Trung Đào
Writer
Hiện nay, hình ảnh do AI tạo ra xuất hiện ở khắp nơi. Cùng với sự tiện lợi đó là một thực tế đáng lo: ngày càng nhiều người lợi dụng AI để làm giả hình ảnh nhằm trục lợi.
Chẳng hạn, không khó để bắt gặp những vụ dùng “ảnh AI chỉnh sửa” để biến sản phẩm mua online thành đồ hỏng, đồ mốc, rồi lấy cớ yêu cầu hoàn tiền. Trên mạng, những trò đùa về “ảnh giả AI” lan truyền rất nhanh, nhưng ngoài đời, hậu quả của chúng lại hoàn toàn không vui.
Một cách khác cũng phổ biến không kém là dùng AI tạo ra hình ảnh về những sự kiện chưa từng xảy ra, hoặc các sản phẩm chưa hề được phát hành. Những hình ảnh này được tung ra như “tin độc quyền” để làm marketing, hút tương tác, dẫn dắt người xem. Thậm chí đã có trường hợp dùng ảnh do AI tạo ra để khai man hồ sơ, hoặc gửi thẳng cho cơ quan quản lý như bằng chứng thật.
Rõ ràng, hình ảnh AI đang bị lạm dụng. Với người tiêu dùng bình thường, nếu không có kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực liên quan, việc phân biệt thật giả gần như là điều rất khó. Hình ảnh AI ngày nay đủ đẹp, đủ hợp lý để đánh lừa phần lớn người xem.
Nhiều người nghĩ rằng nếu con người không nhận ra được ảnh AI, thì hãy để AI khác nhận ra. Nhưng thực tế lại không đơn giản như vậy.
Các thử nghiệm gần đây cho thấy, chỉ cần người làm giả chú ý một vài chi tiết then chốt, hình ảnh do AI tạo ra gần như có thể qua mặt các công cụ “phát hiện ảnh AI” hiện nay. Điều này khiến người ta bắt đầu đặt câu hỏi: rốt cuộc AI đang nhận diện hình ảnh theo nguyên tắc nào.
Trong một thử nghiệm, người ta dùng công cụ tạo ảnh mới của Google để tạo ra một bức ảnh trông khá thật nhưng nội dung hơi vô lý: một người phụ nữ đứng giữa phố, cầm quả chuối và chỉ lên bầu trời. Khung cảnh xung quanh là đô thị bình thường, người đi đường dửng dưng như không có gì lạ.
Công cụ này được chọn vì còn khá mới, nên các hệ thống nhận diện AI có thể chưa kịp học dấu vết đặc trưng của nó. Điều đáng nói là bức ảnh vẫn giữ nguyên logo AI ở góc dưới, và nội dung thì rõ ràng là phi logic, nhằm xem liệu AI có “hiểu” được sự vô lý đó hay không.
Kết quả khá bất ngờ. Sau khi chuyển đổi định dạng ảnh để xóa bớt dữ liệu gốc, bức ảnh được đưa vào nhiều công cụ phát hiện ảnh AI khác nhau. Ngay từ vòng đầu, đã có vài công cụ không nhận ra đây là ảnh do AI tạo, dù logo AI vẫn còn nguyên.
Điều này cho thấy không phải hệ thống nào cũng dựa vào hình mờ để phát hiện ảnh AI. Nhiều công cụ dùng các đặc điểm kỹ thuật khác, nhưng lại dễ bị đánh lừa khi gặp mô hình tạo ảnh mới.
Khi logo AI bị xóa đi, kết quả chỉ cải thiện một phần. Một số công cụ vẫn nhận diện đúng, nhưng cũng có công cụ khẳng định đây là ảnh thật. Nói cách khác, hình mờ nhìn thấy bằng mắt thường không phải yếu tố quyết định đối với hầu hết thuật toán phát hiện.
