The Kings
Writer
Chỉ trong 24 giờ đầu sau các đợt không kích của Mỹ và Israel vào Iran cuối tháng 2/2026, hơn 1.100 tàu thương mại tại vùng biển UAE, Qatar, Oman và Iran bị mất định vị, hệ thống dẫn đường báo sai vị trí, có tàu bị "đặt nhầm" vào sân bay hoặc đất liền Iran.
Nguyên nhân là hiện tượng gây nhiễu và giả mạo tín hiệu GPS, vốn được các bên trong xung đột sử dụng để đánh lạc hướng máy bay không người lái và tên lửa. Hậu quả là tàu bè dân sự vô tình trở thành nạn nhân, buộc phải quay đầu hoặc tắt tín hiệu định vị. Lưu thông qua eo biển Hormuz, nơi chiếm khoảng 20% lượng dầu khí xuất khẩu toàn cầu, gần như tê liệt.
Đây không phải vấn đề mới. Kể từ khi Nga tấn công Ukraine năm 2022, nhiễu GPS đã lan rộng ở Biển Baltic, Biển Đen và Trung Đông. Tháng 6/2025, hiện tượng này được cho là góp phần gây ra vụ va chạm giữa hai tàu chở dầu ngoài khơi UAE. Máy bay chở Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng từng bị ảnh hưởng khi hạ cánh tại Bulgaria, buộc phi công phải dùng bản đồ giấy. Số sự cố GPS trên máy bay tăng 220% từ năm 2021 đến 2024.
Vấn đề cốt lõi là tín hiệu GPS rất dễ bị áp đảo do suy yếu khi truyền từ vệ tinh ở độ cao 20.000 km. Các thủy thủ trẻ ngày nay ít được đào tạo về phương pháp dẫn đường cổ điển như radar hay thiên văn, khiến tình huống càng thêm nguy hiểm khi GPS bị vô hiệu hóa.
Các chuyên gia đặc biệt lo ngại kịch bản thủy thủ rơi xuống biển nhưng thiết bị cứu nạn phát sai vị trí do bị nhiễu, khiến công tác cứu hộ bị trì hoãn hoặc thất bại.
Giải pháp kỹ thuật đã có nhưng tốn kém và cần nhiều thời gian triển khai. Công nghệ định vị lượng tử không phụ thuộc GPS vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, còn lâu mới ứng dụng được thực tế.
Nguyên nhân là hiện tượng gây nhiễu và giả mạo tín hiệu GPS, vốn được các bên trong xung đột sử dụng để đánh lạc hướng máy bay không người lái và tên lửa. Hậu quả là tàu bè dân sự vô tình trở thành nạn nhân, buộc phải quay đầu hoặc tắt tín hiệu định vị. Lưu thông qua eo biển Hormuz, nơi chiếm khoảng 20% lượng dầu khí xuất khẩu toàn cầu, gần như tê liệt.
Đây không phải vấn đề mới. Kể từ khi Nga tấn công Ukraine năm 2022, nhiễu GPS đã lan rộng ở Biển Baltic, Biển Đen và Trung Đông. Tháng 6/2025, hiện tượng này được cho là góp phần gây ra vụ va chạm giữa hai tàu chở dầu ngoài khơi UAE. Máy bay chở Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng từng bị ảnh hưởng khi hạ cánh tại Bulgaria, buộc phi công phải dùng bản đồ giấy. Số sự cố GPS trên máy bay tăng 220% từ năm 2021 đến 2024.
Vấn đề cốt lõi là tín hiệu GPS rất dễ bị áp đảo do suy yếu khi truyền từ vệ tinh ở độ cao 20.000 km. Các thủy thủ trẻ ngày nay ít được đào tạo về phương pháp dẫn đường cổ điển như radar hay thiên văn, khiến tình huống càng thêm nguy hiểm khi GPS bị vô hiệu hóa.
Các chuyên gia đặc biệt lo ngại kịch bản thủy thủ rơi xuống biển nhưng thiết bị cứu nạn phát sai vị trí do bị nhiễu, khiến công tác cứu hộ bị trì hoãn hoặc thất bại.
Giải pháp kỹ thuật đã có nhưng tốn kém và cần nhiều thời gian triển khai. Công nghệ định vị lượng tử không phụ thuộc GPS vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, còn lâu mới ứng dụng được thực tế.
