(Sự kiện) Điều gì xảy ra nếu một cuộc tấn công AI diễn ra trong vài phút tới?

[Quang Trương]

Ai sẽ là người phản ứng đầu tiên khi một cuộc tấn công mạng dùng AI xảy ra ngay lúc này?

Không còn là câu chuyện của tương lai​

Nếu một ngày hệ thống thanh toán, bệnh viện hay hạ tầng giao thông bị tấn công bởi phần mềm độc hại do AI điều khiển, ai sẽ là người đứng ra xử lý trong những phút đầu tiên? Đó chính là câu hỏi lớn mà CyberPeace và Viện Dịch vụ Thống nhất Ấn Độ đặt ra khi họ cùng tổ chức hội thảo về lực lượng ứng phó khẩn cấp an ninh mạng và an toàn trí tuệ nhân tạo.

Hội thảo này không mang tinh thần học thuật thuần túy. Nó được thiết kế như một bước chuẩn bị thực tế cho Hội nghị thượng đỉnh về Tác động của AI tại Ấn Độ năm 2026, với mục tiêu rất rõ ràng là giúp những người đang và sẽ làm việc với công nghệ hiểu được rủi ro thật sự, đồng thời sẵn sàng hành động khi sự cố xảy ra.

Đối tượng tham gia không chỉ là chuyên gia an ninh mạng hay nhà nghiên cứu, mà còn có các kỹ sư, học giả và nhà đổi mới công nghệ, những người trực tiếp xây dựng và vận hành hệ thống AI trong đời sống hàng ngày.

Khoảng 40 sinh viên quốc tế đến từ MIT, Harvard và Đại học Columbia đã tham gia hội thảo, một con số không lớn nhưng mang ý nghĩa biểu tượng rất rõ. Rủi ro an ninh mạng ngày nay không còn bị giới hạn bởi quốc gia hay hệ thống pháp lý. Một cuộc lừa đảo tài chính, một chiến dịch thao túng mạng xã hội hay một vụ đánh cắp danh tính có thể được khởi phát ở nơi này nhưng gây hậu quả ở nơi khác chỉ trong vài giây.

Nội dung chương trình tập trung vào những mối đe dọa mà thế hệ trẻ toàn cầu đang đối mặt trực tiếp, từ vệ sinh kỹ thuật số kém, gian lận trực tuyến, lừa đảo tài chính, cho đến thông tin sai lệch được khuếch đại bởi các mạng truyền thông số. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc nâng cao nhận thức, mà còn giúp người tham gia sẵn sàng phản ứng ngay lập tức, coi bản thân như một phần của hệ sinh thái bảo vệ không gian số.

Trong bối cảnh đó, các cuộc tấn công mạng không còn là sự kiện đơn lẻ. Chúng diễn ra nhanh, lan rộng, có thể làm tê liệt tổ chức, gây thiệt hại kinh tế, phá vỡ niềm tin công chúng và để lại hậu quả lâu dài về tài chính lẫn uy tín.

CyberFirst Responders và vai trò tuyến đầu​

Điểm khác biệt lớn của hội thảo nằm ở cách tiếp cận. Thay vì chỉ nói về lý thuyết, chương trình đưa người tham gia vào các phiên trình diễn trực tiếp, phòng thí nghiệm bảo mật thực hành và mô phỏng ứng phó sự cố theo nhóm. Họ được tiếp cận bức tranh toàn cảnh về mối đe dọa AI hiện đại, học cách bảo vệ các tác nhân AI và xây dựng môi trường AI an toàn, đáng tin cậy.

Khái niệm CyberFirst Responders được nhấn mạnh như lực lượng tuyến đầu của kỷ nguyên số. Đây không phải là vai trò an ninh mạng truyền thống, mà là những người hoạt động ở giao điểm của công nghệ, chính sách, thực thi pháp luật và hợp tác quốc tế. Khi các cuộc tấn công xuất phát từ những mạng lưới phân tán trên nhiều khu vực pháp lý, phản ứng hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp và chia sẻ thông tin vượt biên giới.

Việc tập trung vào sinh viên quốc tế, nhóm sử dụng công nghệ nhiều nhất và có mức độ di chuyển cao, cho thấy tầm nhìn dài hạn của sáng kiến này. An ninh mạng không thể chỉ được xây dựng từ trên xuống, mà cần bắt đầu từ nhận thức và năng lực ở cấp cơ sở.

AI mạnh hơn và nguy hiểm hơn nếu thiếu chuẩn bị​

Một thách thức lớn được nhắc đi nhắc lại trong hội thảo là sự phát triển quá nhanh của trí tuệ nhân tạo. AI mang lại công cụ phòng thủ mạnh mẽ, nhưng đồng thời cũng tạo ra phần mềm độc hại thông minh hơn, deepfake tinh vi hơn, kỹ thuật xã hội tự động và thao túng thuật toán ở quy mô chưa từng có.

Nếu không hiểu rõ rủi ro liên quan đến AI, các nỗ lực ứng phó rất dễ rơi vào thế bị động. Vì vậy, CyberFirst Responders cần được đào tạo không chỉ về xử lý sự cố truyền thống, mà còn về nhận diện mối đe dọa do AI tạo ra, đánh giá lỗ hổng thuật toán và triển khai các cơ chế phòng thủ có đạo đức, được hỗ trợ bởi AI.

Sáng kiến này sẽ tiếp tục được mở rộng tại cơ sở Bhubaneswar của Viện Công nghệ Công nghiệp Kalinga, với hackathon an ninh mạng và khóa đào tạo chuyên sâu kéo dài một ngày về ứng phó sự cố. Đây là bước đi tiếp theo nhằm xây dựng năng lực thực tế, dựa trên nền tảng giáo dục an ninh mạng mà KIIT đã theo đuổi trong thời gian dài.

Khi chính phủ, doanh nghiệp và xã hội ngày càng phụ thuộc vào hệ thống số, đầu tư cho lực lượng ứng phó khẩn cấp an ninh mạng có hiểu biết sâu về AI không còn là lựa chọn. Đó là điều kiện bắt buộc để duy trì niềm tin số và khả năng phục hồi trong một thế giới nơi các mối đe dọa ngày càng thông minh và không biên giới.

Với Việt Nam, câu hỏi đặt ra là chúng ta đang chuẩn bị đến đâu cho lực lượng phản ứng đầu tiên này, và liệu chúng ta đã coi an toàn AI là một phần cốt lõi của an ninh quốc gia số hay chưa? (education21)

 

Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav, cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview