Hoàng Đức
Writer
Học thuyết Marx từ thế kỷ 19 đã dự báo về một thời đại mà tư liệu sản xuất không thể nằm trong tay một nhóm thiểu số nếu muốn tránh khỏi sự sụp đổ hệ thống. Bước vào kỷ nguyên AI, dự báo đó đang trở nên thực tế hơn bao giờ hết khi máy móc có thể tạo ra của cải vô hạn nhưng lại triệt tiêu sức mua của người lao động. Khi AI dần thay thế con người, đẩy quan hệ sản xuất cũ vào cuộc khủng hoảng thừa kinh điển. Đáng chú ý, chính Sam Altman - biểu tượng của làn sóng AI toàn cầu - cũng đã phải thốt lên sự quan ngại về việc lỗi thời của chủ nghĩa tư bản truyền thống. Ông nói rằng: Chủ nghĩa tư bản vốn hoạt động dựa trên sự cân bằng mong manh giữa giới chủ và người lao động, nhưng điều này đang thay đổi hoàn toàn khi con người khó có thể làm việc hiệu quả hơn GPU (GPU là bộ vi xử lý tạo ra AI).
Bằng cách soi rọi bản chất của kinh tế thị trường với nội hàm "Liberty Market", và làm sống lại chủ nghĩa Marx trong thời kỳ AI, ông Nguyễn Tử Quảng trong bài viết: CEO Nguyễn Tử Quảng: Thị trường tự do đúng nghĩa là điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng 2 con số đã lý giải rất thuyết phục cách để Việt Nam đạt tăng trưởng 2 con số, đồng thời giải quyết bài toán phân phối giàu nghèo mà thế giới tư bản đang bế tắc trước thời kỳ trỗi dậy của lực lượng sản xuất mới - AI.
Dưới đây là góc nhìn của tôi sau khi đọc được bài viết của ông Nguyễn Tử Quảng, CEO Tập đoàn công nghệ Bkav, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng.
‘ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA” LÀ LỜI GIẢI CHO SỰ CÂN BẰNG GIỮA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT VÀ QUAN HỆ SẢN XUẤT THỜI CÔNG NGHỆ AI
Khi LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT MỚI (AI) trở nên quá mạnh so với sức lao động của con người, chúng có thể thay thế con người trong hầu hết các công việc từ trí óc đến chân tay với chi phí gần bằng không và hiệu suất vô hạn. Hệ quả là, nếu con người không còn việc làm, họ không có tiền lương. Nếu không có tiền lương, họ không thể tiêu dùng. Khi đó, hàng hóa do AI tạo ra dù nhiều đến đâu cũng không có người mua. Đây chính là sự bế tắc: Sản xuất cực kỳ hiệu quả nhưng tiêu dùng bị triệt tiêu. Và với sự tập trung của tư bản cực đoan trong thời đại AI, lợi nhuận sẽ tập trung chảy vào túi một nhóm rất nhỏ các tập đoàn công nghệ (giới chủ tư bản), AI sẽ tạo ra sự giàu có khủng khiếp nhưng lại PHÁ HỦY mối QUAN HỆ SẢN XUẤT CŨ giữa chủ và thợ. Hệ thống tư bản dựa trên thặng dư TÍCH LŨY CÁ NHÂN sẽ không biết làm gì với tài phiệt "dư thừa" về mặt kinh tế, trong khi đó, giới thợ thì do AI thay thế sẽ thất nghiệp và đói kém, hệ thống tư bản sẽ rơi vào cuộc khủng hoảng thừa: máy móc sản xuất quá nhiều nhưng không ai có tiền để mua. Và khoảng cách giàu nghèo sẽ giãn ra đến mức không thể cứu vãn.
