NhatDuy
Intern Writer
Sau hơn 50% lượng đồng tiêu thụ toàn cầu mỗi năm thuộc về Trung Quốc, trong khi nước này vẫn phải nhập khẩu khoảng 30,3 triệu tấn quặng đồng cô đặc trong năm 2025. Đằng sau nghịch lý đó là một "kho báu" ước tính 150 triệu tấn tài nguyên đồng nằm dưới cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng, nhưng chưa thể nhanh chóng chuyển thành nguồn cung thực tế.
Thoạt nhìn, việc sở hữu trữ lượng lớn nhưng vẫn phụ thuộc nhập khẩu có vẻ mâu thuẫn. Tuy nhiên, khi xem xét các yếu tố địa chất, công nghệ, môi trường và nhu cầu tiêu thụ, đây lại là lựa chọn hợp lý.
Ngày 6/1/2025, Cục Khảo sát Địa chất Trung Quốc công bố báo cáo cho biết kể từ khi triển khai Kế hoạch 5 năm lần thứ 14, nước này đã bổ sung hơn 20 triệu tấn tài nguyên đồng, đồng thời dự báo tổng tiềm năng tài nguyên đạt khoảng 150 triệu tấn. Báo cáo cũng xác định bốn khu vực khai thác đồng quy mô 10 triệu tấn gồm Yulong, Duolong, Julong-Giama và Xiongcun-Zhunuo.
Con số 150 triệu tấn phản ánh tiềm năng tài nguyên rất lớn của Trung Quốc, nhưng điều đó không đồng nghĩa toàn bộ số đồng này có thể khai thác và thương mại hóa ngay lập tức. Trong lĩnh vực địa chất, các khái niệm "tiềm năng", "tài nguyên" và "dự báo" hoàn toàn khác với trữ lượng có thể khai thác hiệu quả về mặt kinh tế.
Một trong những nhân vật gắn liền với bước ngoặt này là Tang Juxing.
Là viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc, Tang Juxing dành hơn 20 năm làm việc trên cao nguyên Tây Tạng, nơi lượng oxy chỉ bằng khoảng một nửa so với vùng đồng bằng. Trong suốt 28 năm, ông kiên trì theo đuổi mục tiêu tìm kiếm các nguồn tài nguyên khoáng sản mới để phục vụ sự phát triển của đất nước.
Với vai trò nhà khoa học trưởng và người đứng đầu các dự án thăm dò khoáng sản của China Gold, Aluminum Corporation of China và Zijin Mining, ông chủ trì hoặc tham gia đánh giá 10 mỏ khoáng sản lớn và siêu lớn, bổ sung khoảng 38,75 triệu tấn trữ lượng đồng. Con số này gần gấp bốn lần tổng trữ lượng đã được chứng minh của mỏ đồng Dexing, từng là mỏ đồng lớn nhất Trung Quốc.
Những phát hiện của Tang Juxing không chỉ mở rộng quy mô tài nguyên đồng mà còn thay đổi hoàn toàn bản đồ khai thác của Trung Quốc. Nếu trước đây các mỏ đồng chủ yếu tập trung ở phía đông, thì hiện nay hơn hai phần ba tổng trữ lượng đồng đã được phát hiện nằm tại Tây Tạng.
Ông cùng cộng sự đã góp phần đưa trung tâm khai thác đồng của Trung Quốc lên khu vực cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng. Tháng 11/2023, ông được bầu làm viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc. Dù đã ngoài 60 tuổi, ông vẫn tiếp tục theo đuổi các dự án khảo sát mới.
Trong giai đoạn tiếp theo, nhóm nghiên cứu hướng đến việc mở rộng hoạt động thăm dò tại Chiết Giang, Phúc Kiến, Quảng Đông, Giang Tây, Liêu Ninh, Cát Lâm, Hắc Long Giang và khu vực Altay thuộc dãy Thiên Sơn, dựa trên công nghệ thăm dò sâu và các chương trình khảo sát khoáng sản quy mô quốc gia.
Chủ tịch Zijin Mining Zou Laichang đánh giá đây là cột mốc quan trọng. Dự án được triển khai trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, với tổng vốn đầu tư 17,46 tỷ nhân dân tệ (khoảng 63.730 tỷ VNĐ), khởi công từ tháng 6/2024 và hoàn thành sau 18 tháng.
Là mỏ đồng lớn nhất Trung Quốc, Julong dự kiến sản xuất hơn 190.000 tấn đồng trong năm 2025. Khi giai đoạn hai đạt công suất tối đa, năng lực khai thác và chế biến sẽ tăng từ 45 triệu tấn lên hơn 105 triệu tấn quặng mỗi năm, nâng sản lượng đồng lên khoảng 300.000-350.000 tấn mỗi năm.
