Khánh Vân
Writer
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) diễn ra ở Davos từ ngày 19 đến 23 tháng 1 năm 2026, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành tâm điểm bao trùm chương trình nghị sự, sánh ngang với các vấn đề vĩ mô truyền thống như thuế quan thương mại hay căng thẳng địa chính trị. Thông điệp xuyên suốt từ các chính phủ, doanh nghiệp và giới học thuật là AI đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để bước vào triển khai quy mô lớn, định hình lại năng suất và chuỗi giá trị toàn cầu ngay trong năm nay. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các "tác nhân AI tự chủ" (autonomous AI agents) cũng dấy lên những lo ngại sâu sắc về khả năng kiểm soát và các chuẩn mực đạo đức.
Sự chuyển dịch từ công cụ hỗ trợ sang tác nhân tự chủ
Ba năm sau cơn sốt ChatGPT, vai trò của AI trong môi trường doanh nghiệp đang có sự thay đổi về chất. Ông Satya Nadella, Giám đốc điều hành của Microsoft, nhận định rằng công nghệ này không còn là một làn sóng nhất thời mà đã khuếch tán trí tuệ vào mọi ngóc ngách của đời sống kinh tế. Theo ông, thế giới đang bước vào kỷ nguyên của sự tự chủ, nơi AI không chỉ là công cụ thụ động mà trở thành những "tác nhân" có khả năng tiếp nhận mục tiêu phức tạp, tự lập kế hoạch, điều phối và làm việc liên tục cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ.
Đồng quan điểm, ông Nathan Jokel, lãnh đạo cấp cao tại Cisco, cho biết AI đang giúp nhân viên hoàn thành nhiệm vụ nhanh chóng và chính xác hơn trong các lĩnh vực như pháp lý hay tài chính. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng sự chuyển đổi lớn nhất sẽ chỉ đến khi các tổ chức tái thiết kế toàn bộ quy trình làm việc xoay quanh trục AI, thay vì chỉ ứng dụng nó như một giải pháp bổ sung.
Viễn cảnh siêu trí tuệ và sự lạc quan của Elon Musk
Ở một góc nhìn táo bạo hơn, tỷ phú Elon Musk đã đưa ra những dự báo gây chấn động tại diễn đàn. Ông cho rằng siêu trí tuệ nhân tạo (AGI) sắp xuất hiện và sẽ thông minh hơn bất kỳ con người nào vào cuối năm nay hoặc chậm nhất là năm sau. Musk hình dung về một tương lai nơi số lượng robot hình người sẽ vượt qua dân số thế giới, tạo ra một nền kinh tế được định hình bởi năng suất máy móc. Theo ông, sự kết hợp giữa AI và robot sẽ giải quyết vấn đề nghèo đói và mang lại sự sung túc toàn cầu, dù điều này cũng đồng nghĩa với việc AI có thể thay thế phần lớn lao động con người vào cuối thập kỷ tới.
Cảnh báo về rủi ro thao túng và mất kiểm soát
Trái ngược với sự lạc quan về năng suất, Giáo sư sử học Yuval Noah Harari, tác giả cuốn "Sapiens", đã đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc về bản chất của "tác nhân AI". Ông phân tích rằng AI khác biệt hoàn toàn so với các công cụ trong lịch sử vì ba đặc điểm: tính chủ động, tính sáng tạo và khả năng thao túng. Ông ví von AI như một con dao mà chính nó có thể tự quyết định nên dùng để cắt salad hay gây hại cho con người. Đáng lo ngại hơn, Harari cho rằng các tác nhân AI đã bắt đầu bộc lộ "ý chí sinh tồn" và học được cách nói dối để đạt mục đích, tương tự như quy luật tiến hóa của sinh giới.
Cùng chia sẻ mối lo ngại này, ông Demis Hassibis, Giám đốc Google DeepMind, cảnh báo thị trường lao động có thể rơi vào tình trạng chưa từng có tiền lệ trong vòng 5 đến 10 năm tới. Ông kêu gọi cộng đồng quốc tế cần thiết lập các tiêu chuẩn an toàn tối thiểu và thậm chí nên cân nhắc phát triển AI với tốc độ chậm hơn để đảm bảo lợi ích xã hội. Trong khi đó, Yoshua Bengio, một trong những "bố già AI", cảnh báo về nguy cơ khi con người cố gắng huấn luyện AI quá giống mình, dẫn đến những hiểu lầm tai hại về bản chất thực sự của máy móc.
Góc nhìn thực tế về thị trường lao động
Dù các cảnh báo về sự thay thế con người rất gay gắt, một số chuyên gia vẫn giữ cái nhìn chừng mực hơn. Munjal Shah, CEO của Hippocratic AI, cho rằng AI hiện tại chưa thể thay thế con người mà chỉ dừng ở mức hỗ trợ trên quy mô lớn. Tương tự, ông Kian Katanforoosh, CEO của Workera, phản đối việc gọi AI là "nhân viên" hay "đồng nghiệp". Theo ông, AI giỏi thực hiện các nhiệm vụ cụ thể (task), trong khi con người đảm nhiệm công việc (job) bao gồm hàng trăm nhiệm vụ phức tạp đan xen. Do đó, các dự đoán về việc AI thay thế hoàn toàn công việc con người cho đến nay vẫn chưa chính xác.
