, mất kết nối mạng, lật nghiêng, hoặc khách hàng không chịu ra khỏi nhà để nhận đồ. Thậm chí, Pimentel từng phải xử lý một vụ trộm cắp bất thành bằng cách điều khiển từ xa cho robot nặng 90 kg tự nhảy khỏi thùng xe tải của kẻ gian. Bất chấp những sự cố này, dữ liệu từ các quản lý trạm cho thấy mức độ chấp nhận của cộng đồng đang tăng lên đáng kể. Tỷ lệ robot bị phá hoại hoặc vẽ bậy đã giảm mạnh từ mức 1/5 xuống chỉ còn 1/50 trong vòng một năm qua, khi hình ảnh những cỗ máy này dần trở nên quen thuộc trong nhịp sống đô thị.
Sự phát triển của ngành công nghiệp robot đang mở ra một thị trường ngách mới cho lực lượng lao động. Ông Ali Kashani, Giám đốc điều hành Serve Robotics (hiện đang vận hành 2.000 robot tại 20 thành phố), khẳng định rằng quy mô nhân sự giám sát sẽ tăng trưởng tỷ lệ thuận với số lượng phần cứng được sản xuất. Tương tự, nền tảng tuyển dụng Instawork cũng đang tích cực xây dựng lực lượng "chăm sóc robot" để đáp ứng tham vọng mở rộng lên 10.000 thiết bị của công ty đối thủ Coco Robotics trong năm nay. Theo chuyên gia kinh tế Erik Stettler, nhu cầu tuyển dụng kỹ thuật viên robot trong năm 2025 đã tăng vọt 75% so với năm trước, với mức lương trung bình đạt 64.000 USD/năm.
Tuy nhiên, sự trỗi dậy của AI vật lý (Physical AI) cũng mang đến những rủi ro hiện hữu về việc làm. Phân tích từ các định chế tài chính lớn như HSBC và Goldman Sachs cảnh báo rằng làn sóng tự động hóa không thể đảo ngược này có nguy cơ đe dọa sinh kế của hơn 7,5 triệu tài xế gọi xe và hàng chục triệu nhân viên giao nhận trên toàn cầu. Đơn cử tại thị trường Trung Quốc, hệ thống logistics khổng lồ của Meituan và Ele.me hiện đang sử dụng hơn 11 triệu shipper.
Nhà nghiên cứu Pan Helin từ Đại học Kinh tế và Luật Trung Nam nhận định sự đào thải đối với các công việc lặp đi lặp lại và có rào cản gia nhập thấp là một quá trình "đau đớn nhưng tất yếu". Đối mặt với viễn cảnh này, các diễn đàn trực tuyến của giới tài xế đã bắt đầu xuất hiện những lời kêu gọi phản kháng tiêu cực, chẳng hạn như việc dán băng keo che khuất cảm biến của robot. Mặc dù vậy, đối với những người đã kịp thích nghi và chuyển đổi vai trò như Charlie Snodgrass, công việc "chăn dắt" công nghệ mang lại một sự ổn định và thu nhập tốt hơn hẳn so với những áp lực của nền kinh tế chia sẻ (gig economy) trước đây.
Một nhân viên "bảo mẫu" đang điều khiển robot giao hàng của Serve Robotics bên ngoài nhà kho tại Los Angeles
Thực trạng vận hành và những rắc rối trên đường phố
Mặc dù được trang bị hệ thống dẫn đường thông minh và khả năng di chuyển linh hoạt, các robot giao hàng hiện tại vẫn chưa đạt đến mức độ tự trị hoàn toàn và phụ thuộc rất nhiều vào sự can thiệp của con người. Tại trạm tập kết, mỗi robot được định danh trạng thái thông qua các chóp nón màu sắc: màu hồng chờ kiểm tra, màu xanh lá báo hiệu tình trạng hoàn hảo (cảm biến sạch, pin đầy), và màu cam biểu thị yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật. Khi bước ra đường phố, thiết kế bo tròn với đôi mắt lớn của robot được kỳ vọng sẽ tạo thiện cảm và khuyến khích người đi bộ hỗ trợ chúng trong những tình huống khó khăn, chẳng hạn như việc nhấn nút xin sang đường tại các ngã tư có đèn tín hiệu giao thông.
