Xuất hiện app giúp phát hiện kính quay lén, quay trộm xung quanh bạn

[Hoàng Khang]

Sự bùng nổ của thị trường thiết bị đeo thông minh (wearable) đang đặt ra những thách thức lớn về quyền riêng tư không gian công cộng. Nổi cộm trong số đó là các dòng kính thông minh (smart glasses) tích hợp hệ thống camera thu nhỏ với ngoại hình gần như không thể phân biệt so với kính mắt quang học thông thường. Để giải quyết rủi ro người dùng bị ghi hình bí mật mà không hề hay biết, một nhà phát triển phần mềm độc lập tên là Yves Jeanrenaud đã phát hành Nearby Glasses – một ứng dụng di động trên nền tảng Android được thiết kế chuyên biệt để quét và cảnh báo sự hiện diện của các thiết bị giám sát kỹ thuật số trong cự ly gần.

Cơ chế rà quét Bluetooth và bộ lọc mã định danh
Về mặt nguyên lý hoạt động, Nearby Glasses khai thác giao thức kết nối vô tuyến Bluetooth năng lượng thấp (BLE) vốn được trang bị trên hầu hết các thiết bị đeo hiện nay để liên lạc với điện thoại thông minh. Sau khi người dùng tải ứng dụng (hiện có sẵn trên nền tảng Google Play Store hoặc kho lưu trữ mã nguồn mở GitHub), cấp các quyền truy cập mạng cục bộ cần thiết và kích hoạt tính năng "Bắt đầu quét", phần mềm sẽ liên tục rà soát phổ sóng vô tuyến xung quanh.

Điểm mấu chốt của ứng dụng nằm ở khả năng đối chiếu dữ liệu thu thập được với cơ sở dữ liệu về mã định danh nhà sản xuất (MAC Address OUI) do tổ chức quản lý tiêu chuẩn Bluetooth cấp phát cho các tập đoàn công nghệ lớn. Khi phát hiện một luồng tín hiệu khớp với mã định danh của các nhà sản xuất kính thông minh phổ biến như Meta, Snap hay tập đoàn kính mắt Luxottica, ứng dụng sẽ lập tức hiển thị thông báo cảnh báo kèm theo tên thương hiệu thiết bị nghi vấn. Nhằm gia tăng mức độ linh hoạt, hệ thống cũng cho phép người dùng có kiến thức kỹ thuật chủ động bổ sung các dải mã định danh Bluetooth mới vào cơ sở dữ liệu cục bộ để mở rộng danh mục nhận diện các thiết bị theo dõi.

Giới hạn kỹ thuật và bối cảnh cảnh báo pháp lý
Dù mang lại một lớp phòng vệ chủ động, tác giả Yves Jeanrenaud cũng thừa nhận những giới hạn về mặt thuật toán của phần mềm. Do ứng dụng chỉ dựa vào việc nhận diện mã định danh thương hiệu phát sóng, nó có thể tạo ra các cảnh báo dương tính giả (false positive). Theo thử nghiệm độc lập của giới truyền thông, Nearby Glasses có thể phát hiện các bộ kính thực tế ảo (VR) cồng kềnh của Meta và cảnh báo nhầm rằng đó là dòng kính thông minh nguy hiểm có kích thước nhỏ. Tuy nhiên, rủi ro này được đánh giá là không đáng kể do người dùng có thể dễ dàng phân biệt các thiết bị VR khổng lồ bằng mắt thường.

Trước nguy cơ phát sinh mâu thuẫn xã hội từ các cảnh báo sai lệch, nhà phát triển đã đưa ra khuyến cáo pháp lý nghiêm ngặt, nhấn mạnh rằng việc người dùng ứng dụng tiến hành quấy rối, xúc phạm hoặc xâm phạm người khác chỉ dựa trên nghi ngờ về việc bị theo dõi có thể dẫn đến các chế tài hình sự. Hiện tại, tính năng của ứng dụng vẫn đang trong quá trình được tinh chỉnh và một phiên bản tương thích với nền tảng iOS (Apple) cũng đã được xác nhận đang trong giai đoạn phát triển.

Sự xuất hiện của công cụ phản kháng kỹ thuật như Nearby Glasses phản ánh trực tiếp sự bất an ngày càng gia tăng của cộng đồng trước tốc độ phát triển vũ bão của các phần cứng thu thập dữ liệu sinh trắc học cá nhân. Nhu cầu tự vệ kỹ thuật số này càng trở nên cấp thiết hơn khi các báo cáo truyền thông gần đây tiết lộ việc các tập đoàn công nghệ lớn đang đẩy mạnh phát triển các tính năng nhận diện khuôn mặt theo thời gian thực (như Name Tag) tích hợp thẳng vào phần cứng kính thông minh, biến mỗi thiết bị đeo trở thành một trạm thu thập thông tin danh tính di động.