"Định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa" chính là lời giải đảm bảo cân bằng giữa QUAN HỆ SẢN XUẤT MỚI và LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT MỚI (AI VÀ GPU) thời đại công nghệ. Ông Quảng với tầm nhìn sắc sảo của mình đã làm sống lại Học thuyết Marx từ thế kỷ 19 hay nói cách khác, Karl Marx vượt tầm thời đại khi đã dự báo trước về một hình thái xã hội nơi các tư liệu sản xuất quan trọng không nằm trong tay một nhóm nhỏ (thời AI gọi là tài phiệt công nghệ) mà thuộc về toàn xã hội.
TRẢ LẠI BẢN CHẤT ĐÚNG CHO KHÁI NIỆM KINH TẾ THỊ TRƯỜNG CỦA ADAM SMITH
Hiểu một cách xâu chuỗi thì Liberty Market đúng nghĩa của Adam Smith không phải đặc sản của tư bản, từ trước đến nay toàn bị ngộ nhận. Liberty Market của Adam Smith là quyền tự do kinh doanh của con người nói chung và với nội hàm đúng này, nó có sự giao thoa về bản chất với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Adam Smith không hề cổ xúy cho một thị trường hỗn loạn hay cá lớn nuốt cá bé một cách tàn nhẫn. Ông nhấn mạnh rằng mỗi người được tự do theo đuổi lợi ích riêng chừng nào họ không vi phạm các quy luật về công lý. Ông khẳng định Nhà nước có ba nhiệm vụ bất biến: bảo vệ xã hội khỏi xâm lược, thiết lập hệ thống tư pháp công bằng và xây dựng các công trình công cộng mà khu vực tư nhân không muốn làm (hạ tầng, giáo dục).
Theo Adam Smith, thị trường là công cụ để giải phóng sức sáng tạo của con người, nhưng phải nằm trong một "trật tự" do Nhà nước kiến tạo để phục vụ lợi ích chung. Adam Smith vốn rất ghét sự độc quyền. Nếu "định hướng xã hội chủ nghĩa" giúp ngăn chặn sự tập trung tư bản cực đoan vào tay các tài phiệt, thì nó đang thực hiện đúng di nguyện của Smith: Giữ cho thị trường luôn mở và tự do cho mọi người, thay vì bị thâu tóm bởi một nhóm nhỏ.
Và định hướng xã hội chủ nghĩa kết hợp với thị trường tự do đúng nghĩa Liberty Market của Adam Smith sẽ giải phóng sức lao động một cách bùng nổ. Ông Quảng phân tích cụ thể: đó là hình mẫu Nhà nước kiến tạo: Nhà nước cần chủ động lùi lại và mạnh dạn thu hẹp hơn nữa quy mô của các Doanh nghiệp Nhà nước. Nhà nước chỉ nên nắm giữ “yết hầu” như an ninh quốc phòng, an sinh xã hội. Không gian khổng lồ còn lại cần được trao trả để giải phóng triệt để khu vực Kinh tế Tư nhân.
Ông Quảng dẫn chứng số liệu thực tế và đặt câu hỏi: Hiện nay, chúng ta có khoảng 600 Doanh nghiệp Nhà nước đang nắm giữ phần lớn nguồn lực quan trọng. Ngoại trừ các lĩnh vực đặc thù như an ninh quốc phòng, tại sao chúng ta cứ phải mãi loay hoay với những câu chuyện về thua lỗ, về giải cứu hay hỗ trợ cho khối này? Tại sao chúng ta không giải quyết vấn đề này theo đúng tinh thần của Adam Smith?
Các quốc gia thành công là bởi họ đã làm được điều đó. Nếu chúng ta làm được, Kinh tế Tư nhân sẽ được bung tỏa sức mạnh trong một thị trường tự do đúng nghĩa - một Liberty Market. Đó chính là "cỗ máy vĩ đại nhất" để đưa Việt Nam bứt phá tới mức tăng trưởng hai con số, bởi khi đó, hàng chục triệu con người sẽ tự giác làm việc hiệu quả nhất để tạo ra sự thịnh vượng chung, giúp bùng nổ cơ hội tạo ra của cải vật chất.
