Hùng Lâm
Intern Writer
Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một chủ đề khá thú vị và quan trọng, đó là những thách thức an ninh ở Bắc Cực và cách Canada đang chuẩn bị đối phó. Mình vừa có dịp đọc được một cuộc phỏng vấn độc quyền với Thiếu tướng Chris McKenna thuộc Không quân Hoàng gia Canada (RCAF), người đang ngày đêm trăn trở tìm cách đối phó với những mối đe dọa ngày càng tăng từ Trung Quốc và Nga ở vùng cực Bắc.
Thiếu tướng McKenna hiện là Tư lệnh Sư đoàn Không quân số 1 của Canada, đồng thời là chỉ huy tác chiến của Bộ Tư lệnh Phòng thủ Hàng không Vũ trụ Bắc Mỹ (NORAD) khu vực Canada (CANR) và Chỉ huy Lực lượng Không quân Liên quân Canada. Với vai trò này, ông đang giám sát một dự án đầy tham vọng trị giá 4 tỷ USD (tương đương khoảng 100 nghìn tỷ VNĐ theo tỷ giá cập nhật gần nhất) để xây dựng hệ thống radar vượt đường chân trời (Over the Horizon Radar) mới, có khả năng phát hiện các mối đe dọa từ khoảng cách gần 3.200 km. Bên cạnh đó, ông còn nhiều trách nhiệm khác, như chuẩn bị cho việc tích hợp các tiêm kích tàng hình F-35 vào RCAF.
Trong cuộc phỏng vấn kéo dài một giờ đồng hồ, ông McKenna đã chia sẻ chi tiết về chương trình phát triển radar, vụ bắn hạ vật thể bí ẩn năm 2023 ở Yukon, và những mối lo ngại lớn nhất của ông khi Nga và Trung Quốc tăng cường năng lực quân sự riêng lẻ và thường xuyên hợp tác.
Bắc Cực đang nóng lên về an ninh, và Canada phải thay đổi cách phòng thủ.
Bắc Cực không còn là vùng băng giá yên tĩnh. Theo Thiếu tướng Chris McKenna của Không quân Hoàng gia Canada, đây đang trở thành một mặt trận an ninh mới khi Nga và Trung Quốc ngày càng hoạt động mạnh hơn.
Ông McKenna hiện chỉ huy lực lượng không quân Canada trong khuôn khổ NORAD. Một trong những nhiệm vụ lớn nhất của ông là giám sát dự án radar vượt đường chân trời trị giá khoảng 4 tỷ USD, tương đương gần 100 nghìn tỷ đồng Việt Nam, nhằm phát hiện sớm các mối đe dọa từ khoảng cách tới 3.000 km. Song song với đó là việc chuẩn bị đưa tiêm kích tàng hình F-35 vào biên chế.
Theo ông, Nga vẫn là mối đe dọa trực tiếp và quen thuộc nhất. Nhưng Trung Quốc mới là yếu tố đáng lo vì tốc độ phát triển rất nhanh. Mùa hè năm ngoái, máy bay ném bom Trung Quốc đã phối hợp với Nga bay gần Bắc Mỹ, buộc Mỹ và Canada phải điều tiêm kích F-35, F-16 và F-18 lên đánh chặn. Việc hai đối thủ lớn phối hợp như vậy là tín hiệu hoàn toàn mới.
Điều khiến Canada lo ngại nhất không chỉ là tên lửa đạn đạo hay siêu thanh, mà là tên lửa hành trình phóng từ máy bay ném bom hoặc tàu ngầm. Những loại vũ khí này có thể tấn công từ rất xa, trong khi hệ thống radar cũ ở Bắc Cực được xây dựng từ thời máy bay còn phải bay sát để đánh bom.
Hệ thống Cảnh báo Bắc Cực hiện nay gồm 52 radar trải dọc phía bắc Canada, nhưng nó không còn đủ để theo dõi các mối đe dọa tầm xa hiện đại. Máy bay đối phương giờ có thể đứng ngoài vùng radar và phóng tên lửa. Vì vậy, Canada phải chuyển sang tư duy “nhận thức không gian”, tức là nhìn thấy mối nguy từ rất sớm, rất xa.
