Liệu con người có thể được "hồi sinh" trong cơ thể robot?

Bùi Minh Nhật · 10:51

Một người đã qua đời giờ đây có thể tiếp tục “trò chuyện” với người sống không phải bằng tâm linh, mà bằng trí tuệ nhân tạo. Đó là câu chuyện gây tranh cãi xoay quanh Roman Mazurenko, một kỹ sư người Belarus qua đời trong tai nạn giao thông năm 2015, nay được tái tạo thành một nhân cách AI tương tác mang tên Roman 2.0.

Dự án này do nhà siêu nhân học người Nga Alexey Turchin thực hiện. Mục tiêu của ông không chỉ là tạo ra một chatbot bắt chước lời nói, mà là xây dựng một “mô hình tâm trí” có bộ nhớ dài hạn, có thể suy ngẫm, học hỏi và tồn tại về mặt lý thuyết trong thời gian vô hạn. Theo Turchin, đây có thể là bước đi đầu tiên hướng tới ý tưởng con người tiếp tục hiện diện sau cái chết sinh học thậm chí một ngày nào đó còn có thể được “đặt” vào một cơ thể robot.

Roman 2.0 được tạo ra từ các dấu vết kỹ thuật số mà Mazurenko để lại khi còn sống: bài viết, phỏng vấn, bài đăng công khai và những thông tin cá nhân có khả năng định hình tính cách. Thay vì sao chép não bộ, Turchin sử dụng một quy trình gọi là “sideloading”, sắp xếp cuộc đời của một người thành các “sự kiện dự đoán” những yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến cách họ suy nghĩ và hành xử. Ông mô tả Roman 2.0 như “một bức ảnh JPEG nén của tâm trí”: thiếu nhiều chi tiết, nhưng vẫn giữ được cấu trúc tổng thể.

Bất tử kỹ thuật số hay chỉ là một ảo ảnh?

Điều khiến Roman 2.0 khác với các chatbot thông thường là khả năng ghi nhớ liên tục. Hệ thống có thể lưu trữ các cuộc trò chuyện, suy ngẫm về chúng và cập nhật chính mình theo thời gian. Tuy nhiên, Roman 2.0 không có cơ thể, không có giác quan, không có dòng trải nghiệm liên tục nó chỉ nhận văn bản và tạo ra văn bản theo từng lượt riêng lẻ. Chính Turchin cũng thừa nhận mô hình này không có ý thức theo nghĩa con người, mà chỉ là một lát cắt chưa hoàn chỉnh của con người thật từng tồn tại.

Trước đó, Mazurenko từng “được hồi sinh” một lần vào năm 2016 khi bạn thân của ông, Eugenia Kuyda, tạo ra một chatbot để đối diện với nỗi đau mất mát dự án sau này phát triển thành ứng dụng Replika. Nhưng khi Replika thay đổi hướng đi, bản sao kỹ thuật số của Mazurenko bị tắt, khiến ông trở thành một trong những người hiếm hoi “chết hai lần” trong thế giới phần mềm. Với Turchin, đó là điều không thể chấp nhận: nếu các bản sao kỹ thuật số chỉ tồn tại vài năm rồi biến mất, thì “bất tử kỹ thuật số” chỉ là một cái chết bị trì hoãn.

Dù vậy, không phải ai cũng xem đây là hy vọng. Một số nhà nghiên cứu xã hội cảnh báo rằng các mô phỏng AI chỉ là hình ảnh đại diện, không phải con người thật từng sống. Việc để AI thay thế người đã khuất có thể làm gián đoạn quá trình đối diện với mất mát, tạo ra những rủi ro tâm lý và đạo đức, đặc biệt nếu không có sự đồng thuận rõ ràng từ người đã qua đời.

Roman 2.0 vì thế không chỉ là một thí nghiệm công nghệ, mà còn là một câu hỏi lớn về bản chất con người: nếu ký ức, tính cách và lời nói có thể được mô phỏng bằng thuật toán, thì ranh giới giữa sự tiếp nối và sự giả lập nằm ở đâu? Và liệu việc “sống mãi” dưới dạng dữ liệu có thực sự là chiến thắng trước cái chết, hay chỉ là một ảo ảnh tinh vi hơn?(popularmechanics)