Mr Bens
Intern Writer
Vì sao Mỹ mạnh tay với Iran nhưng lại dè chừng Triều Tiên?
Iran và Triều Tiên đều có mâu thuẫn kéo dài với Hoa Kỳ, nhưng cách Washington đối xử với hai quốc gia này lại rất khác nhau. Trong khi Iran liên tục chịu sức ép, trừng phạt và thậm chí các cuộc tấn công quân sự, Triều Tiên lại khiến Mỹ phải giữ khoảng cách và thận trọng hơn. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở sức mạnh răn đe, vị trí địa chính trị và chiến lược của mỗi quốc gia.
Triều Tiên bắt đầu chương trình hạt nhân từ những năm 1950. Nước này gia nhập Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân năm 1985 nhưng sau đó rút khỏi hiệp ước và tiếp tục phát triển vũ khí hạt nhân.
Năm 2002, các cơ sở hạt nhân của Iran bị phơi bày, khiến nước này đối mặt với áp lực quốc tế lớn. Đến ngày 9/10/2006, Triều Tiên tiến hành vụ thử hạt nhân đầu tiên, gây chấn động toàn cầu.
Hoa Kỳ gây áp lực mạnh lên Iran vì nước này nằm tại Trung Đông, khu vực ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung dầu mỏ thế giới. Ngoài ra, các đồng minh của Mỹ như Israel và Ả Rập Xê Út cũng thúc đẩy Washington có hành động cứng rắn với Tehran.
Ngày 14/7/2015, Iran ký thỏa thuận hạt nhân, chấp nhận hạn chế làm giàu uranium để đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, ngày 8/5/2018, Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận và tái áp đặt trừng phạt, khiến xuất khẩu dầu mỏ của Iran sụt giảm mạnh và nền kinh tế rơi vào suy thoái.
Trong khi đó, Triều Tiên tiếp tục tiến hành các vụ thử hạt nhân, gồm vụ thứ hai ngày 25/5/2009 và vụ thứ ba ngày 12/2/2013. Khác với Iran thường tìm kiếm đàm phán, Triều Tiên kiên quyết theo đuổi chiến lược tự lực và không thỏa hiệp.
Iran hỗ trợ nhiều lực lượng vũ trang trong khu vực nhưng thiếu khả năng răn đe hạt nhân. Vì vậy, Hoa Kỳ từng sử dụng máy bay không người lái để tấn công các chỉ huy quân sự Iran, điển hình là vụ việc ngày 3/1/2020.
Ngược lại, Triều Tiên đã sở hữu đầu đạn hạt nhân có khả năng tấn công lãnh thổ Mỹ. Các vụ thử tên lửa đạn đạo liên lục địa bắt đầu từ ngày 4/7/2017 cho thấy Bình Nhưỡng có thể đe dọa trực tiếp lục địa Hoa Kỳ.
Nền kinh tế Iran phụ thuộc lớn vào dầu mỏ, nên các lệnh trừng phạt dễ dàng gây tổn hại nghiêm trọng, làm lạm phát tăng cao và đời sống người dân khó khăn. Triều Tiên cũng chịu trừng phạt quốc tế nhưng vẫn duy trì hoạt động kinh tế nhờ thương mại với Trung Quốc và Nga.
Về địa lý, Iran khá cô lập và thiếu sự hậu thuẫn của một cường quốc lớn. Trong khi đó, Triều Tiên giáp biên giới Trung Quốc và được Bắc Kinh coi là vùng đệm chiến lược, khiến các hành động lật đổ trở nên phức tạp.
Theo đánh giá của Mỹ, tấn công Iran ít rủi ro hơn và không gây ra chiến tranh toàn cầu. Ngược lại, một cuộc tấn công Triều Tiên có thể dẫn tới trả đũa hạt nhân, đe dọa Seoul và Tokyo.
Iran từng nhượng bộ trong các cuộc đàm phán, như phá hủy máy ly tâm, điều này khiến nước này bộc lộ điểm yếu chiến lược. Trong khi đó, Triều Tiên tuyên bố phạm vi tấn công của mình, bao gồm cả Guam, buộc Hoa Kỳ phải chuyển sang con đường ngoại giao, như hội nghị thượng đỉnh ngày 12/6/2018.
