Quốc bảo Trung Quốc bị thất lạc gần một nghìn năm, bất ngờ được trưng bày tại một bảo tàng Nhật Bản?

[Jinu]

Có những bí ẩn lịch sử mà càng đào sâu càng thấy... mình đã nhầm từ đầu. Đây chính xác là câu chuyện của tượng đồng châm cứu Thiên Thánh thời Tống, một cuộc tìm kiếm kéo dài gần nửa thế kỷ và kết thúc bằng cái tát nhẹ vào mặt giới học thuật.

Chuyện bắt đầu từ một ông vua hay đau​

Thời Bắc Tống, Hoàng đế Tống Nhân Tông có sức khỏe không tốt, thường xuyên phải châm cứu. Vấn đề là mỗi thầy thuốc châm một kiểu, huyệt lệch vài milimét là thuốc thành... tra tấn. Nhà vua bực mình hạ chiếu: phải có tiêu chuẩn thống nhất, ngay lập tức.

Người được giao nhiệm vụ là Vương Duy Nhất, một y quan trong Hàn Lâm Viện. Ông mất nhiều năm đi khắp nơi học hỏi, tra cứu cổ thư, rồi năm 1027 cho ra đời hai bức tượng đồng châm cứu Thiên Thánh, với hơn 600 huyệt đạo được đánh dấu chi tiết trên thân. Cách kiểm tra học trò mới thú vị: dùng sáp bịt kín các lỗ huyệt, đổ thủy ngân vào bên trong, rồi bảo học trò châm kim. Châm đúng, thủy ngân chảy ra. Châm sai, kim bị chặn lại. Không có chỗ cho gian lận, cũng không có chỗ cho lý do "em tưởng đây là huyệt đó thầy ơi."

Năm 1126, biến cố Tĩnh Khang xảy ra, quân Kim tràn vào Biện Kinh và hai bức tượng đồng quốc bảo biến mất không dấu vết. Đến thời Minh, Hoàng đế Anh Tông cho đúc lại một bức vào năm 1443. Hai bản gốc thời Tống thì từ đó... im hơi lặng tiếng suốt gần nghìn năm.

Những năm 1950, danh y Trần Tồn Nhân sang Nhật giao lưu học thuật. Tại Bảo tàng Tokyo, ông nhìn thấy một bức tượng đồng châm cứu và lập tức kết luận: đây rồi, Quốc bảo đây rồi! Tượng đúc bằng đồng xanh, có nội tạng bên trong, huyệt đạo đánh dấu rõ ràng, bảo tàng cũng xác nhận nguồn gốc Trung Quốc. Mọi thứ trông rất thuyết phục.

Vấn đề là, trông thuyết phục không có nghĩa là thật.

Năm 1979, Viện Nghiên cứu Y học Cổ truyền Trung Quốc cử chuyên gia sang Nhật kiểm tra. Họ mang theo thiết bị đo đạc và tài liệu, rồi càng xem càng thấy... sai sai.

Vấn đề thứ nhất: Chiều cao. Tượng thời Tống phải cao khoảng 173 đến 176 cm theo tiêu chuẩn đo lường thời đó, bức tượng ở Tokyo chỉ cao 162 cm. Thấp hơn cả một cái đầu, không phải sai số nhỏ.

Vấn đề thứ hai: Số huyệt đạo nhiều hơn 11 huyệt so với sử liệu ghi chép. Huyệt đạo không phải thứ tự nhiên mọc thêm theo thời gian như nấm sau mưa.

Vấn đề thứ ba, nghiêm trọng nhất: Tượng Thiên Thánh được đặt ở chùa Đại Tướng Quốc nên Vương Duy Nhất đã thiết kế có thắt lưng để giữ lễ nghi. Bức tượng ở Tokyo thì trần trụi hoàn toàn, thắt lưng không có, lịch sử không khớp.