Zijin Mining cũng đang chuẩn bị cho giai đoạn ba của dự án. Nếu được phê duyệt, trữ lượng đồng có thể khai thác sẽ vượt 20 triệu tấn, công suất khai thác và chế biến đạt khoảng 200 triệu tấn quặng mỗi năm, còn sản lượng đồng hằng năm có thể lên khoảng 600.000 tấn.
Nếu hoàn thành, Julong sẽ trở thành một trong những mỏ đồng lớn nhất thế giới về quy mô khai thác và chế biến. Tuy nhiên, vị thế của mỏ trên thị trường toàn cầu vẫn phụ thuộc vào sản lượng thực tế, chi phí, chất lượng quặng và cơ cấu sở hữu.
Dù vậy, sản lượng này vẫn chưa thể đáp ứng nhu cầu khổng lồ của Trung Quốc.
Nước này hiện tiêu thụ hơn một nửa lượng đồng toàn cầu và đã duy trì tỷ lệ phụ thuộc nhập khẩu trên 85% trong suốt 10 năm liên tiếp. Theo USGS, tỷ lệ trữ lượng so với sản lượng của Trung Quốc chỉ đạt 22,78 năm, thấp hơn nhiều so với mức trung bình thế giới là 42,61 năm.
Năm 2025, sản lượng đồng của Trung Quốc ước đạt khoảng 1,8 triệu tấn, giảm 2,17% so với năm trước. Tỷ lệ tự cung tự cấp chỉ đạt 12,29%, trong khi nhập khẩu quặng đồng và tinh quặng đạt khoảng 30,31 triệu tấn, tăng 7,9%.
Nhu cầu đồng tiếp tục tăng mạnh nhờ hai động lực chính.
Thứ nhất là xe năng lượng mới. Riêng năm 2026, lĩnh vực này dự kiến tiêu thụ khoảng 1,84 triệu tấn đồng và sẽ vượt 2 triệu tấn vào năm 2027. Đồng là vật liệu không thể thiếu trong hệ thống phân phối điện cao áp, bộ tản nhiệt pin và cuộn dây động cơ.
Thứ hai là các trung tâm dữ liệu. Nhu cầu đồng toàn cầu cho lĩnh vực này dự kiến đạt khoảng 740.000 tấn năm 2026 và tăng lên 1,3 triệu tấn vào năm 2028.
Trong khi nhu cầu tăng mạnh, nguồn cung toàn cầu lại gặp nhiều khó khăn. Năm 2025, mỏ Kamoa-Kakula tại Cộng hòa Dân chủ Congo giảm sản lượng do động đất trong hầm mỏ, còn mỏ Grasberg tại Indonesia phải tạm ngừng hoạt động vì sự cố tắc nghẽn hầm. Việc bổ sung công suất khai thác mới trên thế giới cũng chậm lại, khiến nguồn cung đồng năm 2026 được dự báo tiếp tục căng thẳng.
Theo các chuyên gia, khai thác phải bảo đảm phát thải gần bằng 0, không gây ô nhiễm, hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái và thực hiện phục hồi môi trường sau khai thác. Đây cũng là khu vực đầu nguồn của các sông Dương Tử, Hoàng Hà và Lancang.
Ngoài yếu tố môi trường, chất lượng quặng cũng là bài toán lớn. Điều kiện địa chất phức tạp khiến chi phí khai thác cao hơn đáng kể. Hàm lượng đồng trung bình trong quặng của Trung Quốc chỉ khoảng 0,87%, trong khi các mỏ có hàm lượng trên 1% chỉ chiếm 35,2% tổng trữ lượng. Điều đó đồng nghĩa cùng một lượng đồng thu được, Trung Quốc phải khai thác nhiều quặng hơn so với nhiều quốc gia ở Nam Mỹ.
Vì vậy, nhập khẩu không phải là giải pháp bị động mà là lựa chọn tối ưu trong từng giai đoạn. Ngắn hạn là ổn định chi phí nguyên liệu; trung hạn là mở rộng khai thác trong nước; dài hạn là tăng cường tái chế và sử dụng vật liệu thay thế.
Tháng 2/2025, 11 bộ, ngành của Trung Quốc đã ban hành Kế hoạch thực hiện phát triển chất lượng cao ngành công nghiệp đồng giai đoạn 2025-2027. Kế hoạch đặt mục tiêu nâng cao an ninh nguồn cung thông qua tăng trữ lượng trong nước, thúc đẩy khai thác hiệu quả, tận dụng tài nguyên đi kèm và mở rộng tái chế đồng.
