Nguyễn Quốc Hòa
Writer
Cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine đã kéo dài nhiều năm và trở thành một phép thử khắc nghiệt cho học thuyết tác chiến hiện đại. Ban đầu, Nga dựa vào hệ thống vũ khí bộ binh cỡ nhỏ 5,45 mm như AK 74 và RPK 74 với mục tiêu giảm trọng lượng, tăng cơ động và đơn giản hóa hậu cần. Tuy nhiên, thực tế chiến trường cho thấy trong môi trường giao tranh chiến hào, đô thị và cường độ cao, hỏa lực chế áp bền bỉ ở cự ly trung bình và xa có vai trò quyết định.
Ban đầu, Nga dựa nhiều vào súng trường AK 74 và súng máy tiểu đội RPK 74, cùng sử dụng đạn 5,45 mm. Khi thiết kế, mục tiêu rất hợp lý: giảm trọng lượng, tăng số lượng đạn mang theo, đơn giản hóa hậu cần. Lý thuyết nghe gọn gàng như một phương trình đẹp. Nhưng chiến tranh không phải bài thi trắc nghiệm.
Trong thực chiến cường độ cao, đặc biệt là giao tranh chiến hào, đô thị và tác chiến kéo dài, nhược điểm của đạn cỡ nhỏ bắt đầu lộ rõ. Tầm bắn hiệu quả thực tế, khả năng xuyên vật cản, sức chế áp ở khoảng cách trung bình và xa không phải lúc nào cũng đáp ứng kỳ vọng. Khi hai bên đều có UAV trinh sát, pháo binh chính xác và mạng lưới hỏa lực dày đặc, bộ binh không chỉ cần cơ động mà còn cần khả năng ghim đối phương xuống trong thời gian dài. Đó là nơi súng máy cỡ 7,62 mm quay trở lại sân khấu.
Đạn 7,62 mm nặng hơn, giật mạnh hơn, binh sĩ mang được ít hơn. Đổi lại, nó cho năng lượng đầu nòng lớn hơn, khả năng xuyên tốt hơn và hiệu quả chế áp rõ rệt hơn ở cự ly trung bình. Trong môi trường chiến tranh tiêu hao, nơi mỗi mét đất phải trả giá bằng hỏa lực, yếu tố “bền và lì” quan trọng không kém “nhẹ và nhanh”.
Việc tăng cường súng máy 7,62 mm ở cấp trung đội và đại đội phản ánh một thay đổi tư duy. Trước đây, hỏa lực mạnh thường tập trung ở cấp cao hơn như đại đội, tiểu đoàn. Nay, đơn vị nhỏ được yêu cầu tự chủ hơn, phản ứng nhanh hơn, nên phải có hỏa lực đủ mạnh ngay trong tay. Khi UAV và thiết bị trinh sát phổ biến, vị trí lộ diện rất nhanh. Ai chế áp tốt hơn, người đó sống sót lâu hơn.
Ở góc nhìn rộng hơn, đây không phải câu chuyện “bỏ hẳn cỡ nhỏ, quay lại cỡ lớn”. Thực tế là sự cân bằng. Súng trường cỡ nhỏ vẫn có vai trò về cơ động và lượng đạn mang theo. Nhưng súng máy 7,62 mm bổ sung mắt xích còn thiếu trong chuỗi hỏa lực. Nó tạo ra lớp đệm giữa súng cá nhân và hỏa lực nặng như súng máy hạng nặng hay pháo binh.
Những bài học này không chỉ được Nga rút ra. Các quân đội lớn, trong đó có Trung Quốc, đều theo dõi sát sao để điều chỉnh học thuyết. Trung Quốc vốn đã duy trì song song hệ thống vũ khí 5,8 mm cho súng trường tiêu chuẩn và 7,62 mm cho súng máy trung bình và súng bắn tỉa như LR4, LR35. Việc tăng cường vai trò của súng máy 7,62 mm trong biên chế cấp đại đội và trung đội phản ánh xu hướng trao thêm hỏa lực cho đơn vị cơ sở, thay vì tập trung ở cấp cao hơn.
Chiến tranh hiện đại là mạng lưới cảm biến và hỏa lực chồng chéo. Khi công nghệ không người lái phát triển, mục tiêu bị phát hiện nhanh hơn bao giờ hết. Điều này nghịch lý thay lại làm nổi bật vai trò của hỏa lực trực tiếp truyền thống. Robot có thể chỉ điểm, nhưng cuối cùng vẫn cần viên đạn đủ mạnh để giữ đối phương cúi đầu.
Bài học rút ra không phải là một loại đạn “đúng” hay “sai”. Bài học là vũ khí phải phục vụ thực tế chiến trường, không phải phục vụ ý tưởng trên bàn thiết kế. Lịch sử quân sự nhiều lần cho thấy: khi lý thuyết va chạm với bùn đất và bê tông, thứ còn lại là hiệu quả thực tế.