Bước cuối cùng của thử nghiệm mới thực sự đáng lo. Người ta cố tình làm cho bức ảnh “xấu đi” một chút, thêm nhiễu, làm mờ cạnh, giảm độ sáng và tăng tương phản, để nó trông giống ảnh chụp thật hơn. Nội dung không thay đổi, chỉ thay đổi cảm giác kỹ thuật của bức ảnh.
Kết quả là toàn bộ các công cụ phát hiện đều thất bại. Bức ảnh AI lúc này hoàn toàn “vô hình” trước hệ thống nhận diện.
Điều này cho thấy nhiều công cụ phát hiện ảnh AI hiện nay chủ yếu dựa vào việc tìm kiếm sự “quá hoàn hảo” trong hình ảnh. Ảnh thật thường có lỗi, có nhiễu, có rung tay, có méo màu. Ảnh AI thì thường sạch sẽ, mượt mà và đều đặn. Chỉ cần làm cho ảnh AI bớt hoàn hảo, khả năng bị phát hiện sẽ giảm mạnh.
Nghe đến đây, có người sẽ lo rằng đây chẳng khác nào chỉ cách làm giả. Nhưng mục đích của thử nghiệm không phải để cổ vũ hành vi gian lận, mà để chỉ ra giới hạn rất rõ của công nghệ “phát hiện ảnh AI” hiện nay.
Thực tế, con người vẫn có một lợi thế lớn. Bức ảnh người phụ nữ cầm quả chuối giữa phố là phi lý về mặt đời sống. Người xem bình thường, chỉ cần suy nghĩ một chút, cũng sẽ thấy có gì đó không ổn. Trong khi đó, AI lại không làm được điều này. Nó không hiểu ý nghĩa của hình ảnh, không biết liên hệ với thế giới thực, mà chỉ soi vào các chi tiết kỹ thuật như độ mịn, độ nhiễu hay cấu trúc pixel.
Thí nghiệm này phơi bày một sự thật quan trọng: AI có thể vẽ ra những hình ảnh trông rất giống thật, nhưng bản thân nó không hiểu mình đang vẽ cái gì. Và khả năng “hiểu thế giới” của AI hiện nay vẫn kém xa so với kỳ vọng của con người.
Chẳng hạn, không khó để bắt gặp những vụ dùng “ảnh AI chỉnh sửa” để biến sản phẩm mua online thành đồ hỏng, đồ mốc, rồi lấy cớ yêu cầu hoàn tiền. Trên mạng, những trò đùa về “ảnh giả AI” lan truyền rất nhanh, nhưng ngoài đời, hậu quả của chúng lại hoàn toàn không vui.
Một cách khác cũng phổ biến không kém là dùng AI tạo ra hình ảnh về những sự kiện chưa từng xảy ra, hoặc các sản phẩm chưa hề được phát hành. Những hình ảnh này được tung ra như “tin độc quyền” để làm marketing, hút tương tác, dẫn dắt người xem. Thậm chí đã có trường hợp dùng ảnh do AI tạo ra để khai man hồ sơ, hoặc gửi thẳng cho cơ quan quản lý như bằng chứng thật.
Rõ ràng, hình ảnh AI đang bị lạm dụng. Với người tiêu dùng bình thường, nếu không có kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực liên quan, việc phân biệt thật giả gần như là điều rất khó. Hình ảnh AI ngày nay đủ đẹp, đủ hợp lý để đánh lừa phần lớn người xem.
Nhiều người nghĩ rằng nếu con người không nhận ra được ảnh AI, thì hãy để AI khác nhận ra. Nhưng thực tế lại không đơn giản như vậy.
Các thử nghiệm gần đây cho thấy, chỉ cần người làm giả chú ý một vài chi tiết then chốt, hình ảnh do AI tạo ra gần như có thể qua mặt các công cụ “phát hiện ảnh AI” hiện nay. Điều này khiến người ta bắt đầu đặt câu hỏi: rốt cuộc AI đang nhận diện hình ảnh theo nguyên tắc nào.