Đến năm 2027, Trung Quốc đặt mục tiêu tăng nguồn tài nguyên đồng trong nước thêm 5-10% và nâng cao tỷ lệ sử dụng đồng tái chế.
Các thiết bị điện cũ, dây cáp và ống đồng từ điều hòa được xem là những "mỏ thứ cấp", giúp giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài mà không gây thêm áp lực lên môi trường.
Song song đó, Zijin Mining tiếp tục xây dựng chiến lược phát triển đồng tại Tây Tạng, Serbia và Cộng hòa Dân chủ Congo nhằm đa dạng hóa nguồn cung.
Theo một báo cáo của Orient Securities, Trung Quốc cũng đang thúc đẩy đưa quặng đồng vào hệ thống dự trữ chiến lược quốc gia, xây dựng cơ chế dự trữ nhiều tầng đối với cả đồng tinh luyện và quặng đồng nhằm tăng cường an ninh chuỗi cung ứng.
Nhìn lại toàn bộ bức tranh, con số 150 triệu tấn phản ánh lượng tài nguyên nằm trong lòng đất, còn sản lượng vài triệu tấn mỗi năm là kết quả của quá trình khai thác chịu tác động bởi địa hình, môi trường, chất lượng quặng, vốn đầu tư và thời gian.
Tang Juxing đã dành hơn hai thập kỷ để chứng minh tiềm năng của cao nguyên Tây Tạng, trong khi Zijin Mining đầu tư 17,46 tỷ nhân dân tệ (khoảng 63.730 tỷ VNĐ) để nâng công suất mỏ Julong.
Trong chiến lược dài hạn của Trung Quốc, nhập khẩu đóng vai trò bảo đảm nguồn cung trước mắt, khai thác trong nước tạo nền tảng lâu dài, các mỏ ở nước ngoài giúp đa dạng hóa rủi ro, còn đồng tái chế trở thành nguồn tài nguyên bổ sung. Chỉ khi kết hợp đồng thời cả bốn trụ cột này, nước này mới có thể từng bước giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Tiềm năng 150 triệu tấn không phải nguồn tài nguyên có thể khai thác ngay lập tức, mà là lợi thế chiến lược cho tương lai và là quân bài quan trọng trong cuộc cạnh tranh về tài nguyên toàn cầu.
Thoạt nhìn, việc sở hữu trữ lượng lớn nhưng vẫn phụ thuộc nhập khẩu có vẻ mâu thuẫn. Tuy nhiên, khi xem xét các yếu tố địa chất, công nghệ, môi trường và nhu cầu tiêu thụ, đây lại là lựa chọn hợp lý.
Ngày 6/1/2025, Cục Khảo sát Địa chất Trung Quốc công bố báo cáo cho biết kể từ khi triển khai Kế hoạch 5 năm lần thứ 14, nước này đã bổ sung hơn 20 triệu tấn tài nguyên đồng, đồng thời dự báo tổng tiềm năng tài nguyên đạt khoảng 150 triệu tấn. Báo cáo cũng xác định bốn khu vực khai thác đồng quy mô 10 triệu tấn gồm Yulong, Duolong, Julong-Giama và Xiongcun-Zhunuo.
Con số 150 triệu tấn phản ánh tiềm năng tài nguyên rất lớn của Trung Quốc, nhưng điều đó không đồng nghĩa toàn bộ số đồng này có thể khai thác và thương mại hóa ngay lập tức. Trong lĩnh vực địa chất, các khái niệm "tiềm năng", "tài nguyên" và "dự báo" hoàn toàn khác với trữ lượng có thể khai thác hiệu quả về mặt kinh tế.
Một trong những nhân vật gắn liền với bước ngoặt này là Tang Juxing.
Là viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc, Tang Juxing dành hơn 20 năm làm việc trên cao nguyên Tây Tạng, nơi lượng oxy chỉ bằng khoảng một nửa so với vùng đồng bằng. Trong suốt 28 năm, ông kiên trì theo đuổi mục tiêu tìm kiếm các nguồn tài nguyên khoáng sản mới để phục vụ sự phát triển của đất nước.
Với vai trò nhà khoa học trưởng và người đứng đầu các dự án thăm dò khoáng sản của China Gold, Aluminum Corporation of China và Zijin Mining, ông chủ trì hoặc tham gia đánh giá 10 mỏ khoáng sản lớn và siêu lớn, bổ sung khoảng 38,75 triệu tấn trữ lượng đồng. Con số này gần gấp bốn lần tổng trữ lượng đã được chứng minh của mỏ đồng Dexing, từng là mỏ đồng lớn nhất Trung Quốc.
