Mai Nhung
Writer
OpenAI, công ty đứng sau chatbot đình đám ChatGPT, vừa chính thức xác nhận việc thử nghiệm đưa quảng cáo vào nền tảng này. Động thái này đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng trong mô hình kinh doanh của công ty, tuy nhiên, nó cũng dấy lên làn sóng lo ngại từ giới chuyên gia và người dùng về những hệ lụy tiềm ẩn liên quan đến quyền riêng tư, tính trung lập của thông tin và sức khỏe tâm thần của cộng đồng.
Cơ chế hoạt động và cam kết từ OpenAI
Theo thông báo từ OpenAI vào tuần trước, quảng cáo sẽ bắt đầu xuất hiện trên các gói miễn phí và gói Go, trong khi người dùng các gói trả phí cao cấp như Pro, Plus, Business và Enterprise sẽ không bị ảnh hưởng. Về mặt hiển thị, các mẫu quảng cáo dự kiến sẽ nằm ở cuối cuộc trò chuyện và có nội dung liên quan đến chủ đề đang được thảo luận. Người dùng được trao một số quyền kiểm soát nhất định như tắt quảng cáo, xem lý do hiển thị hoặc tắt tính năng cá nhân hóa để ngăn chặn việc nhắm mục tiêu.
Để trấn an dư luận, OpenAI đưa ra nhiều cam kết mạnh mẽ. Công ty khẳng định sẽ không hiển thị quảng cáo đối với các tài khoản người dùng dưới 18 tuổi và tuyệt đối không bán dữ liệu cá nhân cho các bên thứ ba. Quan trọng hơn, OpenAI nhấn mạnh rằng ChatGPT sẽ duy trì tính độc lập của câu trả lời, nghĩa là nội dung quảng cáo sẽ không can thiệp hay làm sai lệch các thông tin mà chatbot cung cấp cho người dùng. Công ty cũng tuyên bố sẽ không hiển thị quảng cáo gần các nội dung nhạy cảm như sức khỏe, tâm thần và chính trị.
Áp lực tài chính và con đường tất yếu của các nền tảng miễn phí
Quyết định của OpenAI không gây quá nhiều bất ngờ đối với giới quan sát thị trường nếu nhìn vào lịch sử phát triển của các nền tảng công nghệ. Cách đây 15 năm, các mạng xã hội như Facebook hay Google cũng từng đối mặt với bài toán tìm kiếm lợi nhuận từ lượng người dùng khổng lồ trước khi tìm ra "mỏ vàng" từ quảng cáo cá nhân hóa. Ngày nay, chi phí để vận hành các mô hình AI quy mô lớn là cực kỳ đắt đỏ. Việc huấn luyện các thuật toán tiên tiến đòi hỏi những trung tâm dữ liệu khổng lồ, chip bán dẫn chuyên biệt và nguồn năng lượng khổng lồ.
Bất chấp tốc độ tăng trưởng người dùng nhanh chóng, nhiều công ty AI vẫn đang gồng lỗ. Riêng OpenAI được dự báo có thể tiêu tốn tới 115 tỷ USD trong vòng 5 năm tới. Trong bối cảnh đó, quảng cáo hướng đối tượng trở thành lời giải khả thi nhất cho bài toán doanh thu bền vững, cho phép công ty duy trì dịch vụ miễn phí cho đại chúng trong khi vẫn đảm bảo nguồn lực để tái đầu tư vào công nghệ.
Sự mơ hồ trong định nghĩa và rủi ro tiềm ẩn
Mặc dù OpenAI đưa ra nhiều cam kết bảo vệ người dùng, các chuyên gia vẫn tỏ ra hoài nghi về tính thực tế của chúng khi áp lực lợi nhuận gia tăng. Một trong những điểm yếu lớn nhất là sự mơ hồ trong các định nghĩa. Công ty cam kết tránh nội dung nhạy cảm nhưng chưa làm rõ thế nào là "sức khỏe" hay ai sẽ là người quyết định giới hạn của các nội dung chính trị.
Tác giả Raffaele Ciriello đã chỉ ra trên tờ The Conversation rằng phần lớn các cuộc trò chuyện với AI nằm ngoài các vùng cấm rõ ràng nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro. Ví dụ, khi người dùng hỏi về cách xả hơi sau một ngày căng thẳng, việc hiển thị quảng cáo bia rượu là hoàn toàn có thể xảy ra. Hay câu hỏi về ý tưởng giải trí cuối tuần có thể dẫn đến các quảng cáo cờ bạc. Những quảng cáo này, khi xuất hiện đúng vào thời điểm người dùng cần ra quyết định, có thể tạo ra tác động tâm lý âm thầm nhưng mạnh mẽ, điều hướng hành vi của họ theo cách mà chính họ không nhận ra.
Mối nguy hại đặc thù từ sự thân mật với Chatbot
Khác với công cụ tìm kiếm hay mạng xã hội, chatbot AI thường được người dùng sử dụng như một trợ lý cá nhân, thậm chí là nơi để tâm sự và tìm kiếm lời khuyên tâm lý. Mức độ tin cậy và sự riêng tư trong các cuộc hội thoại này cao hơn rất nhiều so với các nền tảng khác. Do đó, việc chèn quảng cáo vào không gian này tạo ra một xung đột lợi ích cốt lõi.
Khi OpenAI định vị ChatGPT là một "siêu trợ lý" cho mọi lĩnh vực đời sống, lằn ranh giữa lời khuyên khách quan và thông điệp thương mại sẽ ngày càng mờ nhạt. Ngay cả khi quảng cáo được tách biệt khỏi câu trả lời của AI, sự hiện diện của chúng trong một cuộc hội thoại riêng tư vẫn mang tính xâm phạm cao. Bài học từ vụ bê bối Cambridge Analytica của Facebook năm 2018 hay các vấn đề về sức khỏe tâm thần của giới trẻ trên mạng xã hội là minh chứng rõ ràng cho việc lợi ích kinh tế thường chiến thắng các cam kết đạo đức ban đầu.
Cảnh báo từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới
Vấn đề này cũng đã trở thành tâm điểm thảo luận tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF 2026) diễn ra ở Davos từ ngày 19 đến 23/1. Ông Hagemann Snabe, Chủ tịch Siemens, đã đưa ra quan điểm cứng rắn khi bàn về luật trí tuệ nhân tạo. Ông cho rằng quy định quan trọng nhất để đảm bảo AI phục vụ giá trị con người là cấm kinh doanh dựa trên quảng cáo. Theo ông, các mô hình AI dựa trên quảng cáo sẽ buộc các công ty phải tối ưu hóa tương tác bằng mọi giá, dẫn đến những hậu quả tiêu cực về sức khỏe tâm thần, thậm chí tồi tệ hơn nhiều so với những gì mạng xã hội đã gây ra trong thập kỷ qua.
Cơ chế hoạt động và cam kết từ OpenAI
Theo thông báo từ OpenAI vào tuần trước, quảng cáo sẽ bắt đầu xuất hiện trên các gói miễn phí và gói Go, trong khi người dùng các gói trả phí cao cấp như Pro, Plus, Business và Enterprise sẽ không bị ảnh hưởng. Về mặt hiển thị, các mẫu quảng cáo dự kiến sẽ nằm ở cuối cuộc trò chuyện và có nội dung liên quan đến chủ đề đang được thảo luận. Người dùng được trao một số quyền kiểm soát nhất định như tắt quảng cáo, xem lý do hiển thị hoặc tắt tính năng cá nhân hóa để ngăn chặn việc nhắm mục tiêu.
Để trấn an dư luận, OpenAI đưa ra nhiều cam kết mạnh mẽ. Công ty khẳng định sẽ không hiển thị quảng cáo đối với các tài khoản người dùng dưới 18 tuổi và tuyệt đối không bán dữ liệu cá nhân cho các bên thứ ba. Quan trọng hơn, OpenAI nhấn mạnh rằng ChatGPT sẽ duy trì tính độc lập của câu trả lời, nghĩa là nội dung quảng cáo sẽ không can thiệp hay làm sai lệch các thông tin mà chatbot cung cấp cho người dùng. Công ty cũng tuyên bố sẽ không hiển thị quảng cáo gần các nội dung nhạy cảm như sức khỏe, tâm thần và chính trị.
Áp lực tài chính và con đường tất yếu của các nền tảng miễn phí
Quyết định của OpenAI không gây quá nhiều bất ngờ đối với giới quan sát thị trường nếu nhìn vào lịch sử phát triển của các nền tảng công nghệ. Cách đây 15 năm, các mạng xã hội như Facebook hay Google cũng từng đối mặt với bài toán tìm kiếm lợi nhuận từ lượng người dùng khổng lồ trước khi tìm ra "mỏ vàng" từ quảng cáo cá nhân hóa. Ngày nay, chi phí để vận hành các mô hình AI quy mô lớn là cực kỳ đắt đỏ. Việc huấn luyện các thuật toán tiên tiến đòi hỏi những trung tâm dữ liệu khổng lồ, chip bán dẫn chuyên biệt và nguồn năng lượng khổng lồ.