Tuy nhiên, thực tế vận hành không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Nhân viên giám sát Anthony Pimentel chia sẻ rằng lực lượng hỗ trợ thường xuyên phải giải quyết các sự cố như robot bị kẹt trên vỉa hè gồ ghề, mất kết nối mạng, lật nghiêng, hoặc khách hàng không chịu ra khỏi nhà để nhận đồ. Thậm chí, Pimentel từng phải xử lý một vụ trộm cắp bất thành bằng cách điều khiển từ xa cho robot nặng 90 kg tự nhảy khỏi thùng xe tải của kẻ gian. Bất chấp những sự cố này, dữ liệu từ các quản lý trạm cho thấy mức độ chấp nhận của cộng đồng đang tăng lên đáng kể. Tỷ lệ robot bị phá hoại hoặc vẽ bậy đã giảm mạnh từ mức 1/5 xuống chỉ còn 1/50 trong vòng một năm qua, khi hình ảnh những cỗ máy này dần trở nên quen thuộc trong nhịp sống đô thị.
Cơ hội việc làm mới và rủi ro đào thải lao động phổ thông
Sự phát triển của ngành công nghiệp robot đang mở ra một thị trường ngách mới cho lực lượng lao động. Ông Ali Kashani, Giám đốc điều hành Serve Robotics (hiện đang vận hành 2.000 robot tại 20 thành phố), khẳng định rằng quy mô nhân sự giám sát sẽ tăng trưởng tỷ lệ thuận với số lượng phần cứng được sản xuất. Tương tự, nền tảng tuyển dụng Instawork cũng đang tích cực xây dựng lực lượng "chăm sóc robot" để đáp ứng tham vọng mở rộng lên 10.000 thiết bị của công ty đối thủ Coco Robotics trong năm nay. Theo chuyên gia kinh tế Erik Stettler, nhu cầu tuyển dụng kỹ thuật viên robot trong năm 2025 đã tăng vọt 75% so với năm trước, với mức lương trung bình đạt 64.000 USD/năm.
Tuy nhiên, sự trỗi dậy của AI vật lý (Physical AI) cũng mang đến những rủi ro hiện hữu về việc làm. Phân tích từ các định chế tài chính lớn như HSBC và Goldman Sachs cảnh báo rằng làn sóng tự động hóa không thể đảo ngược này có nguy cơ đe dọa sinh kế của hơn 7,5 triệu tài xế gọi xe và hàng chục triệu nhân viên giao nhận trên toàn cầu. Đơn cử tại thị trường Trung Quốc, hệ thống logistics khổng lồ của Meituan và Ele.me hiện đang sử dụng hơn 11 triệu shipper.
Nhà nghiên cứu Pan Helin từ Đại học Kinh tế và Luật Trung Nam nhận định sự đào thải đối với các công việc lặp đi lặp lại và có rào cản gia nhập thấp là một quá trình "đau đớn nhưng tất yếu". Đối mặt với viễn cảnh này, các diễn đàn trực tuyến của giới tài xế đã bắt đầu xuất hiện những lời kêu gọi phản kháng tiêu cực, chẳng hạn như việc dán băng keo che khuất cảm biến của robot. Mặc dù vậy, đối với những người đã kịp thích nghi và chuyển đổi vai trò như Charlie Snodgrass, công việc "chăn dắt" công nghệ mang lại một sự ổn định và thu nhập tốt hơn hẳn so với những áp lực của nền kinh tế chia sẻ (gig economy) trước đây.