Trong một thử nghiệm, người ta dùng công cụ tạo ảnh mới của Google để tạo ra một bức ảnh trông khá thật nhưng nội dung hơi vô lý: một người phụ nữ đứng giữa phố, cầm quả chuối và chỉ lên bầu trời. Khung cảnh xung quanh là đô thị bình thường, người đi đường dửng dưng như không có gì lạ.
Công cụ này được chọn vì còn khá mới, nên các hệ thống nhận diện AI có thể chưa kịp học dấu vết đặc trưng của nó. Điều đáng nói là bức ảnh vẫn giữ nguyên logo AI ở góc dưới, và nội dung thì rõ ràng là phi logic, nhằm xem liệu AI có “hiểu” được sự vô lý đó hay không.
Kết quả khá bất ngờ. Sau khi chuyển đổi định dạng ảnh để xóa bớt dữ liệu gốc, bức ảnh được đưa vào nhiều công cụ phát hiện ảnh AI khác nhau. Ngay từ vòng đầu, đã có vài công cụ không nhận ra đây là ảnh do AI tạo, dù logo AI vẫn còn nguyên.
Điều này cho thấy không phải hệ thống nào cũng dựa vào hình mờ để phát hiện ảnh AI. Nhiều công cụ dùng các đặc điểm kỹ thuật khác, nhưng lại dễ bị đánh lừa khi gặp mô hình tạo ảnh mới.
Khi logo AI bị xóa đi, kết quả chỉ cải thiện một phần. Một số công cụ vẫn nhận diện đúng, nhưng cũng có công cụ khẳng định đây là ảnh thật. Nói cách khác, hình mờ nhìn thấy bằng mắt thường không phải yếu tố quyết định đối với hầu hết thuật toán phát hiện.
Bước cuối cùng của thử nghiệm mới thực sự đáng lo. Người ta cố tình làm cho bức ảnh “xấu đi” một chút, thêm nhiễu, làm mờ cạnh, giảm độ sáng và tăng tương phản, để nó trông giống ảnh chụp thật hơn. Nội dung không thay đổi, chỉ thay đổi cảm giác kỹ thuật của bức ảnh.
Kết quả là toàn bộ các công cụ phát hiện đều thất bại. Bức ảnh AI lúc này hoàn toàn “vô hình” trước hệ thống nhận diện.
Điều này cho thấy nhiều công cụ phát hiện ảnh AI hiện nay chủ yếu dựa vào việc tìm kiếm sự “quá hoàn hảo” trong hình ảnh. Ảnh thật thường có lỗi, có nhiễu, có rung tay, có méo màu. Ảnh AI thì thường sạch sẽ, mượt mà và đều đặn. Chỉ cần làm cho ảnh AI bớt hoàn hảo, khả năng bị phát hiện sẽ giảm mạnh.
Nghe đến đây, có người sẽ lo rằng đây chẳng khác nào chỉ cách làm giả. Nhưng mục đích của thử nghiệm không phải để cổ vũ hành vi gian lận, mà để chỉ ra giới hạn rất rõ của công nghệ “phát hiện ảnh AI” hiện nay.
Thực tế, con người vẫn có một lợi thế lớn. Bức ảnh người phụ nữ cầm quả chuối giữa phố là phi lý về mặt đời sống. Người xem bình thường, chỉ cần suy nghĩ một chút, cũng sẽ thấy có gì đó không ổn. Trong khi đó, AI lại không làm được điều này. Nó không hiểu ý nghĩa của hình ảnh, không biết liên hệ với thế giới thực, mà chỉ soi vào các chi tiết kỹ thuật như độ mịn, độ nhiễu hay cấu trúc pixel.
Thí nghiệm này phơi bày một sự thật quan trọng: AI có thể vẽ ra những hình ảnh trông rất giống thật, nhưng bản thân nó không hiểu mình đang vẽ cái gì. Và khả năng “hiểu thế giới” của AI hiện nay vẫn kém xa so với kỳ vọng của con người.