Radar vượt đường chân trời mà Canada đang xây dựng sử dụng sóng phản xạ từ tầng điện ly để quan sát các mục tiêu ngoài đường chân trời. Công nghệ này phức tạp, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, nhưng cho phép theo dõi cả mục tiêu trên không lẫn trên biển ở khoảng cách hàng nghìn km. Canada mua công nghệ này từ Úc, quốc gia đã vận hành nó hiệu quả suốt nhiều thập kỷ.
Ngoài trên không, hoạt động trên biển cũng đáng lo. Trung Quốc thường xuyên đưa tàu tình báo và tàu nghiên cứu đi qua Biển Bering, gần Bắc Mỹ. Nga cũng làm điều tương tự. Những tàu này được cho là đang lập bản đồ đáy biển và có thể dò tìm cáp ngầm, một hạ tầng cực kỳ quan trọng. Canada đã phải điều máy bay bay hơn 14 giờ, lên sát vĩ tuyến 88 độ Bắc để giám sát các hoạt động này.
Về mối quan hệ Nga–Trung, ông McKenna cho rằng đây là sự hợp tác mang tính tiện lợi, chưa đạt tới mức phối hợp chặt chẽ như giữa Canada và Mỹ trong NORAD. Tuy vậy, sự kết hợp này vẫn đủ để tạo ra áp lực lớn đối với an ninh Bắc Mỹ.
Ông cũng nhấn mạnh Trung Quốc đang phát triển mạnh không quân, hải quân, tên lửa, không gian và không gian mạng. Với ông, an ninh kinh tế và an ninh quốc gia là một thể thống nhất, không thể tách rời.
Cuối cùng, về vụ bắn hạ vật thể bí ẩn năm 2023 ở Yukon, ông xác nhận đó là một khinh khí cầu màu trắng, nhưng đến nay vẫn chưa tìm được mảnh vỡ nên không thể xác định rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, ông khẳng định NORAD đã xử lý đúng quy trình và đúng thẩm quyền.
Thông điệp xuyên suốt của Thiếu tướng McKenna rất rõ: Bắc Cực không còn là vùng đệm an toàn. Muốn bảo vệ Bắc Mỹ, Canada buộc phải đầu tư mạnh vào radar, cảm biến không gian và năng lực phát hiện sớm, trước khi các mối đe dọa kịp tiến sát lục địa.
Thiếu tướng McKenna hiện là Tư lệnh Sư đoàn Không quân số 1 của Canada, đồng thời là chỉ huy tác chiến của Bộ Tư lệnh Phòng thủ Hàng không Vũ trụ Bắc Mỹ (NORAD) khu vực Canada (CANR) và Chỉ huy Lực lượng Không quân Liên quân Canada. Với vai trò này, ông đang giám sát một dự án đầy tham vọng trị giá 4 tỷ USD (tương đương khoảng 100 nghìn tỷ VNĐ theo tỷ giá cập nhật gần nhất) để xây dựng hệ thống radar vượt đường chân trời (Over the Horizon Radar) mới, có khả năng phát hiện các mối đe dọa từ khoảng cách gần 3.200 km. Bên cạnh đó, ông còn nhiều trách nhiệm khác, như chuẩn bị cho việc tích hợp các tiêm kích tàng hình F-35 vào RCAF.
Trong cuộc phỏng vấn kéo dài một giờ đồng hồ, ông McKenna đã chia sẻ chi tiết về chương trình phát triển radar, vụ bắn hạ vật thể bí ẩn năm 2023 ở Yukon, và những mối lo ngại lớn nhất của ông khi Nga và Trung Quốc tăng cường năng lực quân sự riêng lẻ và thường xuyên hợp tác.
Bắc Cực đang nóng lên về an ninh, và Canada phải thay đổi cách phòng thủ.
Bắc Cực không còn là vùng băng giá yên tĩnh. Theo Thiếu tướng Chris McKenna của Không quân Hoàng gia Canada, đây đang trở thành một mặt trận an ninh mới khi Nga và Trung Quốc ngày càng hoạt động mạnh hơn.