Các lực lượng ủy nhiệm của Iran suy yếu, và ảnh hưởng của nước này tại Yemen và Syria giảm đáng kể. Trong khi đó, quân đội Triều Tiên vẫn duy trì sức mạnh lớn, với pháo binh có thể đe dọa trực tiếp thủ đô Seoul của Hàn Quốc.
Năm 2023, Iran làm giàu uranium ở mức độ tinh khiết cao nhưng vẫn tìm cách đàm phán. Cũng trong năm 2023, Triều Tiên phóng vệ tinh lên quỹ đạo ngày 21/11/2023 và ký hiệp ước tương trợ với Nga ngày 19/6/2024.
Iran phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng và sự suy yếu của hệ thống lãnh đạo. Ngược lại, Triều Tiên vẫn duy trì quyền kiểm soát nhờ sức mạnh hạt nhân.
Iran trở thành mục tiêu dễ bị tấn công vì thiếu vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, khả năng răn đe của Triều Tiên khiến mọi hành động quân sự đều tiềm ẩn nguy cơ trả đũa hạt nhân.
Iran ủng hộ lực lượng Houthi và bị Mỹ cùng Anh tấn công ngày 11/1/2024. Triều Tiên đáp trả các cuộc tập trận Mỹ – Hàn bằng nhiều vụ phóng tên lửa.
Sau cái chết của các lãnh đạo, mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran suy yếu. Ngược lại, Triều Tiên tiếp tục thử nghiệm tên lửa và tăng cường hợp tác với Trung Quốc và Nga.
Iran từng hy vọng đạt được an ninh thông qua thỏa hiệp, nhưng cuối cùng lại bị bao vây bởi các lệnh trừng phạt và áp lực quân sự. Triều Tiên chấp nhận trả giá lớn nhưng giữ được không gian chiến lược của mình.
Năm 2021, Iran bầu tổng thống theo đường lối cứng rắn và đẩy nhanh chương trình hạt nhân, nhưng vẫn khó chống lại các cuộc tấn công. Trong khi đó, Triều Tiên tiến hành các vụ thử hạt nhân từ ngày 6/1/2016 đến ngày 3/9/2017 nhằm hoàn thiện năng lực răn đe.
Cơ quan tình báo Mỹ được cho là đã thâm nhập Iran và phá hoại các máy ly tâm, trong khi các cơ sở của Triều Tiên được bảo vệ nghiêm ngặt và khó phát hiện.
Các tuyến vận chuyển dầu của Iran dễ bị phong tỏa, còn Triều Tiên có giá trị địa chính trị lớn vì sự ổn định của bán đảo Triều Tiên ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực Đông Bắc Á.
Thảm kịch của Iran cho thấy việc thiếu khả năng răn đe khiến một quốc gia dễ trở thành mục tiêu tấn công. Trong khi đó, sự tồn tại của Triều Tiên cho thấy vũ khí hạt nhân có thể trở thành công cụ bảo đảm an ninh quốc gia.
Mỹ ưu tiên ổn định năng lượng tại Trung Đông, trong khi một cuộc chiến lớn ở Đông Bắc Á sẽ quá tốn kém và có nguy cơ kéo Trung Quốc cùng Nga vào cuộc.
Dự báo năm 2025, GDP của Iran tiếp tục giảm và các cuộc biểu tình xảy ra thường xuyên. Kinh tế Triều Tiên cũng gặp khó khăn, nhưng nước này vẫn xuất khẩu vũ khí để đổi lấy tài nguyên.
Iran thiếu sự ủng hộ mạnh từ các nước láng giềng, trong khi Triều Tiên có Trung Quốc và Nga hậu thuẫn.
Câu chuyện của Iran là lời nhắc nhở rằng các quốc gia nhỏ cần xây dựng sức mạnh thực sự để bảo vệ mình thay vì chỉ dựa vào đàm phán. Con đường của Triều Tiên nhiều khó khăn nhưng giúp nước này duy trì vị thế và không gian chiến lược. (Sohu)
Iran và Triều Tiên đều có mâu thuẫn kéo dài với Hoa Kỳ, nhưng cách Washington đối xử với hai quốc gia này lại rất khác nhau. Trong khi Iran liên tục chịu sức ép, trừng phạt và thậm chí các cuộc tấn công quân sự, Triều Tiên lại khiến Mỹ phải giữ khoảng cách và thận trọng hơn. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở sức mạnh răn đe, vị trí địa chính trị và chiến lược của mỗi quốc gia.