Những phát hiện của Tang Juxing không chỉ mở rộng quy mô tài nguyên đồng mà còn thay đổi hoàn toàn bản đồ khai thác của Trung Quốc. Nếu trước đây các mỏ đồng chủ yếu tập trung ở phía đông, thì hiện nay hơn hai phần ba tổng trữ lượng đồng đã được phát hiện nằm tại Tây Tạng.
Ông cùng cộng sự đã góp phần đưa trung tâm khai thác đồng của Trung Quốc lên khu vực cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng. Tháng 11/2023, ông được bầu làm viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc. Dù đã ngoài 60 tuổi, ông vẫn tiếp tục theo đuổi các dự án khảo sát mới.
Trong giai đoạn tiếp theo, nhóm nghiên cứu hướng đến việc mở rộng hoạt động thăm dò tại Chiết Giang, Phúc Kiến, Quảng Đông, Giang Tây, Liêu Ninh, Cát Lâm, Hắc Long Giang và khu vực Altay thuộc dãy Thiên Sơn, dựa trên công nghệ thăm dò sâu và các chương trình khảo sát khoáng sản quy mô quốc gia.
Mỏ Julong và tham vọng tăng nguồn cung đồng
Ngày 23/1/2026, giai đoạn hai của mỏ đồng Julong tại Mozhugongka, Tây Tạng chính thức đi vào vận hành ở độ cao hơn 5.000 m.
Chủ tịch Zijin Mining Zou Laichang đánh giá đây là cột mốc quan trọng. Dự án được triển khai trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, với tổng vốn đầu tư 17,46 tỷ nhân dân tệ (khoảng 63.730 tỷ VNĐ), khởi công từ tháng 6/2024 và hoàn thành sau 18 tháng.
Là mỏ đồng lớn nhất Trung Quốc, Julong dự kiến sản xuất hơn 190.000 tấn đồng trong năm 2025. Khi giai đoạn hai đạt công suất tối đa, năng lực khai thác và chế biến sẽ tăng từ 45 triệu tấn lên hơn 105 triệu tấn quặng mỗi năm, nâng sản lượng đồng lên khoảng 300.000-350.000 tấn mỗi năm.
Zijin Mining cũng đang chuẩn bị cho giai đoạn ba của dự án. Nếu được phê duyệt, trữ lượng đồng có thể khai thác sẽ vượt 20 triệu tấn, công suất khai thác và chế biến đạt khoảng 200 triệu tấn quặng mỗi năm, còn sản lượng đồng hằng năm có thể lên khoảng 600.000 tấn.
Nếu hoàn thành, Julong sẽ trở thành một trong những mỏ đồng lớn nhất thế giới về quy mô khai thác và chế biến. Tuy nhiên, vị thế của mỏ trên thị trường toàn cầu vẫn phụ thuộc vào sản lượng thực tế, chi phí, chất lượng quặng và cơ cấu sở hữu.
Dù vậy, sản lượng này vẫn chưa thể đáp ứng nhu cầu khổng lồ của Trung Quốc.
Nước này hiện tiêu thụ hơn một nửa lượng đồng toàn cầu và đã duy trì tỷ lệ phụ thuộc nhập khẩu trên 85% trong suốt 10 năm liên tiếp. Theo USGS, tỷ lệ trữ lượng so với sản lượng của Trung Quốc chỉ đạt 22,78 năm, thấp hơn nhiều so với mức trung bình thế giới là 42,61 năm.
Năm 2025, sản lượng đồng của Trung Quốc ước đạt khoảng 1,8 triệu tấn, giảm 2,17% so với năm trước. Tỷ lệ tự cung tự cấp chỉ đạt 12,29%, trong khi nhập khẩu quặng đồng và tinh quặng đạt khoảng 30,31 triệu tấn, tăng 7,9%.
Nhu cầu đồng tiếp tục tăng mạnh nhờ hai động lực chính.
Thứ nhất là xe năng lượng mới. Riêng năm 2026, lĩnh vực này dự kiến tiêu thụ khoảng 1,84 triệu tấn đồng và sẽ vượt 2 triệu tấn vào năm 2027. Đồng là vật liệu không thể thiếu trong hệ thống phân phối điện cao áp, bộ tản nhiệt pin và cuộn dây động cơ.
Thứ hai là các trung tâm dữ liệu. Nhu cầu đồng toàn cầu cho lĩnh vực này dự kiến đạt khoảng 740.000 tấn năm 2026 và tăng lên 1,3 triệu tấn vào năm 2028.
