Yu Ki San
Writer
Đầu tháng 2/2026, thế giới công nghệ và tài chính đã rúng động trước thông báo của Elon Musk về việc chính thức hợp nhất hai "đứa con tinh thần" là SpaceX và xAI. Quyết định này không chỉ đơn thuần là một thủ thuật tái cấu trúc doanh nghiệp mà đã khai sinh ra một thực thể kinh tế tư nhân có giá trị lớn nhất hành tinh, ước tính lên tới 1.250 tỷ USD theo Bloomberg. Dưới một mái nhà chung, giờ đây đế chế của Musk bao gồm năng lực phóng tên lửa chinh phục sao Hỏa, mạng lưới 9.000 vệ tinh Starlink phủ sóng toàn cầu, nền tảng mạng xã hội X và các siêu máy tính vận hành công cụ Grok AI.
Cỗ máy đổi mới tích hợp theo chiều dọc hay "chủ nghĩa tương lai" viển vông?
Trong tuyên bố đầy tham vọng vào ngày 2/2, Elon Musk khẳng định thương vụ SpaceX mua lại xAI nhằm kiến tạo một cỗ máy đổi mới tích hợp theo chiều dọc (vertical integration) tham vọng nhất lịch sử, không chỉ trên Trái Đất mà còn vươn ra ngoài không gian. Tầm nhìn của ông là sự kết hợp hoàn hảo giữa trí tuệ nhân tạo, công nghệ tên lửa, internet vệ tinh và nền tảng tự do ngôn luận.
Lý giải cho nước đi táo bạo này, vị tỷ phú gốc Nam Phi cho rằng nhu cầu điện năng khổng lồ để vận hành các hệ thống AI hiện đại đang trở thành gánh nặng không thể giải quyết bằng các giải pháp mặt đất truyền thống mà không gây tổn hại đến môi trường. Theo tính toán của Musk, trong vòng hai đến ba năm tới, nơi rẻ nhất và hiệu quả nhất để xây dựng năng lực tính toán AI chính là ngoài không gian.
Lợi thế của vũ trụ là nguồn năng lượng mặt trời vô tận với cường độ cao hơn hẳn bề mặt Trái Đất, kết hợp với môi trường chân không lạnh gần độ không tuyệt đối giúp giải quyết bài toán tản nhiệt cho các siêu máy tính. Để hiện thực hóa điều này, SpaceX đã đệ trình lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) kế hoạch phóng tới một triệu vệ tinh nhằm xây dựng các "trung tâm dữ liệu quỹ đạo". Các trung tâm này dự kiến hoạt động ở quỹ đạo tầm thấp, liên kết với nhau bằng công nghệ laser và sở hữu quy mô năng lượng lên tới 100-200 gigawatt mỗi năm.
Thực tế khắc nghiệt: Phi vụ giải cứu hay chiến lược thiên tài?
Tuy nhiên, đằng sau những ngôn từ hoa mỹ về "tham vọng liên sao", giới phân tích tài chính lại nhìn thấy một bức tranh thực tế hơn. Trang tin Electrek nhận định thẳng thắn rằng viễn cảnh đưa AI lên vũ trụ chỉ là "chủ nghĩa tương lai kiểu Musk", còn bản chất thương vụ này là một phi vụ "giải cứu" xAI.
Sự tương phản về sức khỏe tài chính giữa hai công ty là rất rõ ràng. SpaceX vừa kết thúc năm 2025 với mức lợi nhuận ấn tượng 8 tỷ USD trên tổng doanh thu 16 tỷ USD, khẳng định vị thế độc tôn trong ngành hàng không vũ trụ. Ngược lại, xAI – dù mới huy động được 20 tỷ USD vào tháng 1 và được định giá hơn 230 tỷ USD – vẫn đang là một "lò đốt tiền" với tốc độ tiêu tốn khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng để chạy đua với OpenAI và Google. Thị phần của chatbot Grok hiện chỉ chiếm vỏn vẹn 3,4% lưu lượng toàn cầu, con số quá khiêm tốn so với 64,5% của ChatGPT.
Nhiều chuyên gia so sánh động thái này với sự kiện năm 2016, khi Musk dùng Tesla để mua lại SolarCity – công ty năng lượng mặt trời đang thua lỗ của các em họ ông – với giá 2,6 tỷ USD. Nhà phân tích Craig Moffett từ Moffett Nathanson chỉ ra rằng các nhà đầu tư của SpaceX không mấy hào hứng khi phải gánh thêm một xAI đang tụt hậu và chưa thấy điểm dừng về nhu cầu vốn.
Cuộc đại phẫu xAI và đích đến IPO lịch sử
Ngay sau khi sáp nhập, xAI đã trải qua một cuộc "đại phẫu" về nhân sự. Một nửa trong số 12 nhà đồng sáng lập đã rời đi, để lại một bộ máy tinh gọn hơn mà theo Musk là cần thiết cho giai đoạn tăng tốc. Mục tiêu trước mắt của công ty hợp nhất là đưa khả năng lập trình của Grok Code lên trình độ hàng đầu thế giới trong vòng 2-3 tháng tới. Musk thậm chí còn đưa ra dự báo táo bạo rằng đến cuối năm nay, AI sẽ trực tiếp viết ra mã nhị phân, thay đổi hoàn toàn ngành lập trình.