Nguồn gốc căng thẳng và con đường hạt nhân của Iran và Triều Tiên
Quan hệ giữa Iran và Hoa Kỳ rơi vào khủng hoảng sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Từ đó, Tehran phát triển chương trình hạt nhân nhưng chưa chế tạo được bom hạt nhân.
Triều Tiên bắt đầu chương trình hạt nhân từ những năm 1950. Nước này gia nhập Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân năm 1985 nhưng sau đó rút khỏi hiệp ước và tiếp tục phát triển vũ khí hạt nhân.
Năm 2002, các cơ sở hạt nhân của Iran bị phơi bày, khiến nước này đối mặt với áp lực quốc tế lớn. Đến ngày 9/10/2006, Triều Tiên tiến hành vụ thử hạt nhân đầu tiên, gây chấn động toàn cầu.
Hoa Kỳ gây áp lực mạnh lên Iran vì nước này nằm tại Trung Đông, khu vực ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung dầu mỏ thế giới. Ngoài ra, các đồng minh của Mỹ như Israel và Ả Rập Xê Út cũng thúc đẩy Washington có hành động cứng rắn với Tehran.
Ngày 14/7/2015, Iran ký thỏa thuận hạt nhân, chấp nhận hạn chế làm giàu uranium để đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, ngày 8/5/2018, Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận và tái áp đặt trừng phạt, khiến xuất khẩu dầu mỏ của Iran sụt giảm mạnh và nền kinh tế rơi vào suy thoái.
Trong khi đó, Triều Tiên tiếp tục tiến hành các vụ thử hạt nhân, gồm vụ thứ hai ngày 25/5/2009 và vụ thứ ba ngày 12/2/2013. Khác với Iran thường tìm kiếm đàm phán, Triều Tiên kiên quyết theo đuổi chiến lược tự lực và không thỏa hiệp.
Iran hỗ trợ nhiều lực lượng vũ trang trong khu vực nhưng thiếu khả năng răn đe hạt nhân. Vì vậy, Hoa Kỳ từng sử dụng máy bay không người lái để tấn công các chỉ huy quân sự Iran, điển hình là vụ việc ngày 3/1/2020.
Sức mạnh răn đe và vị trí địa chính trị tạo ra khác biệt
Hoa Kỳ duy trì chiến lược “áp lực tối đa” với Iran. Đến tháng 6/2025, Washington phối hợp với Israel tiến hành không kích vào các cơ sở hạt nhân, phá hủy Natanz và Fordow, khiến nhiều lãnh đạo Iran thiệt mạng.
Ngược lại, Triều Tiên đã sở hữu đầu đạn hạt nhân có khả năng tấn công lãnh thổ Mỹ. Các vụ thử tên lửa đạn đạo liên lục địa bắt đầu từ ngày 4/7/2017 cho thấy Bình Nhưỡng có thể đe dọa trực tiếp lục địa Hoa Kỳ.
Nền kinh tế Iran phụ thuộc lớn vào dầu mỏ, nên các lệnh trừng phạt dễ dàng gây tổn hại nghiêm trọng, làm lạm phát tăng cao và đời sống người dân khó khăn. Triều Tiên cũng chịu trừng phạt quốc tế nhưng vẫn duy trì hoạt động kinh tế nhờ thương mại với Trung Quốc và Nga.
Về địa lý, Iran khá cô lập và thiếu sự hậu thuẫn của một cường quốc lớn. Trong khi đó, Triều Tiên giáp biên giới Trung Quốc và được Bắc Kinh coi là vùng đệm chiến lược, khiến các hành động lật đổ trở nên phức tạp.
Theo đánh giá của Mỹ, tấn công Iran ít rủi ro hơn và không gây ra chiến tranh toàn cầu. Ngược lại, một cuộc tấn công Triều Tiên có thể dẫn tới trả đũa hạt nhân, đe dọa Seoul và Tokyo.