Bài viết của ông Quảng thực sự là một cú "chạm" vào gốc rễ lý luận, giải mã lý do tại sao hiện nay chúng ta cứ loay hoay mãi, đã có thêm 10 Nghị quyết nữa rồi mà chưa tạo ra được cú hích như Khoán 10 năm xưa. Câu trả lời: điểm nghẽn không phải là giải pháp kỹ thuật mà cần hiểu đúng lý luận gốc rễ về "Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" sẽ có cơ sở mạnh mẽ để áp dụng triệt để, tạo cú hích như Khoán 10, bởi khi lý luận đúng thì khơi thông được lòng dân, sức mạnh sẽ bùng nổ khủng khiếp. Đó không phải là phép màu, mà là sự giải phóng năng lượng bị kìm nén.
GIẢI PHÁP CHO ĐỘI NGŨ THỰC THI
Khi lý luận đã đúng, ông Quảng cũng đồng thời chỉ ra thực tế: cần có động lực đúng cho đội ngũ cán bộ, công chức - những người trực tiếp kiến tạo môi trường kinh doanh.
Để “cỗ máy Liberty Market” vận hành hiệu quả, chúng ta phải giải quyết triệt để bài toán động lực của bộ máy, đặc biệt ở cấp địa phương.
Ông đã nghiên cứu kỹ bài học từ Trung Quốc. Họ rất thành công trong việc gắn KPI chính trị với KPI kinh tế. Nghĩa là, MUỐN THĂNG TIẾN, BẤT KỂ ANH LÀ AI, ANH BẮT BUỘC PHẢI CÓ ĐƯỢC THÀNH TỰU VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TẠI ĐỊA PHƯƠNG MÌNH PHỤ TRÁCH. Nếu không, cánh cửa thăng tiến sẽ khép lại.
Sự thăng tiến ấy phải được ĐO LƯỜNG CHÍNH XÁC bằng sự thịnh vượng của vùng đất anh quản lý. CỤ THỂ, nó phải gắn chặt với các chỉ số: mức tăng trưởng GDP, sự gia tăng số lượng doanh nghiệp tư nhân và số lượng công ăn việc làm mới tạo ra cho người dân.
Dựa trên lý luận rõ ràng và giải pháp thực thi ông Quảng đã chỉ ra, tôi nghĩ nếu Việt Nam triển khai thành công sẽ bứt phá và là hình mẫu xã hội chủ nghĩa tuyệt vời, đi trước thời đại bởi thực tế hiện nay những CEO ở Silicon Valley vẫn đang còn lúng túng tìm kiếm mô hình cho tư bản thời công nghệ AI.
Nguyễn Minh
Bằng cách soi rọi bản chất của kinh tế thị trường với nội hàm "Liberty Market", và làm sống lại chủ nghĩa Marx trong thời kỳ AI, ông Nguyễn Tử Quảng trong bài viết: CEO Nguyễn Tử Quảng: Thị trường tự do đúng nghĩa là điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng 2 con số đã lý giải rất thuyết phục cách để Việt Nam đạt tăng trưởng 2 con số, đồng thời giải quyết bài toán phân phối giàu nghèo mà thế giới tư bản đang bế tắc trước thời kỳ trỗi dậy của lực lượng sản xuất mới - AI.
Dưới đây là góc nhìn của tôi sau khi đọc được bài viết của ông Nguyễn Tử Quảng, CEO Tập đoàn công nghệ Bkav, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng.
