Toàn cảnh sứ mệnh Artemis 2: chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng có người lái đầu tiên kể từ Apollo 17 năm 1972

[Christine May]

Sau hơn 50 năm kể từ Apollo 17 năm 1972, nhân loại chuẩn bị chứng kiến chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng có người lái tiếp theo. Sứ mệnh đó mang tên Artemis 2, dấu mốc quan trọng đầu tiên của chương trình Artemis do NASA dẫn dắt, nhằm tái lập và mở rộng sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng.

Thời điểm phóng và địa điểm​

NASA đặt ngày phóng mục tiêu không sớm hơn 05/02/2026, với cửa sổ phóng (launch window - khoảng thời gian cụ thể mà một sứ mệnh vũ trụ phải phóng tên lửa để đạt được quỹ đạo hoặc hành trình mong muốn một cách hiệu quả và an toàn nhất) bắt đầu từ ngày này. Một số tài liệu kỹ thuật đề cập ngày 06/02/2026, tuy nhiên mốc 05/02 được xem là ngày khởi đầu chính thức của cửa sổ phóng.

Trong trường hợp phát sinh trì hoãn kỹ thuật hoặc thời tiết, NASA xác nhận cửa sổ dự phòng có thể kéo dài đến tháng 04/2026. Dù vậy, cơ quan này đang ưu tiên tối đa cho lịch phóng sớm vào tháng 02/2026.

Tên lửa sẽ được phóng từ bệ 39B, Trung tâm Vũ trụ Kennedy (Florida, Mỹ), nơi từng chứng kiến nhiều thời khắc lịch sử của ngành hàng không vũ trụ Hoa Kỳ.

Phi hành đoàn Artemis 2​

Phi hành đoàn Artemis 2 gồm 4 phi hành gia, đại diện cho hợp tác quốc tế trong thám hiểm không gian sâu:

• Reid Wiseman (NASA), Chỉ huy sứ mệnh
• Victor Glover (NASA), Phi công
• Christina Koch (NASA), Chuyên gia sứ mệnh
• Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada, CSA), Chuyên gia sứ mệnh

Đây là lần đầu tiên một phi hành gia Canada bay vòng quanh Mặt Trăng, đồng thời Christina Koch trở thành người phụ nữ đầu tiên thực hiện sứ mệnh này. Những dấu mốc này cho thấy Artemis không chỉ là chương trình kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa biểu tượng lớn về hợp tác và tiến bộ xã hội.

Mục tiêu và mô tả sứ mệnh​

Artemis 2 là sứ mệnh có người lái đầu tiên của chương trình Artemis, tập trung vào kiểm tra toàn diện các hệ thống cốt lõi trước khi con người quay trở lại bề mặt Mặt Trăng.

Sứ mệnh kéo dài khoảng 10 ngày, tối thiểu 8 ngày, với nhiệm vụ chính là:

• Đánh giá hệ thống hỗ trợ sự sống trong không gian sâu
• Kiểm tra liên lạc, điều hướng và vận hành tàu Orion khi có người
• Xác nhận hiệu quả của khiên chắn nhiệt trong điều kiện bay xa Trái Đất

Phi hành đoàn không hạ cánh xuống Mặt Trăng, mà thực hiện chuyến bay vòng quanh để thu thập dữ liệu thực tế phục vụ cho các sứ mệnh tiếp theo.

Quỹ đạo bay quanh Mặt Trăng​

Artemis 2 sử dụng quỹ đạo trở về tự do (free return trajectory). Đây là dạng quỹ đạo cho phép tàu:

• Rời quỹ đạo Trái Đất
• Bay vòng quanh Mặt Trăng một lần
• Tận dụng lực hấp dẫn của Mặt Trăng để quay về Trái Đất mà không cần đốt động cơ chính cho hành trình trở lại

Khoảng cách tiếp cận gần nhất dự kiến khoảng 4.000 km ở phía xa của Mặt Trăng. Cách tiếp cận này được xem là an toàn và phù hợp cho chuyến bay có người đầu tiên sau nhiều thập kỷ.

Tàu vũ trụ và tên lửa đẩy​

Sứ mệnh sử dụng tàu vũ trụ Orion, gồm hai phần chính:

• Khoang phi hành đoàn, nơi các phi hành gia sinh hoạt và làm việc
• Mô-đun dịch vụ châu Âu (ESM) do Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA cung cấp), đảm nhiệm cung cấp điện, nước, oxy và lực đẩy

Tên lửa đẩy là Space Launch System (SLS) Block 1, hiện là tên lửa mạnh nhất trong biên chế của NASA, đủ khả năng đưa Orion và phi hành đoàn ra khỏi quỹ đạo Trái Đất tiến vào không gian sâu.

Tính đến đầu 01/2026, tàu Orion đã được lắp ráp hoàn chỉnh. Các kiểm tra cuối cùng tập trung vào hệ thống hỗ trợ sự sống và khiên chắn nhiệt. Tên lửa SLS Block 1 đang trong giai đoạn chuẩn bị để lăn ra bệ phóng, dự kiến trong tháng 01/2026

Sau sứ mệnh Artemis 1 không người lái năm 2022, NASA đã tiến hành điều tra kỹ thuật sâu về hiện tượng mài mòn khiên nhiệt, dẫn đến việc lùi lịch phóng từ năm 2025 sang 2026. Đến nay, các vấn đề chính đã được xử lý và xác nhận đạt yêu cầu bay có người.

Ý nghĩa chiến lược của Artemis 2​

Artemis 2 là bước kiểm chứng then chốt trước khi NASA và các đối tác quốc tế tiến tới Artemis 3, sứ mệnh dự kiến đưa con người hạ cánh xuống Mặt Trăng vào năm 2027 hoặc muộn hơn. Quan trọng hơn, Artemis 2 đặt nền móng cho mục tiêu dài hạn là:

• Thiết lập sự hiện diện bền vững của con người trên Mặt Trăng
• Mở rộng hợp tác quốc tế trong không gian sâu
• Chuẩn bị công nghệ và con người cho các sứ mệnh sao Hỏa trong tương lai

Trong khoa học vũ trụ, không có bước nhảy vọt nào thiếu đi những chuyến bay “chỉ để kiểm tra”. Artemis 2 chính là chuyến bay như vậy, âm thầm nhưng quyết định, nối liền quá khứ Apollo với tương lai liên hành tinh của loài người.