404 Not Found
Writer
Sáng 03/01, trên mạng xã hội xuất hiện hiện tượng nhiều người dùng đồng loạt xóa ảnh đại diện hoặc để avatar mặc định với niềm tin rằng hành động này giúp tránh Facebook “quét khuôn mặt”, phòng ngừa bị hack hoặc né các rủi ro liên quan đến quyền riêng tư. Dưới góc nhìn chuyên gia an ninh thông tin và quản trị nền tảng, đây là nhận định thiếu căn cứ, xuất phát từ việc hiểu sai cơ chế hoạt động và chính sách của Facebook.
Trước hết, cần khẳng định rõ rằng avatar mặc định (hình người xám tròn) chỉ là ảnh hiển thị tạm thời khi người dùng xóa ảnh đại diện thật. Đây là yếu tố giao diện, không phải biện pháp bảo mật, cũng không có tác dụng ngăn chặn bất kỳ hoạt động “quét khuôn mặt” nào. Trên thực tế, Facebook đã vô hiệu hóa hệ thống nhận diện khuôn mặt theo cơ chế cũ từ nhiều năm trước, do đó việc xóa hay giữ ảnh đại diện không ảnh hưởng đến việc thu thập hay phân tích khuôn mặt như các tin đồn đang lan truyền.
Một luồng thông tin khác cho rằng việc xóa avatar là để tránh vi phạm bản quyền hình ảnh. Tuy nhiên, cách hiểu này cũng đang bị đẩy đi quá xa so với thực tế. Facebook không quét bản quyền ảnh đại diện theo kiểu đại trà hoặc phong trào. Trong trường hợp ảnh đại diện vi phạm bản quyền (sử dụng hình ảnh người khác, hình ảnh thương mại, nhân vật có bản quyền…), nền tảng sẽ xử lý theo từng tài khoản cụ thể, thông qua cảnh báo trực tiếp, yêu cầu gỡ bỏ hoặc hạn chế tính năng. Việc xử lý này không liên quan đến việc người dùng có để avatar mặc định hay không, và càng không có chuyện “xóa avatar để né quét bản quyền”.
Theo các chuyên gia, việc một số fanpage lớn tạm thời gỡ hoặc ẩn ảnh đại diện, ảnh bìa cũng không xuất phát từ lỗ hổng bảo mật hay hoạt động “quét tài khoản” diện rộng như tin đồn lan truyền. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là biện pháp kỹ thuật phòng ngừa của quản trị viên sau khi fanpage bị báo cáo và vừa kháng cáo lấy lại quyền kiểm soát, nhằm hạn chế nguy cơ tiếp tục bị báo cáo lặp lại trong thời gian ngắn. Biện pháp này chỉ áp dụng ở cấp độ quản trị fanpage, không liên quan đến người dùng cá nhân và không phản ánh bất kỳ thay đổi chính sách nào từ phía Facebook.
Ngoài ra, việc một số fanpage của cơ quan, tổ chức hoặc đơn vị truyền thông để avatar mặc định từ trước cũng đang bị suy diễn sai lệch. Thực tế, nhiều trang chính thức không sử dụng ảnh đại diện mang tính cá nhân vì không cần yếu tố nhận diện khuôn mặt, hoàn toàn không liên quan đến trào lưu “xóa avatar để tránh rủi ro” đang lan truyền.
Đáng lưu ý, với tài khoản cá nhân, việc xóa ảnh đại diện thậm chí có thể gây phản tác dụng. Tài khoản không có avatar rõ ràng dễ bị hệ thống đánh giá là tài khoản bất thường hoặc tài khoản clone, từ đó tăng nguy cơ bị yêu cầu xác minh, checkpoint, hoặc trở thành mục tiêu bị kẻ xấu lợi dụng để dò quét, lừa đảo.
Từ góc độ truyền thông số, hiện tượng này mang đầy đủ đặc điểm của tin đồn lan truyền theo hiệu ứng đám đông: thông tin mập mờ, không nguồn chính thức, đánh vào tâm lý sợ rủi ro, rồi được chia sẻ nhanh trong các nhóm chat và cộng đồng nhỏ. Mô hình này từng lặp lại nhiều lần với các tin giả quen thuộc như “Facebook sắp thu phí”, “đổi thuật toán” hay “quét tài khoản hàng loạt”.
Để bảo vệ quyền riêng tư và tài khoản một cách đúng đắn, người dùng nên tập trung vào các biện pháp thực chất như điều chỉnh quyền riêng tư ảnh đại diện, hạn chế đăng ảnh khuôn mặt rõ nét ở chế độ công khai nếu lo ngại việc bị bên thứ ba thu thập, đồng thời kích hoạt các lớp bảo mật cơ bản như xác thực hai yếu tố và cảnh báo đăng nhập.
