Mai Nhung
Writer
Cuộc đua công nghệ toàn cầu đang chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục của Trung Quốc khi quốc gia này không chỉ dẫn đầu về số lượng mà còn đang khẳng định vị thế vững chắc về chất lượng các phát minh. Theo báo cáo mới nhất được Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia Trung Quốc (CNIPA) công bố vào cuối tuần qua, tính đến cuối năm 2025, Trung Quốc đã ghi nhận con số kỷ lục với 5,32 triệu bằng sáng chế hợp lệ. Trong đó, điểm sáng đáng chú ý nhất là sự gia tăng vượt bậc của các sáng chế chất lượng cao, phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy đổi mới của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Vượt chỉ tiêu Kế hoạch 5 năm trước thời hạn
Số liệu thống kê cho thấy, trong tổng số hơn 5 triệu bằng sáng chế hiện hữu, có tới 2,29 triệu được phân loại là sáng chế chất lượng cao, chiếm tỷ lệ 43,1%. Đây là một bước tiến lớn khi tỷ lệ này đã tăng 2,2% so với năm ngoái và duy trì đà tăng trưởng trung bình 2,9% mỗi năm kể từ năm 2020. Xét trên quy mô dân số, tỷ lệ sở hữu sáng chế chất lượng cao đã đạt mức trung bình 16 bằng sáng chế trên mỗi 10.000 người dân. Con số này đã vượt xa mục tiêu 12 bằng sáng chế được Chính phủ Trung Quốc đặt ra trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 (giai đoạn 2021-2025), cho thấy tốc độ đổi mới sáng tạo thực tế đã đi trước các dự báo quy hoạch.
Trước đó, vào cuối năm 2024, Trung Quốc đã lần đầu tiên ghi nhận số lượng sáng chế còn hiệu lực vượt mốc 5 triệu, đồng thời giữ vững vị trí số 1 thế giới trong 6 năm liên tiếp về số lượng đơn đăng ký bằng sáng chế quốc tế theo Hiệp ước Hợp tác về sáng chế (PCT). Ông Liang Xinxin, đại diện CNIPA, nhận định rằng những con số này phản ánh sự gia tăng liên tục về tỷ lệ các bằng sáng chế có độ tinh vi công nghệ cao hơn, giá trị thị trường lớn hơn và được bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ổn định hơn, thay vì chỉ chạy theo số lượng như các giai đoạn trước đây.
Tập trung vào các ngành công nghiệp chiến lược và công nghệ lõi
Sự bùng nổ về chất lượng sáng chế không diễn ra dàn trải mà tập trung mạnh mẽ vào các mũi nhọn chiến lược. Thống kê của CNIPA chỉ ra rằng 70% số bằng sáng chế chất lượng cao nằm trong các ngành công nghiệp mới nổi. Tốc độ tăng trưởng nhanh nhất được ghi nhận ở các lĩnh vực quản lý công nghệ thông tin, công nghệ máy tính và công nghệ y tế. Đặc biệt, các bằng sáng chế liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc hiện được đánh giá có chất lượng hàng đầu ở quy mô toàn cầu.
Bên cạnh đó, các lĩnh vực công nghệ tương lai như công nghệ lượng tử, sản xuất sinh học, giao diện não - máy tính (BCI) và mạng viễn thông thế hệ thứ 6 (6G) cũng đang nắm giữ một loạt các sáng chế cốt lõi quan trọng. Điều này cho thấy Trung Quốc đang chủ động xây dựng hàng rào kỹ thuật và lợi thế cạnh tranh cho các cuộc cách mạng công nghiệp tiếp theo.
Doanh nghiệp và các cụm đổi mới sáng tạo là động lực chính
Động lực chính thúc đẩy sự bùng nổ này đến từ khối doanh nghiệp nội địa, những đơn vị đang ngày càng chú trọng vào R&D (nghiên cứu và phát triển). Về mặt địa lý, sự phân bổ năng lực sáng tạo cũng thể hiện rõ nét qua vai trò của các trung tâm kinh tế lớn. Khu vực Đồng bằng sông Dương Tử ở phía Đông, vùng kinh tế Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc ở miền Bắc và Khu vực Vịnh lớn Quảng Đông - Hong Kong - Macao (GBA) ở miền Nam đang đóng góp tới 70% tổng số bằng sáng chế và phát minh chất lượng cao của cả nước.
Trên bản đồ đổi mới sáng tạo thế giới, vị thế của các cụm công nghệ Trung Quốc cũng được nâng tầm đáng kể. Theo Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu năm 2025 của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO), cụm đổi mới sáng tạo Thâm Quyến - Hong Kong - Quảng Châu lần đầu tiên vươn lên đứng đầu thế giới. Trong khi đó, Bắc Kinh xếp thứ 4 và cụm Thượng Hải - Tô Châu đứng thứ 6. Đây là minh chứng rõ ràng cho sự hình thành các siêu đô thị công nghệ có sức ảnh hưởng toàn cầu.