Bất chấp tốc độ tăng trưởng người dùng nhanh chóng, nhiều công ty AI vẫn đang gồng lỗ. Riêng OpenAI được dự báo có thể tiêu tốn tới 115 tỷ USD trong vòng 5 năm tới. Trong bối cảnh đó, quảng cáo hướng đối tượng trở thành lời giải khả thi nhất cho bài toán doanh thu bền vững, cho phép công ty duy trì dịch vụ miễn phí cho đại chúng trong khi vẫn đảm bảo nguồn lực để tái đầu tư vào công nghệ.
Sự mơ hồ trong định nghĩa và rủi ro tiềm ẩn
Mặc dù OpenAI đưa ra nhiều cam kết bảo vệ người dùng, các chuyên gia vẫn tỏ ra hoài nghi về tính thực tế của chúng khi áp lực lợi nhuận gia tăng. Một trong những điểm yếu lớn nhất là sự mơ hồ trong các định nghĩa. Công ty cam kết tránh nội dung nhạy cảm nhưng chưa làm rõ thế nào là "sức khỏe" hay ai sẽ là người quyết định giới hạn của các nội dung chính trị.
Tác giả Raffaele Ciriello đã chỉ ra trên tờ The Conversation rằng phần lớn các cuộc trò chuyện với AI nằm ngoài các vùng cấm rõ ràng nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro. Ví dụ, khi người dùng hỏi về cách xả hơi sau một ngày căng thẳng, việc hiển thị quảng cáo bia rượu là hoàn toàn có thể xảy ra. Hay câu hỏi về ý tưởng giải trí cuối tuần có thể dẫn đến các quảng cáo cờ bạc. Những quảng cáo này, khi xuất hiện đúng vào thời điểm người dùng cần ra quyết định, có thể tạo ra tác động tâm lý âm thầm nhưng mạnh mẽ, điều hướng hành vi của họ theo cách mà chính họ không nhận ra.
Mối nguy hại đặc thù từ sự thân mật với Chatbot
Khác với công cụ tìm kiếm hay mạng xã hội, chatbot AI thường được người dùng sử dụng như một trợ lý cá nhân, thậm chí là nơi để tâm sự và tìm kiếm lời khuyên tâm lý. Mức độ tin cậy và sự riêng tư trong các cuộc hội thoại này cao hơn rất nhiều so với các nền tảng khác. Do đó, việc chèn quảng cáo vào không gian này tạo ra một xung đột lợi ích cốt lõi.
Khi OpenAI định vị ChatGPT là một "siêu trợ lý" cho mọi lĩnh vực đời sống, lằn ranh giữa lời khuyên khách quan và thông điệp thương mại sẽ ngày càng mờ nhạt. Ngay cả khi quảng cáo được tách biệt khỏi câu trả lời của AI, sự hiện diện của chúng trong một cuộc hội thoại riêng tư vẫn mang tính xâm phạm cao. Bài học từ vụ bê bối Cambridge Analytica của Facebook năm 2018 hay các vấn đề về sức khỏe tâm thần của giới trẻ trên mạng xã hội là minh chứng rõ ràng cho việc lợi ích kinh tế thường chiến thắng các cam kết đạo đức ban đầu.
Cảnh báo từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới
Vấn đề này cũng đã trở thành tâm điểm thảo luận tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF 2026) diễn ra ở Davos từ ngày 19 đến 23/1. Ông Hagemann Snabe, Chủ tịch Siemens, đã đưa ra quan điểm cứng rắn khi bàn về luật trí tuệ nhân tạo. Ông cho rằng quy định quan trọng nhất để đảm bảo AI phục vụ giá trị con người là cấm kinh doanh dựa trên quảng cáo. Theo ông, các mô hình AI dựa trên quảng cáo sẽ buộc các công ty phải tối ưu hóa tương tác bằng mọi giá, dẫn đến những hậu quả tiêu cực về sức khỏe tâm thần, thậm chí tồi tệ hơn nhiều so với những gì mạng xã hội đã gây ra trong thập kỷ qua.