Về mặt tài chính, SpaceX đang hướng tới một đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) được kỳ vọng là lớn nhất lịch sử vào tháng 6/2026. Thời điểm này được lựa chọn kỹ lưỡng, trùng với sinh nhật của Musk và hiện tượng thiên văn sao Hỏa thẳng hàng với sao Kim. Mục tiêu huy động 50 tỷ USD sẽ phá vỡ kỷ lục 29 tỷ USD của Saudi Aramco năm 2019, cung cấp nguồn lực khổng lồ để Musk hiện thực hóa giấc mơ đưa nhân loại trở thành giống loài đa hành tinh, với sự hỗ trợ đắc lực từ trí tuệ nhân tạo.
Cỗ máy đổi mới tích hợp theo chiều dọc hay "chủ nghĩa tương lai" viển vông?
Trong tuyên bố đầy tham vọng vào ngày 2/2, Elon Musk khẳng định thương vụ SpaceX mua lại xAI nhằm kiến tạo một cỗ máy đổi mới tích hợp theo chiều dọc (vertical integration) tham vọng nhất lịch sử, không chỉ trên Trái Đất mà còn vươn ra ngoài không gian. Tầm nhìn của ông là sự kết hợp hoàn hảo giữa trí tuệ nhân tạo, công nghệ tên lửa, internet vệ tinh và nền tảng tự do ngôn luận.
Lý giải cho nước đi táo bạo này, vị tỷ phú gốc Nam Phi cho rằng nhu cầu điện năng khổng lồ để vận hành các hệ thống AI hiện đại đang trở thành gánh nặng không thể giải quyết bằng các giải pháp mặt đất truyền thống mà không gây tổn hại đến môi trường. Theo tính toán của Musk, trong vòng hai đến ba năm tới, nơi rẻ nhất và hiệu quả nhất để xây dựng năng lực tính toán AI chính là ngoài không gian.
Lợi thế của vũ trụ là nguồn năng lượng mặt trời vô tận với cường độ cao hơn hẳn bề mặt Trái Đất, kết hợp với môi trường chân không lạnh gần độ không tuyệt đối giúp giải quyết bài toán tản nhiệt cho các siêu máy tính. Để hiện thực hóa điều này, SpaceX đã đệ trình lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) kế hoạch phóng tới một triệu vệ tinh nhằm xây dựng các "trung tâm dữ liệu quỹ đạo". Các trung tâm này dự kiến hoạt động ở quỹ đạo tầm thấp, liên kết với nhau bằng công nghệ laser và sở hữu quy mô năng lượng lên tới 100-200 gigawatt mỗi năm.
Thực tế khắc nghiệt: Phi vụ giải cứu hay chiến lược thiên tài?
Tuy nhiên, đằng sau những ngôn từ hoa mỹ về "tham vọng liên sao", giới phân tích tài chính lại nhìn thấy một bức tranh thực tế hơn. Trang tin Electrek nhận định thẳng thắn rằng viễn cảnh đưa AI lên vũ trụ chỉ là "chủ nghĩa tương lai kiểu Musk", còn bản chất thương vụ này là một phi vụ "giải cứu" xAI.
Sự tương phản về sức khỏe tài chính giữa hai công ty là rất rõ ràng. SpaceX vừa kết thúc năm 2025 với mức lợi nhuận ấn tượng 8 tỷ USD trên tổng doanh thu 16 tỷ USD, khẳng định vị thế độc tôn trong ngành hàng không vũ trụ. Ngược lại, xAI – dù mới huy động được 20 tỷ USD vào tháng 1 và được định giá hơn 230 tỷ USD – vẫn đang là một "lò đốt tiền" với tốc độ tiêu tốn khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng để chạy đua với OpenAI và Google. Thị phần của chatbot Grok hiện chỉ chiếm vỏn vẹn 3,4% lưu lượng toàn cầu, con số quá khiêm tốn so với 64,5% của ChatGPT.
Nhiều chuyên gia so sánh động thái này với sự kiện năm 2016, khi Musk dùng Tesla để mua lại SolarCity – công ty năng lượng mặt trời đang thua lỗ của các em họ ông – với giá 2,6 tỷ USD. Nhà phân tích Craig Moffett từ Moffett Nathanson chỉ ra rằng các nhà đầu tư của SpaceX không mấy hào hứng khi phải gánh thêm một xAI đang tụt hậu và chưa thấy điểm dừng về nhu cầu vốn.
Cuộc đại phẫu xAI và đích đến IPO lịch sử
Ngay sau khi sáp nhập, xAI đã trải qua một cuộc "đại phẫu" về nhân sự. Một nửa trong số 12 nhà đồng sáng lập đã rời đi, để lại một bộ máy tinh gọn hơn mà theo Musk là cần thiết cho giai đoạn tăng tốc. Mục tiêu trước mắt của công ty hợp nhất là đưa khả năng lập trình của Grok Code lên trình độ hàng đầu thế giới trong vòng 2-3 tháng tới. Musk thậm chí còn đưa ra dự báo táo bạo rằng đến cuối năm nay, AI sẽ trực tiếp viết ra mã nhị phân, thay đổi hoàn toàn ngành lập trình.
Về mặt tài chính, SpaceX đang hướng tới một đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) được kỳ vọng là lớn nhất lịch sử vào tháng 6/2026. Thời điểm này được lựa chọn kỹ lưỡng, trùng với sinh nhật của Musk và hiện tượng thiên văn sao Hỏa thẳng hàng với sao Kim. Mục tiêu huy động 50 tỷ USD sẽ phá vỡ kỷ lục 29 tỷ USD của Saudi Aramco năm 2019, cung cấp nguồn lực khổng lồ để Musk hiện thực hóa giấc mơ đưa nhân loại trở thành giống loài đa hành tinh, với sự hỗ trợ đắc lực từ trí tuệ nhân tạo.