Iran từng nhượng bộ trong các cuộc đàm phán, như phá hủy máy ly tâm, điều này khiến nước này bộc lộ điểm yếu chiến lược. Trong khi đó, Triều Tiên tuyên bố phạm vi tấn công của mình, bao gồm cả Guam, buộc Hoa Kỳ phải chuyển sang con đường ngoại giao, như hội nghị thượng đỉnh ngày 12/6/2018.
Các lực lượng ủy nhiệm của Iran suy yếu, và ảnh hưởng của nước này tại Yemen và Syria giảm đáng kể. Trong khi đó, quân đội Triều Tiên vẫn duy trì sức mạnh lớn, với pháo binh có thể đe dọa trực tiếp thủ đô Seoul của Hàn Quốc.
Năm 2023, Iran làm giàu uranium ở mức độ tinh khiết cao nhưng vẫn tìm cách đàm phán. Cũng trong năm 2023, Triều Tiên phóng vệ tinh lên quỹ đạo ngày 21/11/2023 và ký hiệp ước tương trợ với Nga ngày 19/6/2024.
Iran phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng và sự suy yếu của hệ thống lãnh đạo. Ngược lại, Triều Tiên vẫn duy trì quyền kiểm soát nhờ sức mạnh hạt nhân.
Iran trở thành mục tiêu dễ bị tấn công vì thiếu vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, khả năng răn đe của Triều Tiên khiến mọi hành động quân sự đều tiềm ẩn nguy cơ trả đũa hạt nhân.
Iran ủng hộ lực lượng Houthi và bị Mỹ cùng Anh tấn công ngày 11/1/2024. Triều Tiên đáp trả các cuộc tập trận Mỹ – Hàn bằng nhiều vụ phóng tên lửa.
Sau cái chết của các lãnh đạo, mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran suy yếu. Ngược lại, Triều Tiên tiếp tục thử nghiệm tên lửa và tăng cường hợp tác với Trung Quốc và Nga.
Iran từng hy vọng đạt được an ninh thông qua thỏa hiệp, nhưng cuối cùng lại bị bao vây bởi các lệnh trừng phạt và áp lực quân sự. Triều Tiên chấp nhận trả giá lớn nhưng giữ được không gian chiến lược của mình.
Năm 2021, Iran bầu tổng thống theo đường lối cứng rắn và đẩy nhanh chương trình hạt nhân, nhưng vẫn khó chống lại các cuộc tấn công. Trong khi đó, Triều Tiên tiến hành các vụ thử hạt nhân từ ngày 6/1/2016 đến ngày 3/9/2017 nhằm hoàn thiện năng lực răn đe.
Cơ quan tình báo Mỹ được cho là đã thâm nhập Iran và phá hoại các máy ly tâm, trong khi các cơ sở của Triều Tiên được bảo vệ nghiêm ngặt và khó phát hiện.
Các tuyến vận chuyển dầu của Iran dễ bị phong tỏa, còn Triều Tiên có giá trị địa chính trị lớn vì sự ổn định của bán đảo Triều Tiên ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực Đông Bắc Á.
Thảm kịch của Iran cho thấy việc thiếu khả năng răn đe khiến một quốc gia dễ trở thành mục tiêu tấn công. Trong khi đó, sự tồn tại của Triều Tiên cho thấy vũ khí hạt nhân có thể trở thành công cụ bảo đảm an ninh quốc gia.
Mỹ ưu tiên ổn định năng lượng tại Trung Đông, trong khi một cuộc chiến lớn ở Đông Bắc Á sẽ quá tốn kém và có nguy cơ kéo Trung Quốc cùng Nga vào cuộc.
Dự báo năm 2025, GDP của Iran tiếp tục giảm và các cuộc biểu tình xảy ra thường xuyên. Kinh tế Triều Tiên cũng gặp khó khăn, nhưng nước này vẫn xuất khẩu vũ khí để đổi lấy tài nguyên.
Iran thiếu sự ủng hộ mạnh từ các nước láng giềng, trong khi Triều Tiên có Trung Quốc và Nga hậu thuẫn.
Câu chuyện của Iran là lời nhắc nhở rằng các quốc gia nhỏ cần xây dựng sức mạnh thực sự để bảo vệ mình thay vì chỉ dựa vào đàm phán. Con đường của Triều Tiên nhiều khó khăn nhưng giúp nước này duy trì vị thế và không gian chiến lược. (Sohu)