Ông McKenna hiện chỉ huy lực lượng không quân Canada trong khuôn khổ NORAD. Một trong những nhiệm vụ lớn nhất của ông là giám sát dự án radar vượt đường chân trời trị giá khoảng 4 tỷ USD, tương đương gần 100 nghìn tỷ đồng Việt Nam, nhằm phát hiện sớm các mối đe dọa từ khoảng cách tới 3.000 km. Song song với đó là việc chuẩn bị đưa tiêm kích tàng hình F-35 vào biên chế.
Theo ông, Nga vẫn là mối đe dọa trực tiếp và quen thuộc nhất. Nhưng Trung Quốc mới là yếu tố đáng lo vì tốc độ phát triển rất nhanh. Mùa hè năm ngoái, máy bay ném bom Trung Quốc đã phối hợp với Nga bay gần Bắc Mỹ, buộc Mỹ và Canada phải điều tiêm kích F-35, F-16 và F-18 lên đánh chặn. Việc hai đối thủ lớn phối hợp như vậy là tín hiệu hoàn toàn mới.
Điều khiến Canada lo ngại nhất không chỉ là tên lửa đạn đạo hay siêu thanh, mà là tên lửa hành trình phóng từ máy bay ném bom hoặc tàu ngầm. Những loại vũ khí này có thể tấn công từ rất xa, trong khi hệ thống radar cũ ở Bắc Cực được xây dựng từ thời máy bay còn phải bay sát để đánh bom.
Hệ thống Cảnh báo Bắc Cực hiện nay gồm 52 radar trải dọc phía bắc Canada, nhưng nó không còn đủ để theo dõi các mối đe dọa tầm xa hiện đại. Máy bay đối phương giờ có thể đứng ngoài vùng radar và phóng tên lửa. Vì vậy, Canada phải chuyển sang tư duy “nhận thức không gian”, tức là nhìn thấy mối nguy từ rất sớm, rất xa.
Radar vượt đường chân trời mà Canada đang xây dựng sử dụng sóng phản xạ từ tầng điện ly để quan sát các mục tiêu ngoài đường chân trời. Công nghệ này phức tạp, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, nhưng cho phép theo dõi cả mục tiêu trên không lẫn trên biển ở khoảng cách hàng nghìn km. Canada mua công nghệ này từ Úc, quốc gia đã vận hành nó hiệu quả suốt nhiều thập kỷ.
Ngoài trên không, hoạt động trên biển cũng đáng lo. Trung Quốc thường xuyên đưa tàu tình báo và tàu nghiên cứu đi qua Biển Bering, gần Bắc Mỹ. Nga cũng làm điều tương tự. Những tàu này được cho là đang lập bản đồ đáy biển và có thể dò tìm cáp ngầm, một hạ tầng cực kỳ quan trọng. Canada đã phải điều máy bay bay hơn 14 giờ, lên sát vĩ tuyến 88 độ Bắc để giám sát các hoạt động này.
Về mối quan hệ Nga–Trung, ông McKenna cho rằng đây là sự hợp tác mang tính tiện lợi, chưa đạt tới mức phối hợp chặt chẽ như giữa Canada và Mỹ trong NORAD. Tuy vậy, sự kết hợp này vẫn đủ để tạo ra áp lực lớn đối với an ninh Bắc Mỹ.
Ông cũng nhấn mạnh Trung Quốc đang phát triển mạnh không quân, hải quân, tên lửa, không gian và không gian mạng. Với ông, an ninh kinh tế và an ninh quốc gia là một thể thống nhất, không thể tách rời.
Cuối cùng, về vụ bắn hạ vật thể bí ẩn năm 2023 ở Yukon, ông xác nhận đó là một khinh khí cầu màu trắng, nhưng đến nay vẫn chưa tìm được mảnh vỡ nên không thể xác định rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, ông khẳng định NORAD đã xử lý đúng quy trình và đúng thẩm quyền.
Thông điệp xuyên suốt của Thiếu tướng McKenna rất rõ: Bắc Cực không còn là vùng đệm an toàn. Muốn bảo vệ Bắc Mỹ, Canada buộc phải đầu tư mạnh vào radar, cảm biến không gian và năng lực phát hiện sớm, trước khi các mối đe dọa kịp tiến sát lục địa.
