The Kings
Writer
Trong khi các ông lớn Mỹ đang xây tường bảo vệ công nghệ, các phòng lab Trung Quốc lại chọn hướng ngược lại: tặng miễn phí.
Mã nguồn mở, tức là cho phép bất kỳ ai cũng có thể tải về, sử dụng và phát triển tiếp một mô hình AI, từng là chủ đề chỉ dân kỹ thuật quan tâm. Nhưng khi AI đang kéo theo hàng nghìn tỷ đô la đầu tư và tập trung quyền lực vào tay một số ít công ty, cách tiếp cận mở này bỗng trở nên có sức nặng chiến lược rõ rệt.
Trung Quốc hiểu điều đó từ sớm.
Các phòng lab công bố "trọng số" mô hình (tức là toàn bộ những gì mô hình đã học được trong quá trình huấn luyện), để người khác có thể học hỏi, cải tiến và tạo ra sản phẩm mới. Chính cơ chế này đã thúc đẩy tốc độ đổi mới ở Trung Quốc và lan tỏa nhanh ra toàn cầu. Bắc Kinh nhận ra điều đó, và mã nguồn mở hiện đã trở thành một phần trong chiến lược công nghệ quốc gia.
Kết quả cụ thể: dòng mô hình Qwen của Alibaba hiện chiếm hơn một nửa lượt tải mô hình mã nguồn mở toàn thế giới. Nó được dùng làm nền tảng cho các dự án AI của chính phủ Singapore đến các phòng nghiên cứu ở các nước đang phát triển. Startup lập trình Cursor, được định giá 29,3 tỷ USD vào tháng 11 năm ngoái, cũng thừa nhận mô hình Composer 2 của họ xây dựng một phần dựa trên Kimi K2.5 từ Bắc Kinh. Một đối tác tại quỹ đầu tư Andreessen Horowitz ước tính khoảng 80% startup AI mã nguồn mở gọi vốn cho họ đang dùng mô hình Trung Quốc.
Nhưng đầu tháng này, Alibaba phát hành mô hình AI độc quyền thứ ba. Đây là dấu hiệu họ đang rời xa triết lý mở.
Lý do không khó hiểu. Việc tặng miễn phí mô hình giúp xây dựng uy tín và kéo sự chú ý toàn cầu, nhưng không đủ để bù chi phí đào tạo và vận hành AI ngày càng đắt đỏ. Các startup Zhipu và MiniMax vừa lên sàn chứng khoán, áp lực từ cổ đông ngày càng lớn. Alibaba, sau khi tái cấu trúc mảng nghiên cứu AI, cũng cần tìm cách thu hồi chi phí. Chuyển sang mô hình tính phí là một cách thoát khỏi cuộc đua giảm giá đang bóp nghẹt cả ngành.
Dù vậy, việc từ bỏ hoàn toàn mã nguồn mở có lẽ còn tốn kém hơn là tiếp tục duy trì nó.
Chiến lược mở đã giúp AI Trung Quốc thâm nhập sâu vào các thị trường nhạy cảm về giá ở Nam bán cầu, thậm chí ngay tại Thung lũng Silicon. Các mô hình mã nguồn mở tuy thường đi sau mô hình độc quyền khoảng sáu tháng, nhưng khoảng cách này vẫn đang thu hẹp nhanh hơn nhiều người kỳ vọng. Điều đó đặt ra câu hỏi khó chịu cho OpenAI: làm sao biện minh cho mức định giá 852 tỷ USD khi đối thủ Trung Quốc đang cung cấp công nghệ gần tương đương với mức giá thấp hơn nhiều?
Washington đã chú ý. Một bản tư vấn cho các nhà lập pháp Mỹ hồi tháng trước cảnh báo rằng Trung Quốc đang áp dụng triệt để phương pháp mã nguồn mở cho AI, tạo ra một vòng phản hồi: càng nhiều người dùng toàn cầu thì càng nhiều cải tiến, càng nhiều cải tiến thì càng nhiều người dùng.
Câu hỏi thực sự bây giờ là DeepSeek sẽ làm gì. Phiên bản tiếp theo của họ, đang được cộng đồng AI chờ đợi, sẽ cho thấy liệu "nhà vô địch" của mã nguồn mở Trung Quốc có tiếp tục giữ truyền thống đó hay sẽ bước theo hướng Alibaba.
Trung Quốc có thể sẽ chuyển sang mô hình lai, vừa mở vừa đóng, nhưng từ bỏ hoàn toàn thì khó. Hệ sinh thái mã nguồn mở mà họ tạo ra đã ăn quá sâu vào cách thế giới dùng AI.