Thêm vào đó, cách vẽ kinh lạc trên bức tượng này lại giống phương pháp ghi trong y thư thời Nguyên, tức là vài trăm năm sau thời Tống. Một bức tượng 1027 mà lại "biết trước" kỹ thuật của thế kỷ 13, 14, quả là tài năng xuất chúng.

Trong tài liệu của Học viện Y học Edo, các nhà nghiên cứu tìm thấy ghi chép về y quan Yamazaki Koshizen, người được Học viện ủy nhiệm đúc một bức tượng đồng châm cứu vào khoảng cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19, và còn viết tận mười quyển sách nghiên cứu về nó.

Không lâu sau đó, Bảo tàng Quốc gia Tokyo lặng lẽ cập nhật mô tả chính thức từ "tượng đồng châm cứu Trung Quốc thời Tống" thành "tượng đồng hình người, thời Edo, thế kỷ 18." Nhãn mác Trung Quốc biến mất, không kèn không trống.

Vậy là gần 30 năm từ khi ông Trần tuyên bố phát hiện đến khi chân tướng được làm rõ, tất cả chỉ để xác nhận rằng đây là tác phẩm của... người Nhật.

Vậy tượng thật đang ở đâu? Ở Nga, tất nhiên​

Năm 1900, Liên quân Tám nước tấn công Bắc Kinh. Quân Nga chiếm Thái Y Viện nhà Thanh và mang đi bức tượng đồng thời Minh, vốn đã được cất giữ ở đó hơn 400 năm. Triều Thanh đàm phán, đổi lại được một số tượng tế lễ. Còn tượng châm cứu thì phía Nga bảo đây là "vật lạ" và giữ lại. Thế là xong.

Năm 1958, một bác sĩ Trung Quốc trong đoàn thăm Liên Xô nhìn thấy bức tượng đó tại Bảo tàng Hermitage ở Leningrad. Nhưng quan hệ Trung-Xô đang xấu đi nên chuyện bị gác lại, không ai nhắc thêm.

Đến năm 2003, nhà nghiên cứu Hoàng Long Tường bay sang Nga khảo sát. Ông so sánh hình dáng, huyệt đạo, thậm chí cả vết nứt ở cổ tượng, vết sẹo còn lại từ biến cố năm 1900, và xác nhận đây chính là bức tượng Chính Thống thời Minh đúc năm 1443, đang nằm yên vị tại Saint Petersburg suốt hơn một trăm năm.

Năm 2004, Trung Quốc chính thức đề nghị Nga trả lại. Nga từ chối. Câu chuyện đến đây vẫn chưa có hồi kết.

Kết cục vừa buồn cười vừa cay đắng​

Trong gần 50 năm, cả một nền y học cổ truyền đã hào hứng đi tìm quốc bảo ở Nhật Bản, trong khi bản thân cái cần tìm đang nằm trong tủ kính ở Nga, cách đó cả một lục địa.

Về hai bức tượng Thiên Thánh nguyên bản thời Tống, đến nay vẫn không ai biết chúng ở đâu. Một giả thuyết cho rằng chúng đã bị nấu chảy thành đồng phế liệu, một giả thuyết khác nói rằng một bức vẫn đang nằm sâu dưới lòng đất Khai Phong từ thời loạn lạc. Chưa ai chứng minh được điều gì.

Câu chuyện có một kết cục an ủi nhỏ: năm 2003, WHO tổ chức hội nghị quốc tế về tiêu chuẩn huyệt đạo tại Manila. Trong số 361 huyệt tiêu chuẩn được thống nhất, có 355 huyệt theo đề xuất của Trung Quốc. Tượng đồng có thể đang lưu lạc, nhưng kiến thức châm cứu thì vẫn đứng vững.

Đôi khi lịch sử không cho ta happy ending, chỉ cho ta bài học rằng nên kiểm tra kỹ trước khi tuyên bố tìm thấy quốc bảo.