Dũng Đỗ
Writer
Trong bộ phim kinh điển The Social Network ra mắt năm 2010, nhân vật Sean Parker đã nói với Mark Zuckerberg một câu thoại đi vào lịch sử: "Một triệu USD không phải điều tuyệt vời. Anh biết điều gì mới thực sự tuyệt không? Đó là một tỷ USD". Vào thời điểm đó, con số một tỷ USD là đỉnh cao chói lọi, là đích đến mơ ước của mọi nhà sáng lập. Tuy nhiên, sau 16 năm, khi Facebook (nay là Meta) đã chạm mốc giá trị 1.600 tỷ USD, khái niệm "Kỳ lân" (Unicorn) từng được dùng để chỉ sự hiếm hoi của các startup tỷ đô đang dần trở nên lỗi thời và mất đi ánh hào quang vốn có.
Sự bùng nổ về số lượng và sự mất giá của danh xưng
Thuật ngữ "Kỳ lân" lần đầu tiên được nhà đầu tư mạo hiểm Aileen Lee đưa ra vào năm 2013 để mô tả các công ty khởi nghiệp tư nhân có giá trị vốn hóa từ một tỷ USD trở lên. Vào thời điểm đó, những doanh nghiệp đạt được cột mốc này hiếm đến mức được ví như sinh vật huyền thoại. Thế nhưng, bức tranh công nghệ hiện tại đã thay đổi hoàn toàn. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Pitchbook, chỉ riêng năm 2021 – thời điểm trước khi ChatGPT kích hoạt cơn sốt AI toàn cầu – thế giới đã chứng kiến sự ra đời của hơn 630 kỳ lân. Tính đến hết năm 2025, con số này đã lên tới 1.569 công ty đang hoạt động.
Số liệu từ CB Insights cũng củng cố thêm thực tế này khi chỉ ra rằng trong 10 tháng đầu năm 2025, có tới 498 kỳ lân mới xuất hiện trong tổng số hơn 1.300 công ty khởi nghiệp AI được định giá trên 100 triệu USD. Báo cáo "100 Kỳ lân toàn cầu" do PwC công bố tháng 11/2025 cho thấy tổng giá trị của nhóm 100 công ty hàng đầu đã đạt 2.949 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 2.054 tỷ USD của năm trước đó. Đáng chú ý, ngưỡng để lọt vào danh sách Top 100 này hiện nay là định giá từ 8 tỷ USD trở lên, bỏ xa mốc tiêu chuẩn 1 tỷ USD ban đầu. Thậm chí, 5 cái tên đứng đầu bảng xếp hạng đã đạt mức định giá "siêu khổng lồ" trên 100 tỷ USD.
Kỷ nguyên tiền rẻ và chiến lược đầu tư "Rải tiền và Cầu nguyện"
Sự bùng nổ số lượng kỳ lân bắt nguồn từ môi trường lãi suất thấp kỷ lục kéo dài trong suốt thập niên 2010, tạo điều kiện cho dòng vốn khổng lồ từ các quỹ đầu tư mạo hiểm chảy ạt vào thị trường khởi nghiệp. Tình hình càng trở nên cao trào trong giai đoạn đại dịch Covid-19, khi các biện pháp phong tỏa khiến các thương vụ tỷ đô được đàm phán chớp nhoáng qua Zoom và tâm lý thị trường tin rằng tương lai nhân loại sẽ gắn liền hoàn toàn với kỹ thuật số.
Quỹ đầu tư Tiger Global là ví dụ điển hình cho giai đoạn này với chiến lược được giới tài chính gọi là "spray-and-pray" (rải tiền và cầu nguyện). Vào năm 2021, quỹ này trở thành nhà đầu tư năng suất nhất thế giới khi sẵn sàng bỏ qua các quy trình thẩm định khắt khe truyền thống để giành quyền rót vốn nhanh nhất vào các startup tiềm năng. Tuy nhiên, khi thủy triều rút, những sai lầm bắt đầu lộ diện. Sự sụp đổ của sàn giao dịch tiền điện tử FTX hay vụ phá sản của công ty công nghệ giáo dục Byju's (Ấn Độ) – từng được định giá tới 22 tỷ USD – là những minh chứng đau đớn cho việc định giá quá cao so với giá trị thực. Hệ quả là Tiger Global đã phải giảm mạnh hoạt động, chỉ thực hiện 40 thương vụ trong năm 2023 so với 300 thương vụ của năm trước đó.
Làn sóng AI và nguy cơ bong bóng tài sản mới
Sau giai đoạn "mùa đông công nghệ" ngắn ngủi do lãi suất tăng cao, sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh đã đưa dòng vốn quay trở lại mạnh mẽ. Các khoản đầu tư khổng lồ vào những cái tên như OpenAI hay Scale AI đang tạo ra một thế hệ kỳ lân mới. Kat Kravtsov, Giám đốc thị trường vốn của PwC tại Anh, nhận định rằng sự sẵn có của vốn tư nhân kết hợp với sự quan tâm đặc biệt vào AI và Fintech đang tạo nền tảng vững chắc cho sự hình thành các công ty tỷ đô.
Theo số liệu từ ngân hàng UBS, tổng chi tiêu toàn cầu cho AI ước đạt 375 tỷ USD trong năm 2025 và dự báo sẽ chạm mốc 500 tỷ USD trong năm nay. Tuy nhiên, con số khổng lồ này cũng dấy lên những lo ngại về tính bền vững. Jared Bernstein, cựu chủ tịch Hội đồng cố vấn Kinh tế Nhà Trắng, đã cảnh báo trên đài CNBC rằng giá tài sản tăng vọt và mức định giá quá cao hiện nay là những dấu hiệu rõ ràng nhất của một "bong bóng AI" đang hình thành. Câu hỏi đặt ra lúc này không còn là làm sao để trở thành kỳ lân, mà là số phận của hàng nghìn kỳ lân này sẽ đi về đâu khi cơn sốt hạ nhiệt và thị trường quay trở lại với các giá trị cốt lõi.
