Tháng 12/2015, CEO Microsoft Satya Nadella vô tình đọc được một bản tin ngắn nhưng khiến ông thực sự lạnh sống lưng. OpenAI vừa được thành lập, với tuyên bố đầy tham vọng: phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát AGI “vì lợi ích toàn nhân loại”. Điều khiến Nadella lo lắng không phải khẩu hiệu, mà là danh sách những người đứng sau. Amazon Web Services xuất hiện lặng lẽ, còn Microsoft thì hoàn toàn vắng mặt.
“Chúng ta có được mời không?” Nadella hỏi dồn dập qua hệ thống nội bộ. Câu hỏi ấy mở đầu cho một cuộc chơi ngầm kéo dài gần mười năm, tiêu tốn hàng trăm tỷ USD, và làm thay đổi trật tự quyền lực của cả ngành công nghệ toàn cầu.
Từ “phe Amazon” sang Microsoft
Những năm đầu, OpenAI gần như thuộc “phe Amazon”. Toàn bộ nghiên cứu năm 2016 chạy trên AWS, với gói tài nguyên điện toán trị giá khoảng 50 triệu USD, đổi lại OpenAI chỉ cam kết chi 10 triệu USD. Trong khi đó, Azure của Microsoft còn non trẻ, rất cần một đối tác AI tầm cỡ để chứng minh năng lực.
Bước ngoặt đến từ một email riêng giữa Sam Altman và Elon Musk vào tháng 08/2016. Altman khoe rằng Microsoft sẵn sàng tặng OpenAI 50 triệu USD tài nguyên điện toán trong ba năm nếu chuyển sang Azure. Musk không ưa Jeff Bezos, cũng không thích cách Amazon “ép” điều khoản, nên gật đầu.
Tháng 11/2016, OpenAI chính thức tuyên bố Azure là nền tảng đám mây chính. Với Microsoft, đây không chỉ là giành một khách hàng, mà là một chiến thắng chiến lược nhằm xây dựng vị thế tư tưởng trong AI và kéo hệ sinh thái nhà phát triển về phía mình.
Tuần trăng mật không kéo dài lâu. Năm 2017, Musk đề xuất dự án huấn luyện AI đánh bại nhà vô địch Dota 2, yêu cầu tới 10.000 máy chủ GPU Nvidia. Ban lãnh đạo mảng đám mây Microsoft tính toán nhanh và kết luận: chi phí quá khủng khiếp, rủi ro không chấp nhận được.
Microsoft từ chối. OpenAI quay sang Google Cloud để hoàn thành dự án. Từ đó, sự nghi kỵ bắt đầu lan rộng. Nội bộ Microsoft phàn nàn OpenAI chỉ coi họ như “một đống GPU”, trong khi OpenAI cho rằng Microsoft quá keo kiệt và thiếu tầm nhìn.
Đến đầu 2018, mối quan hệ gần như rạn nứt hoàn toàn.
Nỗi sợ mang tên Google và cú cược 1 tỷ USD
Thứ khiến Microsoft đổi ý không phải OpenAI, mà là Google. Năm 2019, khi so sánh năng lực huấn luyện mô hình, CTO Kevin Scott thừa nhận Microsoft đang tụt xa đối thủ. Nỗi sợ bị bỏ lại phía sau buộc Nadella phải hành động.
Microsoft đầu tư 1 tỷ USD vào OpenAI, đổi lấy quyền độc quyền đám mây và giấy phép thương mại. OpenAI cũng chuyển sang mô hình “giới hạn lợi nhuận”, cho phép gọi vốn lớn nhưng vẫn giữ vỏ bọc phi lợi nhuận.
Quan trọng hơn, Microsoft có quyền phủ quyết với các quyết định chiến lược. Dây cương vô hình đã được đặt vào tay Nadella.
ChatGPT ra đời và cuộc chơi đổi chiều
Ngày 30/11/2022, ChatGPT ra mắt và nhanh chóng gây chấn động toàn cầu. Điều trớ trêu là nhiều thành viên hội đồng quản trị OpenAI chỉ biết tin này qua Twitter.
Với Microsoft, câu hỏi duy nhất là: bao giờ kiếm tiền? Tháng 02/2023, ChatGPT Plus ra mắt với giá 20 USD/tháng, cùng lúc Microsoft công bố khoản đầu tư mới 10 tỷ USD. Azure bắt đầu hưởng lợi từ cơn bùng nổ nhu cầu tính toán.
Nhưng thành công quá nhanh cũng phơi bày mâu thuẫn quyền lực bên trong OpenAI.
Ngày 17/11/2023, hội đồng quản trị OpenAI bất ngờ sa thải Sam Altman. Microsoft, nhà đầu tư lớn nhất, chỉ được báo trước khoảng 10 phút. Nadella tức giận và phản ứng cực đoan: Microsoft sẵn sàng lập công ty con mới, chi khoảng 25 tỷ USD để kéo toàn bộ đội ngũ OpenAI về.
Sức ép này buộc OpenAI phải đảo ngược quyết định. Chỉ vài ngày sau, Altman trở lại ghế CEO, hội đồng quản trị bị thay máu. Dù không có ghế chính thức, Microsoft đã “điều khiển từ xa” toàn bộ quá trình tái cấu trúc.
Cái giá của tự do và cú quay xe với Amazon
Cuối 2024–2025, OpenAI loại bỏ cấu trúc giới hạn lợi nhuận, gọi vốn lớn với sự tham gia của SoftBank. Định giá cuối cùng lên tới khoảng 500 tỷ USD, Microsoft nắm 27% cổ phần và đổi lại cam kết mua dịch vụ Azure trị giá 250 tỷ USD trong tương lai.
Đổi lại, Microsoft mất thế độc quyền. Tháng 11/2025, OpenAI ký hợp đồng hạ tầng 7 năm trị giá 38 tỷ USD với Amazon AWS. Amazon, kẻ từng xuất hiện lặng lẽ năm 2015, chính thức quay lại bàn cờ.
Doanh thu OpenAI tăng từ 2 tỷ USD năm 2023 lên hơn 20 tỷ USD năm 2025. Họ không còn là “đứa con” của Microsoft, mà trở thành một gã khổng lồ có quyền mặc cả.
Mười năm trước, Nadella từng lo lắng hỏi: “Chúng ta có được mời không?”. Mười năm sau, thiếu sự chấp thuận của Microsoft, OpenAI khó đưa ra quyết định lớn.
Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: chính OpenAI, bằng cách đưa Amazon quay lại, đã chứng minh rằng họ không còn thuộc về riêng ai. Đây không phải câu chuyện thắng thua, mà là câu chuyện về quyền lực, tiền bạc, nỗi sợ bị tụt hậu và những toan tính lạnh lùng trong kỷ nguyên AI.
Và ván cờ này vẫn chưa kết thúc.