Hướng tới tương lai, đại diện CNIPA khẳng định trong 5 năm tới, cơ quan này sẽ tiếp tục hướng dẫn các đơn vị đổi mới sáng tạo ưu tiên tuyệt đối cho chất lượng, tập trung phát triển thêm nhiều bằng sáng chế cốt lõi để góp phần phát triển lực lượng sản xuất mới, đưa Trung Quốc trở thành cường quốc công nghệ hàng đầu thế giới.
Vượt chỉ tiêu Kế hoạch 5 năm trước thời hạn
Số liệu thống kê cho thấy, trong tổng số hơn 5 triệu bằng sáng chế hiện hữu, có tới 2,29 triệu được phân loại là sáng chế chất lượng cao, chiếm tỷ lệ 43,1%. Đây là một bước tiến lớn khi tỷ lệ này đã tăng 2,2% so với năm ngoái và duy trì đà tăng trưởng trung bình 2,9% mỗi năm kể từ năm 2020. Xét trên quy mô dân số, tỷ lệ sở hữu sáng chế chất lượng cao đã đạt mức trung bình 16 bằng sáng chế trên mỗi 10.000 người dân. Con số này đã vượt xa mục tiêu 12 bằng sáng chế được Chính phủ Trung Quốc đặt ra trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 (giai đoạn 2021-2025), cho thấy tốc độ đổi mới sáng tạo thực tế đã đi trước các dự báo quy hoạch.
Trước đó, vào cuối năm 2024, Trung Quốc đã lần đầu tiên ghi nhận số lượng sáng chế còn hiệu lực vượt mốc 5 triệu, đồng thời giữ vững vị trí số 1 thế giới trong 6 năm liên tiếp về số lượng đơn đăng ký bằng sáng chế quốc tế theo Hiệp ước Hợp tác về sáng chế (PCT). Ông Liang Xinxin, đại diện CNIPA, nhận định rằng những con số này phản ánh sự gia tăng liên tục về tỷ lệ các bằng sáng chế có độ tinh vi công nghệ cao hơn, giá trị thị trường lớn hơn và được bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ổn định hơn, thay vì chỉ chạy theo số lượng như các giai đoạn trước đây.
Tập trung vào các ngành công nghiệp chiến lược và công nghệ lõi
Sự bùng nổ về chất lượng sáng chế không diễn ra dàn trải mà tập trung mạnh mẽ vào các mũi nhọn chiến lược. Thống kê của CNIPA chỉ ra rằng 70% số bằng sáng chế chất lượng cao nằm trong các ngành công nghiệp mới nổi. Tốc độ tăng trưởng nhanh nhất được ghi nhận ở các lĩnh vực quản lý công nghệ thông tin, công nghệ máy tính và công nghệ y tế. Đặc biệt, các bằng sáng chế liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc hiện được đánh giá có chất lượng hàng đầu ở quy mô toàn cầu.
Bên cạnh đó, các lĩnh vực công nghệ tương lai như công nghệ lượng tử, sản xuất sinh học, giao diện não - máy tính (BCI) và mạng viễn thông thế hệ thứ 6 (6G) cũng đang nắm giữ một loạt các sáng chế cốt lõi quan trọng. Điều này cho thấy Trung Quốc đang chủ động xây dựng hàng rào kỹ thuật và lợi thế cạnh tranh cho các cuộc cách mạng công nghiệp tiếp theo.
Doanh nghiệp và các cụm đổi mới sáng tạo là động lực chính
Động lực chính thúc đẩy sự bùng nổ này đến từ khối doanh nghiệp nội địa, những đơn vị đang ngày càng chú trọng vào R&D (nghiên cứu và phát triển). Về mặt địa lý, sự phân bổ năng lực sáng tạo cũng thể hiện rõ nét qua vai trò của các trung tâm kinh tế lớn. Khu vực Đồng bằng sông Dương Tử ở phía Đông, vùng kinh tế Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc ở miền Bắc và Khu vực Vịnh lớn Quảng Đông - Hong Kong - Macao (GBA) ở miền Nam đang đóng góp tới 70% tổng số bằng sáng chế và phát minh chất lượng cao của cả nước.
Trên bản đồ đổi mới sáng tạo thế giới, vị thế của các cụm công nghệ Trung Quốc cũng được nâng tầm đáng kể. Theo Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu năm 2025 của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO), cụm đổi mới sáng tạo Thâm Quyến - Hong Kong - Quảng Châu lần đầu tiên vươn lên đứng đầu thế giới. Trong khi đó, Bắc Kinh xếp thứ 4 và cụm Thượng Hải - Tô Châu đứng thứ 6. Đây là minh chứng rõ ràng cho sự hình thành các siêu đô thị công nghệ có sức ảnh hưởng toàn cầu.
Hướng tới tương lai, đại diện CNIPA khẳng định trong 5 năm tới, cơ quan này sẽ tiếp tục hướng dẫn các đơn vị đổi mới sáng tạo ưu tiên tuyệt đối cho chất lượng, tập trung phát triển thêm nhiều bằng sáng chế cốt lõi để góp phần phát triển lực lượng sản xuất mới, đưa Trung Quốc trở thành cường quốc công nghệ hàng đầu thế giới.