‘ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA” LÀ LỜI GIẢI CHO SỰ CÂN BẰNG GIỮA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT VÀ QUAN HỆ SẢN XUẤT THỜI CÔNG NGHỆ AI
Khi LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT MỚI (AI) trở nên quá mạnh so với sức lao động của con người, chúng có thể thay thế con người trong hầu hết các công việc từ trí óc đến chân tay với chi phí gần bằng không và hiệu suất vô hạn. Hệ quả là, nếu con người không còn việc làm, họ không có tiền lương. Nếu không có tiền lương, họ không thể tiêu dùng. Khi đó, hàng hóa do AI tạo ra dù nhiều đến đâu cũng không có người mua. Đây chính là sự bế tắc: Sản xuất cực kỳ hiệu quả nhưng tiêu dùng bị triệt tiêu. Và với sự tập trung của tư bản cực đoan trong thời đại AI, lợi nhuận sẽ tập trung chảy vào túi một nhóm rất nhỏ các tập đoàn công nghệ (giới chủ tư bản), AI sẽ tạo ra sự giàu có khủng khiếp nhưng lại PHÁ HỦY mối QUAN HỆ SẢN XUẤT CŨ giữa chủ và thợ. Hệ thống tư bản dựa trên thặng dư TÍCH LŨY CÁ NHÂN sẽ không biết làm gì với tài phiệt "dư thừa" về mặt kinh tế, trong khi đó, giới thợ thì do AI thay thế sẽ thất nghiệp và đói kém, hệ thống tư bản sẽ rơi vào cuộc khủng hoảng thừa: máy móc sản xuất quá nhiều nhưng không ai có tiền để mua. Và khoảng cách giàu nghèo sẽ giãn ra đến mức không thể cứu vãn.
"Định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa" chính là lời giải đảm bảo cân bằng giữa QUAN HỆ SẢN XUẤT MỚI và LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT MỚI (AI VÀ GPU) thời đại công nghệ. Ông Quảng với tầm nhìn sắc sảo của mình đã làm sống lại Học thuyết Marx từ thế kỷ 19 hay nói cách khác, Karl Marx vượt tầm thời đại khi đã dự báo trước về một hình thái xã hội nơi các tư liệu sản xuất quan trọng không nằm trong tay một nhóm nhỏ (thời AI gọi là tài phiệt công nghệ) mà thuộc về toàn xã hội.
TRẢ LẠI BẢN CHẤT ĐÚNG CHO KHÁI NIỆM KINH TẾ THỊ TRƯỜNG CỦA ADAM SMITH
Hiểu một cách xâu chuỗi thì Liberty Market đúng nghĩa của Adam Smith không phải đặc sản của tư bản, từ trước đến nay toàn bị ngộ nhận. Liberty Market của Adam Smith là quyền tự do kinh doanh của con người nói chung và với nội hàm đúng này, nó có sự giao thoa về bản chất với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Adam Smith không hề cổ xúy cho một thị trường hỗn loạn hay cá lớn nuốt cá bé một cách tàn nhẫn. Ông nhấn mạnh rằng mỗi người được tự do theo đuổi lợi ích riêng chừng nào họ không vi phạm các quy luật về công lý. Ông khẳng định Nhà nước có ba nhiệm vụ bất biến: bảo vệ xã hội khỏi xâm lược, thiết lập hệ thống tư pháp công bằng và xây dựng các công trình công cộng mà khu vực tư nhân không muốn làm (hạ tầng, giáo dục).
Theo Adam Smith, thị trường là công cụ để giải phóng sức sáng tạo của con người, nhưng phải nằm trong một "trật tự" do Nhà nước kiến tạo để phục vụ lợi ích chung. Adam Smith vốn rất ghét sự độc quyền. Nếu "định hướng xã hội chủ nghĩa" giúp ngăn chặn sự tập trung tư bản cực đoan vào tay các tài phiệt, thì nó đang thực hiện đúng di nguyện của Smith: Giữ cho thị trường luôn mở và tự do cho mọi người, thay vì bị thâu tóm bởi một nhóm nhỏ.
Và định hướng xã hội chủ nghĩa kết hợp với thị trường tự do đúng nghĩa Liberty Market của Adam Smith sẽ giải phóng sức lao động một cách bùng nổ. Ông Quảng phân tích cụ thể: đó là hình mẫu Nhà nước kiến tạo: Nhà nước cần chủ động lùi lại và mạnh dạn thu hẹp hơn nữa quy mô của các Doanh nghiệp Nhà nước. Nhà nước chỉ nên nắm giữ “yết hầu” như an ninh quốc phòng, an sinh xã hội. Không gian khổng lồ còn lại cần được trao trả để giải phóng triệt để khu vực Kinh tế Tư nhân.