Mã nguồn mở, tức là cho phép bất kỳ ai cũng có thể tải về, sử dụng và phát triển tiếp một mô hình AI, từng là chủ đề chỉ dân kỹ thuật quan tâm. Nhưng khi AI đang kéo theo hàng nghìn tỷ đô la đầu tư và tập trung quyền lực vào tay một số ít công ty, cách tiếp cận mở này bỗng trở nên có sức nặng chiến lược rõ rệt.
Trung Quốc hiểu điều đó từ sớm.
Các phòng lab công bố "trọng số" mô hình (tức là toàn bộ những gì mô hình đã học được trong quá trình huấn luyện), để người khác có thể học hỏi, cải tiến và tạo ra sản phẩm mới. Chính cơ chế này đã thúc đẩy tốc độ đổi mới ở Trung Quốc và lan tỏa nhanh ra toàn cầu. Bắc Kinh nhận ra điều đó, và mã nguồn mở hiện đã trở thành một phần trong chiến lược công nghệ quốc gia.
Kết quả cụ thể: dòng mô hình Qwen của Alibaba hiện chiếm hơn một nửa lượt tải mô hình mã nguồn mở toàn thế giới. Nó được dùng làm nền tảng cho các dự án AI của chính phủ Singapore đến các phòng nghiên cứu ở các nước đang phát triển. Startup lập trình Cursor, được định giá 29,3 tỷ USD vào tháng 11 năm ngoái, cũng thừa nhận mô hình Composer 2 của họ xây dựng một phần dựa trên Kimi K2.5 từ Bắc Kinh. Một đối tác tại quỹ đầu tư Andreessen Horowitz ước tính khoảng 80% startup AI mã nguồn mở gọi vốn cho họ đang dùng mô hình Trung Quốc.
Nhưng đầu tháng này, Alibaba phát hành mô hình AI độc quyền thứ ba. Đây là dấu hiệu họ đang rời xa triết lý mở.
Lý do không khó hiểu. Việc tặng miễn phí mô hình giúp xây dựng uy tín và kéo sự chú ý toàn cầu, nhưng không đủ để bù chi phí đào tạo và vận hành AI ngày càng đắt đỏ. Các startup Zhipu và MiniMax vừa lên sàn chứng khoán, áp lực từ cổ đông ngày càng lớn. Alibaba, sau khi tái cấu trúc mảng nghiên cứu AI, cũng cần tìm cách thu hồi chi phí. Chuyển sang mô hình tính phí là một cách thoát khỏi cuộc đua giảm giá đang bóp nghẹt cả ngành.
Dù vậy, việc từ bỏ hoàn toàn mã nguồn mở có lẽ còn tốn kém hơn là tiếp tục duy trì nó.
Chiến lược mở đã giúp AI Trung Quốc thâm nhập sâu vào các thị trường nhạy cảm về giá ở Nam bán cầu, thậm chí ngay tại Thung lũng Silicon. Các mô hình mã nguồn mở tuy thường đi sau mô hình độc quyền khoảng sáu tháng, nhưng khoảng cách này vẫn đang thu hẹp nhanh hơn nhiều người kỳ vọng. Điều đó đặt ra câu hỏi khó chịu cho OpenAI: làm sao biện minh cho mức định giá 852 tỷ USD khi đối thủ Trung Quốc đang cung cấp công nghệ gần tương đương với mức giá thấp hơn nhiều?
Washington đã chú ý. Một bản tư vấn cho các nhà lập pháp Mỹ hồi tháng trước cảnh báo rằng Trung Quốc đang áp dụng triệt để phương pháp mã nguồn mở cho AI, tạo ra một vòng phản hồi: càng nhiều người dùng toàn cầu thì càng nhiều cải tiến, càng nhiều cải tiến thì càng nhiều người dùng.
Câu hỏi thực sự bây giờ là DeepSeek sẽ làm gì. Phiên bản tiếp theo của họ, đang được cộng đồng AI chờ đợi, sẽ cho thấy liệu "nhà vô địch" của mã nguồn mở Trung Quốc có tiếp tục giữ truyền thống đó hay sẽ bước theo hướng Alibaba.
Trung Quốc có thể sẽ chuyển sang mô hình lai, vừa mở vừa đóng, nhưng từ bỏ hoàn toàn thì khó. Hệ sinh thái mã nguồn mở mà họ tạo ra đã ăn quá sâu vào cách thế giới dùng AI.