Và trong thế giới nơi công nghệ cao và chiến tranh tiêu hao tồn tại song song, đôi khi câu trả lời không nằm ở thứ mới nhất, mà ở thứ đủ mạnh và đủ bền để chịu đựng lâu hơn đối thủ.
Ban đầu, Nga dựa nhiều vào súng trường AK 74 và súng máy tiểu đội RPK 74, cùng sử dụng đạn 5,45 mm. Khi thiết kế, mục tiêu rất hợp lý: giảm trọng lượng, tăng số lượng đạn mang theo, đơn giản hóa hậu cần. Lý thuyết nghe gọn gàng như một phương trình đẹp. Nhưng chiến tranh không phải bài thi trắc nghiệm.
Trong thực chiến cường độ cao, đặc biệt là giao tranh chiến hào, đô thị và tác chiến kéo dài, nhược điểm của đạn cỡ nhỏ bắt đầu lộ rõ. Tầm bắn hiệu quả thực tế, khả năng xuyên vật cản, sức chế áp ở khoảng cách trung bình và xa không phải lúc nào cũng đáp ứng kỳ vọng. Khi hai bên đều có UAV trinh sát, pháo binh chính xác và mạng lưới hỏa lực dày đặc, bộ binh không chỉ cần cơ động mà còn cần khả năng ghim đối phương xuống trong thời gian dài. Đó là nơi súng máy cỡ 7,62 mm quay trở lại sân khấu.
Đạn 7,62 mm nặng hơn, giật mạnh hơn, binh sĩ mang được ít hơn. Đổi lại, nó cho năng lượng đầu nòng lớn hơn, khả năng xuyên tốt hơn và hiệu quả chế áp rõ rệt hơn ở cự ly trung bình. Trong môi trường chiến tranh tiêu hao, nơi mỗi mét đất phải trả giá bằng hỏa lực, yếu tố “bền và lì” quan trọng không kém “nhẹ và nhanh”.
Việc tăng cường súng máy 7,62 mm ở cấp trung đội và đại đội phản ánh một thay đổi tư duy. Trước đây, hỏa lực mạnh thường tập trung ở cấp cao hơn như đại đội, tiểu đoàn. Nay, đơn vị nhỏ được yêu cầu tự chủ hơn, phản ứng nhanh hơn, nên phải có hỏa lực đủ mạnh ngay trong tay. Khi UAV và thiết bị trinh sát phổ biến, vị trí lộ diện rất nhanh. Ai chế áp tốt hơn, người đó sống sót lâu hơn.
Ở góc nhìn rộng hơn, đây không phải câu chuyện “bỏ hẳn cỡ nhỏ, quay lại cỡ lớn”. Thực tế là sự cân bằng. Súng trường cỡ nhỏ vẫn có vai trò về cơ động và lượng đạn mang theo. Nhưng súng máy 7,62 mm bổ sung mắt xích còn thiếu trong chuỗi hỏa lực. Nó tạo ra lớp đệm giữa súng cá nhân và hỏa lực nặng như súng máy hạng nặng hay pháo binh.
Những bài học này không chỉ được Nga rút ra. Các quân đội lớn, trong đó có Trung Quốc, đều theo dõi sát sao để điều chỉnh học thuyết. Trung Quốc vốn đã duy trì song song hệ thống vũ khí 5,8 mm cho súng trường tiêu chuẩn và 7,62 mm cho súng máy trung bình và súng bắn tỉa như LR4, LR35. Việc tăng cường vai trò của súng máy 7,62 mm trong biên chế cấp đại đội và trung đội phản ánh xu hướng trao thêm hỏa lực cho đơn vị cơ sở, thay vì tập trung ở cấp cao hơn.
Chiến tranh hiện đại là mạng lưới cảm biến và hỏa lực chồng chéo. Khi công nghệ không người lái phát triển, mục tiêu bị phát hiện nhanh hơn bao giờ hết. Điều này nghịch lý thay lại làm nổi bật vai trò của hỏa lực trực tiếp truyền thống. Robot có thể chỉ điểm, nhưng cuối cùng vẫn cần viên đạn đủ mạnh để giữ đối phương cúi đầu.
Bài học rút ra không phải là một loại đạn “đúng” hay “sai”. Bài học là vũ khí phải phục vụ thực tế chiến trường, không phải phục vụ ý tưởng trên bàn thiết kế. Lịch sử quân sự nhiều lần cho thấy: khi lý thuyết va chạm với bùn đất và bê tông, thứ còn lại là hiệu quả thực tế.
Và trong thế giới nơi công nghệ cao và chiến tranh tiêu hao tồn tại song song, đôi khi câu trả lời không nằm ở thứ mới nhất, mà ở thứ đủ mạnh và đủ bền để chịu đựng lâu hơn đối thủ.