Ông Quảng dẫn chứng số liệu thực tế và đặt câu hỏi: Hiện nay, chúng ta có khoảng 600 Doanh nghiệp Nhà nước đang nắm giữ phần lớn nguồn lực quan trọng. Ngoại trừ các lĩnh vực đặc thù như an ninh quốc phòng, tại sao chúng ta cứ phải mãi loay hoay với những câu chuyện về thua lỗ, về giải cứu hay hỗ trợ cho khối này? Tại sao chúng ta không giải quyết vấn đề này theo đúng tinh thần của Adam Smith?
Các quốc gia thành công là bởi họ đã làm được điều đó. Nếu chúng ta làm được, Kinh tế Tư nhân sẽ được bung tỏa sức mạnh trong một thị trường tự do đúng nghĩa - một Liberty Market. Đó chính là "cỗ máy vĩ đại nhất" để đưa Việt Nam bứt phá tới mức tăng trưởng hai con số, bởi khi đó, hàng chục triệu con người sẽ tự giác làm việc hiệu quả nhất để tạo ra sự thịnh vượng chung, giúp bùng nổ cơ hội tạo ra của cải vật chất.
Bài viết của ông Quảng thực sự là một cú "chạm" vào gốc rễ lý luận, giải mã lý do tại sao hiện nay chúng ta cứ loay hoay mãi, đã có thêm 10 Nghị quyết nữa rồi mà chưa tạo ra được cú hích như Khoán 10 năm xưa. Câu trả lời: điểm nghẽn không phải là giải pháp kỹ thuật mà cần hiểu đúng lý luận gốc rễ về "Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" sẽ có cơ sở mạnh mẽ để áp dụng triệt để, tạo cú hích như Khoán 10, bởi khi lý luận đúng thì khơi thông được lòng dân, sức mạnh sẽ bùng nổ khủng khiếp. Đó không phải là phép màu, mà là sự giải phóng năng lượng bị kìm nén.
GIẢI PHÁP CHO ĐỘI NGŨ THỰC THI
Khi lý luận đã đúng, ông Quảng cũng đồng thời chỉ ra thực tế: cần có động lực đúng cho đội ngũ cán bộ, công chức - những người trực tiếp kiến tạo môi trường kinh doanh.
Để “cỗ máy Liberty Market” vận hành hiệu quả, chúng ta phải giải quyết triệt để bài toán động lực của bộ máy, đặc biệt ở cấp địa phương.
Ông đã nghiên cứu kỹ bài học từ Trung Quốc. Họ rất thành công trong việc gắn KPI chính trị với KPI kinh tế. Nghĩa là, MUỐN THĂNG TIẾN, BẤT KỂ ANH LÀ AI, ANH BẮT BUỘC PHẢI CÓ ĐƯỢC THÀNH TỰU VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TẠI ĐỊA PHƯƠNG MÌNH PHỤ TRÁCH. Nếu không, cánh cửa thăng tiến sẽ khép lại.
Sự thăng tiến ấy phải được ĐO LƯỜNG CHÍNH XÁC bằng sự thịnh vượng của vùng đất anh quản lý. CỤ THỂ, nó phải gắn chặt với các chỉ số: mức tăng trưởng GDP, sự gia tăng số lượng doanh nghiệp tư nhân và số lượng công ăn việc làm mới tạo ra cho người dân.
Dựa trên lý luận rõ ràng và giải pháp thực thi ông Quảng đã chỉ ra, tôi nghĩ nếu Việt Nam triển khai thành công sẽ bứt phá và là hình mẫu xã hội chủ nghĩa tuyệt vời, đi trước thời đại bởi thực tế hiện nay những CEO ở Silicon Valley vẫn đang còn lúng túng tìm kiếm mô hình cho tư bản thời công nghệ AI.
Nguyễn Minh
