Một công ty ngỡ ngàng khi chi phí AI bất ngờ tăng 700% sau một đêm: Không còn "bữa trưa miễn phí"

[Mẫn Nhi]

Nhiều doanh nghiệp từng tin rằng trí tuệ nhân tạo (AI) là công cụ cắt giảm nhân lực và tối ưu chi phí vận hành lý tưởng. Nhưng thực tế đang chứng minh điều ngược lại khi các nhà cung cấp bắt đầu tính phí sát hơn với lượng tài nguyên tiêu thụ, tạo ra những hóa đơn khổng lồ xuất hiện chỉ sau một đêm.

Vào tháng 5 năm 2026, đội ngũ tài chính của Workato — công ty tự động hóa doanh nghiệp với quy mô hơn 1.300 nhân viên — đã rơi vào trạng thái ngỡ ngàng khi nhận hóa đơn dịch vụ từ Anthropic. Chỉ qua một ngày, khoản chi cho dịch vụ AI của công ty này đã tăng vọt đúng 700%.

Cú sốc từ việc thay đổi công thức tính tiền​

Theo Giám đốc Thông tin (CIO) Carter Busse của Workato, sự thay đổi đột ngột này diễn ra khi Anthropic chuyển đổi mô hình định giá. Thay vì áp dụng mức giá cố định giúp doanh nghiệp dễ dàng dự đoán chi phí như trước, nhà cung cấp này chuyển sang cơ chế tính phí dựa trên lượng token thực tế được sử dụng trong mỗi tác vụ.

Sự thay đổi về công thức tính toán lập tức khiến chi phí thực tế lộ diện. Ông Busse thừa nhận doanh nghiệp của mình nhận ra họ đã được trợ giá rất nhiều trong suốt thời gian qua.

Trong giai đoạn bùng nổ của AI hơn hai năm qua, các nhà cung cấp đã liên tục tung ra những gói dịch vụ hấp dẫn với mức giá thấp để thu hút khách hàng và tạo thói quen sử dụng.

Điều này khiến các doanh nghiệp lầm tưởng rằng AI là một công cụ cực kỳ rẻ so với giá trị mang lại. Nhưng khi cuộc đua giành thị phần bước sang giai đoạn mới, các hãng bắt đầu thu phí dựa trên lượng tài nguyên tính toán thực tế, khiến bức tranh tài chính thay đổi hoàn toàn.

Áp lực từ các tác vụ AI phức tạp​

Sự gia tăng chi phí này còn cộng hưởng với việc các doanh nghiệp không còn chỉ dùng AI cho những chatbot trả lời câu hỏi đơn giản. Xu hướng hiện nay là triển khai các AI Agent (đại lý AI) có khả năng tự động thực hiện chuỗi tác vụ phức tạp, liên tục gọi nhiều mô hình khác nhau và hoạt động không ngừng nghỉ. Việc vận hành các hệ thống tự động này khiến lượng token tiêu thụ tăng lên nhanh chóng.

Đối với Workato, hóa đơn tăng gấp 7 lần không phải do họ đột ngột mở rộng quy mô sử dụng chỉ trong một ngày. Thực tế, con số này phản ánh chênh lệch giữa mức giá ưu đãi mà doanh nghiệp từng quen thuộc và chi phí thực tế khi mọi hoạt động bắt đầu được tính toán chi tiết từng chút một.

Các tập đoàn lớn đồng loạt siết chặt chi tiêu​

Workato không phải là trường hợp duy nhất phải giật mình trước chi phí AI. Nhiều tập đoàn lớn trên thế giới cũng đang khẩn trương thắt chặt kiểm soát việc sử dụng công nghệ này trong nội bộ.

Hãng gọi xe Uber được cho là đã tiêu dùng hết sạch ngân sách dành cho AI của cả năm từ rất sớm, buộc phải áp dụng các hạn mức chi tiêu mới nghiêm ngặt hơn. Tại Amazon, nhân viên được yêu cầu phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi kích hoạt AI cho các tác vụ không thực sự cần thiết. Những ông lớn khác như Walmart hay Meta cũng đã triển khai hàng loạt biện pháp nhằm kiểm soát chặt chẽ mức tiêu thụ tài nguyên AI của nhân viên.

Một nhà đầu tư chia sẻ với Axios rằng, một giám đốc tài chính thậm chí đã vô tình chi tới 500 triệu USD cho dịch vụ Claude của Anthropic chỉ trong vòng một tháng trước khi có người trong công ty phát hiện ra sự việc.

Hiệu quả thực tế có xứng đáng với chi phí?​

Khi hóa đơn bắt đầu phình to, câu hỏi lớn nhất của doanh nghiệp không còn là mô hình AI nào thông minh hơn hay tạo ra kết quả tốt hơn, mà là liệu hiệu quả mang lại có tương xứng với số tiền phải bỏ ra hay không.

Nghiên cứu từ công ty tư vấn Bain khi khảo sát gần 1.000 doanh nghiệp về hiệu quả đầu tư AI đã chỉ ra một thực tế đáng ngại: có tới 40% số công ty được hỏi cho biết mức tiết kiệm chi phí thực tế mà họ đạt được thấp hơn 10% so với kỳ vọng ban đầu.

Giai đoạn các hãng công nghệ chấp nhận chịu lỗ, dùng giá thấp để thuyết phục doanh nghiệp thay đổi thói quen làm việc đang đi đến hồi kết. Giờ đây, các bộ phận tài chính buộc phải tự đánh giá lại giá trị thực tế của công nghệ này khi không còn dòng tiền trợ giá nâng đỡ.