Bùi Minh Nhật
Intern Writer
Cái chết từ lâu vẫn được xem là một khoảnh khắc rõ ràng: tim ngừng đập, não ngừng hoạt động và ý thức biến mất. Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây đang đặt ra một câu hỏi gây tranh cãi: liệu cái chết có thực sự xảy ra ngay lập tức, hay đó là một quá trình phức tạp hơn nhiều?
Một số bằng chứng khoa học cho thấy não bộ có thể vẫn phát ra các tín hiệu điện mạnh mẽ ngay cả sau khi các dấu hiệu sự sống khác đã chấm dứt. Điều này không chỉ làm lung lay những hiểu biết truyền thống về cái chết, mà còn mở ra nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến trải nghiệm cận tử, ý thức và cả quy trình hiến tặng nội tạng.
Theo tiến sĩ Jimo Borjigin, hoạt động này không phải ngẫu nhiên. Các tín hiệu gamma được đồng bộ hóa với những nhịp não chậm hơn và lan rộng khắp nhiều vùng não, đặc biệt là khu vực phía sau nơi liên quan đến thị giác, cảm nhận cơ thể và xử lý cảm giác. Những mô hình này khá giống với trạng thái mơ, ảo giác hoặc thậm chí nhận thức có ý thức.
Điều này dẫn đến một giả thuyết táo bạo: khi đối mặt với cái chết, não bộ có thể đang khởi động một “nỗ lực sinh tồn cuối cùng”, lục tìm ký ức và ý nghĩa để cố gắng duy trì sự sống. Nhiều người từng trải qua trải nghiệm cận tử (NDE) mô tả việc nhìn thấy ánh sáng, đường hầm hoặc nghe thấy giọng nói quen thuộc những hiện tượng có thể liên quan đến hoạt động mạnh mẽ ở các vùng não xử lý cảm giác và ký ức.
Tuy vậy, các nhà khoa học vẫn chưa thể khẳng định rằng những đợt bùng phát gamma này đồng nghĩa với ý thức. Chúng có thể chỉ là phản ứng sinh học khi não thiếu oxy, hoặc thậm chí là tín hiệu nhiễu từ cơ thể đang co thắt.
Giáo sư Caroline Watt của Đại học Edinburgh cho rằng ngừng tim không nhất thiết đồng nghĩa với cái chết hoàn toàn, bởi hoạt động não có thể tiếp tục trong một khoảng thời gian ngắn. Ngoài ra, nhiều ca tử vong xảy ra ngoài bệnh viện, nơi không có thiết bị theo dõi não, khiến việc đánh giá càng khó chính xác.
Ở chiều ngược lại, tiến sĩ Bruce Greyson từ Đại học Virginia cảnh báo rằng các dữ liệu hiện tại vẫn chưa đủ để kết luận. Trong nhiều nghiên cứu, tim bệnh nhân vẫn còn đập yếu, đồng nghĩa với việc oxy vẫn được cung cấp cho não. Do đó, ông cho rằng chưa thể xem đây là bằng chứng cho ý thức tồn tại sau khi chết.
Dù còn tranh cãi, những phát hiện này có thể ảnh hưởng đến các quyết định y khoa quan trọng, đặc biệt là trong lĩnh vực hiến tặng nội tạng. Nếu ranh giới giữa sống và chết không hoàn toàn rõ ràng, việc xác định thời điểm can thiệp y tế cần được cân nhắc thận trọng hơn.
Cuối cùng, khoa học vẫn chưa có câu trả lời dứt khoát cho câu hỏi điều gì xảy ra trong những giây phút cuối cùng của sự sống. Nhưng một điều ngày càng rõ ràng: cái chết có thể không phải là một sự kiện diễn ra trong chớp mắt, mà là một quá trình phức tạp, nơi não bộ vẫn có thể “bừng sáng” lần cuối trước khi im lặng hoàn toàn.(popularmechanics)
Một số bằng chứng khoa học cho thấy não bộ có thể vẫn phát ra các tín hiệu điện mạnh mẽ ngay cả sau khi các dấu hiệu sự sống khác đã chấm dứt. Điều này không chỉ làm lung lay những hiểu biết truyền thống về cái chết, mà còn mở ra nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến trải nghiệm cận tử, ý thức và cả quy trình hiến tặng nội tạng.