Sự bùng nổ về số lượng và sự mất giá của danh xưng
Thuật ngữ "Kỳ lân" lần đầu tiên được nhà đầu tư mạo hiểm Aileen Lee đưa ra vào năm 2013 để mô tả các công ty khởi nghiệp tư nhân có giá trị vốn hóa từ một tỷ USD trở lên. Vào thời điểm đó, những doanh nghiệp đạt được cột mốc này hiếm đến mức được ví như sinh vật huyền thoại. Thế nhưng, bức tranh công nghệ hiện tại đã thay đổi hoàn toàn. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Pitchbook, chỉ riêng năm 2021 – thời điểm trước khi ChatGPT kích hoạt cơn sốt AI toàn cầu – thế giới đã chứng kiến sự ra đời của hơn 630 kỳ lân. Tính đến hết năm 2025, con số này đã lên tới 1.569 công ty đang hoạt động.
Số liệu từ CB Insights cũng củng cố thêm thực tế này khi chỉ ra rằng trong 10 tháng đầu năm 2025, có tới 498 kỳ lân mới xuất hiện trong tổng số hơn 1.300 công ty khởi nghiệp AI được định giá trên 100 triệu USD. Báo cáo "100 Kỳ lân toàn cầu" do PwC công bố tháng 11/2025 cho thấy tổng giá trị của nhóm 100 công ty hàng đầu đã đạt 2.949 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 2.054 tỷ USD của năm trước đó. Đáng chú ý, ngưỡng để lọt vào danh sách Top 100 này hiện nay là định giá từ 8 tỷ USD trở lên, bỏ xa mốc tiêu chuẩn 1 tỷ USD ban đầu. Thậm chí, 5 cái tên đứng đầu bảng xếp hạng đã đạt mức định giá "siêu khổng lồ" trên 100 tỷ USD.
Kỷ nguyên tiền rẻ và chiến lược đầu tư "Rải tiền và Cầu nguyện"
Sự bùng nổ số lượng kỳ lân bắt nguồn từ môi trường lãi suất thấp kỷ lục kéo dài trong suốt thập niên 2010, tạo điều kiện cho dòng vốn khổng lồ từ các quỹ đầu tư mạo hiểm chảy ạt vào thị trường khởi nghiệp. Tình hình càng trở nên cao trào trong giai đoạn đại dịch Covid-19, khi các biện pháp phong tỏa khiến các thương vụ tỷ đô được đàm phán chớp nhoáng qua Zoom và tâm lý thị trường tin rằng tương lai nhân loại sẽ gắn liền hoàn toàn với kỹ thuật số.
Quỹ đầu tư Tiger Global là ví dụ điển hình cho giai đoạn này với chiến lược được giới tài chính gọi là "spray-and-pray" (rải tiền và cầu nguyện). Vào năm 2021, quỹ này trở thành nhà đầu tư năng suất nhất thế giới khi sẵn sàng bỏ qua các quy trình thẩm định khắt khe truyền thống để giành quyền rót vốn nhanh nhất vào các startup tiềm năng. Tuy nhiên, khi thủy triều rút, những sai lầm bắt đầu lộ diện. Sự sụp đổ của sàn giao dịch tiền điện tử FTX hay vụ phá sản của công ty công nghệ giáo dục Byju's (Ấn Độ) – từng được định giá tới 22 tỷ USD – là những minh chứng đau đớn cho việc định giá quá cao so với giá trị thực. Hệ quả là Tiger Global đã phải giảm mạnh hoạt động, chỉ thực hiện 40 thương vụ trong năm 2023 so với 300 thương vụ của năm trước đó.
Làn sóng AI và nguy cơ bong bóng tài sản mới
Sau giai đoạn "mùa đông công nghệ" ngắn ngủi do lãi suất tăng cao, sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh đã đưa dòng vốn quay trở lại mạnh mẽ. Các khoản đầu tư khổng lồ vào những cái tên như OpenAI hay Scale AI đang tạo ra một thế hệ kỳ lân mới. Kat Kravtsov, Giám đốc thị trường vốn của PwC tại Anh, nhận định rằng sự sẵn có của vốn tư nhân kết hợp với sự quan tâm đặc biệt vào AI và Fintech đang tạo nền tảng vững chắc cho sự hình thành các công ty tỷ đô.
Theo số liệu từ ngân hàng UBS, tổng chi tiêu toàn cầu cho AI ước đạt 375 tỷ USD trong năm 2025 và dự báo sẽ chạm mốc 500 tỷ USD trong năm nay. Tuy nhiên, con số khổng lồ này cũng dấy lên những lo ngại về tính bền vững. Jared Bernstein, cựu chủ tịch Hội đồng cố vấn Kinh tế Nhà Trắng, đã cảnh báo trên đài CNBC rằng giá tài sản tăng vọt và mức định giá quá cao hiện nay là những dấu hiệu rõ ràng nhất của một "bong bóng AI" đang hình thành. Câu hỏi đặt ra lúc này không còn là làm sao để trở thành kỳ lân, mà là số phận của hàng nghìn kỳ lân này sẽ đi về đâu khi cơn sốt hạ nhiệt và thị trường quay trở lại với các giá trị cốt lõi.