Trong khi nhu cầu tăng mạnh, nguồn cung toàn cầu lại gặp nhiều khó khăn. Năm 2025, mỏ Kamoa-Kakula tại Cộng hòa Dân chủ Congo giảm sản lượng do động đất trong hầm mỏ, còn mỏ Grasberg tại Indonesia phải tạm ngừng hoạt động vì sự cố tắc nghẽn hầm. Việc bổ sung công suất khai thác mới trên thế giới cũng chậm lại, khiến nguồn cung đồng năm 2026 được dự báo tiếp tục căng thẳng.
Vì sao Trung Quốc vẫn phải nhập khẩu đồng?
Dù sở hữu tiềm năng 150 triệu tấn tài nguyên đồng, việc khai thác trên cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng phải đối mặt với nhiều thách thức.Theo các chuyên gia, khai thác phải bảo đảm phát thải gần bằng 0, không gây ô nhiễm, hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái và thực hiện phục hồi môi trường sau khai thác. Đây cũng là khu vực đầu nguồn của các sông Dương Tử, Hoàng Hà và Lancang.
Ngoài yếu tố môi trường, chất lượng quặng cũng là bài toán lớn. Điều kiện địa chất phức tạp khiến chi phí khai thác cao hơn đáng kể. Hàm lượng đồng trung bình trong quặng của Trung Quốc chỉ khoảng 0,87%, trong khi các mỏ có hàm lượng trên 1% chỉ chiếm 35,2% tổng trữ lượng. Điều đó đồng nghĩa cùng một lượng đồng thu được, Trung Quốc phải khai thác nhiều quặng hơn so với nhiều quốc gia ở Nam Mỹ.
Vì vậy, nhập khẩu không phải là giải pháp bị động mà là lựa chọn tối ưu trong từng giai đoạn. Ngắn hạn là ổn định chi phí nguyên liệu; trung hạn là mở rộng khai thác trong nước; dài hạn là tăng cường tái chế và sử dụng vật liệu thay thế.
Tháng 2/2025, 11 bộ, ngành của Trung Quốc đã ban hành Kế hoạch thực hiện phát triển chất lượng cao ngành công nghiệp đồng giai đoạn 2025-2027. Kế hoạch đặt mục tiêu nâng cao an ninh nguồn cung thông qua tăng trữ lượng trong nước, thúc đẩy khai thác hiệu quả, tận dụng tài nguyên đi kèm và mở rộng tái chế đồng.
Đến năm 2027, Trung Quốc đặt mục tiêu tăng nguồn tài nguyên đồng trong nước thêm 5-10% và nâng cao tỷ lệ sử dụng đồng tái chế.
Các thiết bị điện cũ, dây cáp và ống đồng từ điều hòa được xem là những "mỏ thứ cấp", giúp giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài mà không gây thêm áp lực lên môi trường.
Song song đó, Zijin Mining tiếp tục xây dựng chiến lược phát triển đồng tại Tây Tạng, Serbia và Cộng hòa Dân chủ Congo nhằm đa dạng hóa nguồn cung.
Theo một báo cáo của Orient Securities, Trung Quốc cũng đang thúc đẩy đưa quặng đồng vào hệ thống dự trữ chiến lược quốc gia, xây dựng cơ chế dự trữ nhiều tầng đối với cả đồng tinh luyện và quặng đồng nhằm tăng cường an ninh chuỗi cung ứng.
Nhìn lại toàn bộ bức tranh, con số 150 triệu tấn phản ánh lượng tài nguyên nằm trong lòng đất, còn sản lượng vài triệu tấn mỗi năm là kết quả của quá trình khai thác chịu tác động bởi địa hình, môi trường, chất lượng quặng, vốn đầu tư và thời gian.
Tang Juxing đã dành hơn hai thập kỷ để chứng minh tiềm năng của cao nguyên Tây Tạng, trong khi Zijin Mining đầu tư 17,46 tỷ nhân dân tệ (khoảng 63.730 tỷ VNĐ) để nâng công suất mỏ Julong.
Trong chiến lược dài hạn của Trung Quốc, nhập khẩu đóng vai trò bảo đảm nguồn cung trước mắt, khai thác trong nước tạo nền tảng lâu dài, các mỏ ở nước ngoài giúp đa dạng hóa rủi ro, còn đồng tái chế trở thành nguồn tài nguyên bổ sung. Chỉ khi kết hợp đồng thời cả bốn trụ cột này, nước này mới có thể từng bước giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Tiềm năng 150 triệu tấn không phải nguồn tài nguyên có thể khai thác ngay lập tức, mà là lợi thế chiến lược cho tương lai và là quân bài quan trọng trong cuộc cạnh tranh về tài nguyên toàn cầu.