Sóng não gamma và “ý thức chạng vạng” trước cái chết
Năm 2023, các nhà khoa học tại Đại học Michigan đã phân tích dữ liệu điện não đồ (EEG) và điện tâm đồ (ECG) của những bệnh nhân hôn mê được rút máy thở. Họ phát hiện rằng ở một số trường hợp, chỉ vài giây sau khi tim ngừng đập, não bộ xuất hiện những đợt bùng phát sóng gamma loại sóng não tần số cao thường liên quan đến trí nhớ, nhận thức và ý thức.
Theo tiến sĩ Jimo Borjigin, hoạt động này không phải ngẫu nhiên. Các tín hiệu gamma được đồng bộ hóa với những nhịp não chậm hơn và lan rộng khắp nhiều vùng não, đặc biệt là khu vực phía sau nơi liên quan đến thị giác, cảm nhận cơ thể và xử lý cảm giác. Những mô hình này khá giống với trạng thái mơ, ảo giác hoặc thậm chí nhận thức có ý thức.
Điều này dẫn đến một giả thuyết táo bạo: khi đối mặt với cái chết, não bộ có thể đang khởi động một “nỗ lực sinh tồn cuối cùng”, lục tìm ký ức và ý nghĩa để cố gắng duy trì sự sống. Nhiều người từng trải qua trải nghiệm cận tử (NDE) mô tả việc nhìn thấy ánh sáng, đường hầm hoặc nghe thấy giọng nói quen thuộc những hiện tượng có thể liên quan đến hoạt động mạnh mẽ ở các vùng não xử lý cảm giác và ký ức.
Tuy vậy, các nhà khoa học vẫn chưa thể khẳng định rằng những đợt bùng phát gamma này đồng nghĩa với ý thức. Chúng có thể chỉ là phản ứng sinh học khi não thiếu oxy, hoặc thậm chí là tín hiệu nhiễu từ cơ thể đang co thắt.
Cái chết có thể là một quá trình, không phải khoảnh khắc
Những phát hiện này cũng đặt ra câu hỏi quan trọng: nếu não vẫn còn hoạt động sau khi tim ngừng đập, liệu chúng ta có xác định chính xác thời điểm một người thực sự “ra đi” hay chưa?Giáo sư Caroline Watt của Đại học Edinburgh cho rằng ngừng tim không nhất thiết đồng nghĩa với cái chết hoàn toàn, bởi hoạt động não có thể tiếp tục trong một khoảng thời gian ngắn. Ngoài ra, nhiều ca tử vong xảy ra ngoài bệnh viện, nơi không có thiết bị theo dõi não, khiến việc đánh giá càng khó chính xác.
Ở chiều ngược lại, tiến sĩ Bruce Greyson từ Đại học Virginia cảnh báo rằng các dữ liệu hiện tại vẫn chưa đủ để kết luận. Trong nhiều nghiên cứu, tim bệnh nhân vẫn còn đập yếu, đồng nghĩa với việc oxy vẫn được cung cấp cho não. Do đó, ông cho rằng chưa thể xem đây là bằng chứng cho ý thức tồn tại sau khi chết.
Dù còn tranh cãi, những phát hiện này có thể ảnh hưởng đến các quyết định y khoa quan trọng, đặc biệt là trong lĩnh vực hiến tặng nội tạng. Nếu ranh giới giữa sống và chết không hoàn toàn rõ ràng, việc xác định thời điểm can thiệp y tế cần được cân nhắc thận trọng hơn.
Cuối cùng, khoa học vẫn chưa có câu trả lời dứt khoát cho câu hỏi điều gì xảy ra trong những giây phút cuối cùng của sự sống. Nhưng một điều ngày càng rõ ràng: cái chết có thể không phải là một sự kiện diễn ra trong chớp mắt, mà là một quá trình phức tạp, nơi não bộ vẫn có thể “bừng sáng” lần cuối trước khi im lặng hoàn toàn.(popularmechanics)