Có thể khẳng định, việc xóa ảnh đại diện để “chống quét”, “tránh hack” hay “né bản quyền” hiện nay không dựa trên bất kỳ thay đổi kỹ thuật hay chính sách chính thức nào của Facebook. Trong môi trường số, hành động xuất phát từ tin đồn và nỗi sợ thường không mang lại sự an toàn, mà còn tiềm ẩn thêm rủi ro cho chính người dùng.
Trước hết, cần khẳng định rõ rằng avatar mặc định (hình người xám tròn) chỉ là ảnh hiển thị tạm thời khi người dùng xóa ảnh đại diện thật. Đây là yếu tố giao diện, không phải biện pháp bảo mật, cũng không có tác dụng ngăn chặn bất kỳ hoạt động “quét khuôn mặt” nào. Trên thực tế, Facebook đã vô hiệu hóa hệ thống nhận diện khuôn mặt theo cơ chế cũ từ nhiều năm trước, do đó việc xóa hay giữ ảnh đại diện không ảnh hưởng đến việc thu thập hay phân tích khuôn mặt như các tin đồn đang lan truyền.
Một luồng thông tin khác cho rằng việc xóa avatar là để tránh vi phạm bản quyền hình ảnh. Tuy nhiên, cách hiểu này cũng đang bị đẩy đi quá xa so với thực tế. Facebook không quét bản quyền ảnh đại diện theo kiểu đại trà hoặc phong trào. Trong trường hợp ảnh đại diện vi phạm bản quyền (sử dụng hình ảnh người khác, hình ảnh thương mại, nhân vật có bản quyền…), nền tảng sẽ xử lý theo từng tài khoản cụ thể, thông qua cảnh báo trực tiếp, yêu cầu gỡ bỏ hoặc hạn chế tính năng. Việc xử lý này không liên quan đến việc người dùng có để avatar mặc định hay không, và càng không có chuyện “xóa avatar để né quét bản quyền”.
Theo các chuyên gia, việc một số fanpage lớn tạm thời gỡ hoặc ẩn ảnh đại diện, ảnh bìa cũng không xuất phát từ lỗ hổng bảo mật hay hoạt động “quét tài khoản” diện rộng như tin đồn lan truyền. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là biện pháp kỹ thuật phòng ngừa của quản trị viên sau khi fanpage bị báo cáo và vừa kháng cáo lấy lại quyền kiểm soát, nhằm hạn chế nguy cơ tiếp tục bị báo cáo lặp lại trong thời gian ngắn. Biện pháp này chỉ áp dụng ở cấp độ quản trị fanpage, không liên quan đến người dùng cá nhân và không phản ánh bất kỳ thay đổi chính sách nào từ phía Facebook.
Ngoài ra, việc một số fanpage của cơ quan, tổ chức hoặc đơn vị truyền thông để avatar mặc định từ trước cũng đang bị suy diễn sai lệch. Thực tế, nhiều trang chính thức không sử dụng ảnh đại diện mang tính cá nhân vì không cần yếu tố nhận diện khuôn mặt, hoàn toàn không liên quan đến trào lưu “xóa avatar để tránh rủi ro” đang lan truyền.
Đáng lưu ý, với tài khoản cá nhân, việc xóa ảnh đại diện thậm chí có thể gây phản tác dụng. Tài khoản không có avatar rõ ràng dễ bị hệ thống đánh giá là tài khoản bất thường hoặc tài khoản clone, từ đó tăng nguy cơ bị yêu cầu xác minh, checkpoint, hoặc trở thành mục tiêu bị kẻ xấu lợi dụng để dò quét, lừa đảo.
Từ góc độ truyền thông số, hiện tượng này mang đầy đủ đặc điểm của tin đồn lan truyền theo hiệu ứng đám đông: thông tin mập mờ, không nguồn chính thức, đánh vào tâm lý sợ rủi ro, rồi được chia sẻ nhanh trong các nhóm chat và cộng đồng nhỏ. Mô hình này từng lặp lại nhiều lần với các tin giả quen thuộc như “Facebook sắp thu phí”, “đổi thuật toán” hay “quét tài khoản hàng loạt”.
Để bảo vệ quyền riêng tư và tài khoản một cách đúng đắn, người dùng nên tập trung vào các biện pháp thực chất như điều chỉnh quyền riêng tư ảnh đại diện, hạn chế đăng ảnh khuôn mặt rõ nét ở chế độ công khai nếu lo ngại việc bị bên thứ ba thu thập, đồng thời kích hoạt các lớp bảo mật cơ bản như xác thực hai yếu tố và cảnh báo đăng nhập.
Có thể khẳng định, việc xóa ảnh đại diện để “chống quét”, “tránh hack” hay “né bản quyền” hiện nay không dựa trên bất kỳ thay đổi kỹ thuật hay chính sách chính thức nào của Facebook. Trong môi trường số, hành động xuất phát từ tin đồn và nỗi sợ thường không mang lại sự an toàn, mà còn tiềm ẩn thêm rủi ro cho chính người dùng.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