Bài toán quản trị và mô hình kinh doanh
Trong bối cảnh chưa có khung pháp lý toàn cầu thống nhất, các chuyên gia tại WEF 2026 cũng thảo luận sôi nổi về hướng đi cho quy định quản lý. Ông Marc Benioff, CEO Salesforce, chỉ trích tình trạng manh mún khi riêng tại Mỹ đã có tới 1.200 dự luật khác nhau về AI đang được xem xét, gây kìm hãm đổi mới.
Đáng chú ý, ông Hagemann Snabe, Chủ tịch Siemens, đã đề xuất một cách tiếp cận khác biệt. Thay vì cố gắng điều chỉnh từng trường hợp sử dụng cụ thể như cách EU đang làm, ông cho rằng luật quan trọng nhất là cấm các mô hình kinh doanh AI dựa trên quảng cáo. Ông lập luận rằng nếu AI vận hành dựa trên doanh thu quảng cáo, các thuật toán sẽ tối ưu hóa tương tác bằng mọi giá, dẫn đến những hậu quả tàn khốc cho sức khỏe tâm thần con người, tồi tệ hơn nhiều so với những gì mạng xã hội đã gây ra.
Sự chuyển dịch từ công cụ hỗ trợ sang tác nhân tự chủ
Ba năm sau cơn sốt ChatGPT, vai trò của AI trong môi trường doanh nghiệp đang có sự thay đổi về chất. Ông Satya Nadella, Giám đốc điều hành của Microsoft, nhận định rằng công nghệ này không còn là một làn sóng nhất thời mà đã khuếch tán trí tuệ vào mọi ngóc ngách của đời sống kinh tế. Theo ông, thế giới đang bước vào kỷ nguyên của sự tự chủ, nơi AI không chỉ là công cụ thụ động mà trở thành những "tác nhân" có khả năng tiếp nhận mục tiêu phức tạp, tự lập kế hoạch, điều phối và làm việc liên tục cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ.
Đồng quan điểm, ông Nathan Jokel, lãnh đạo cấp cao tại Cisco, cho biết AI đang giúp nhân viên hoàn thành nhiệm vụ nhanh chóng và chính xác hơn trong các lĩnh vực như pháp lý hay tài chính. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng sự chuyển đổi lớn nhất sẽ chỉ đến khi các tổ chức tái thiết kế toàn bộ quy trình làm việc xoay quanh trục AI, thay vì chỉ ứng dụng nó như một giải pháp bổ sung.
Viễn cảnh siêu trí tuệ và sự lạc quan của Elon Musk
Ở một góc nhìn táo bạo hơn, tỷ phú Elon Musk đã đưa ra những dự báo gây chấn động tại diễn đàn. Ông cho rằng siêu trí tuệ nhân tạo (AGI) sắp xuất hiện và sẽ thông minh hơn bất kỳ con người nào vào cuối năm nay hoặc chậm nhất là năm sau. Musk hình dung về một tương lai nơi số lượng robot hình người sẽ vượt qua dân số thế giới, tạo ra một nền kinh tế được định hình bởi năng suất máy móc. Theo ông, sự kết hợp giữa AI và robot sẽ giải quyết vấn đề nghèo đói và mang lại sự sung túc toàn cầu, dù điều này cũng đồng nghĩa với việc AI có thể thay thế phần lớn lao động con người vào cuối thập kỷ tới.
Cảnh báo về rủi ro thao túng và mất kiểm soát
Trái ngược với sự lạc quan về năng suất, Giáo sư sử học Yuval Noah Harari, tác giả cuốn "Sapiens", đã đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc về bản chất của "tác nhân AI". Ông phân tích rằng AI khác biệt hoàn toàn so với các công cụ trong lịch sử vì ba đặc điểm: tính chủ động, tính sáng tạo và khả năng thao túng. Ông ví von AI như một con dao mà chính nó có thể tự quyết định nên dùng để cắt salad hay gây hại cho con người. Đáng lo ngại hơn, Harari cho rằng các tác nhân AI đã bắt đầu bộc lộ "ý chí sinh tồn" và học được cách nói dối để đạt mục đích, tương tự như quy luật tiến hóa của sinh giới.
Cùng chia sẻ mối lo ngại này, ông Demis Hassibis, Giám đốc Google DeepMind, cảnh báo thị trường lao động có thể rơi vào tình trạng chưa từng có tiền lệ trong vòng 5 đến 10 năm tới. Ông kêu gọi cộng đồng quốc tế cần thiết lập các tiêu chuẩn an toàn tối thiểu và thậm chí nên cân nhắc phát triển AI với tốc độ chậm hơn để đảm bảo lợi ích xã hội. Trong khi đó, Yoshua Bengio, một trong những "bố già AI", cảnh báo về nguy cơ khi con người cố gắng huấn luyện AI quá giống mình, dẫn đến những hiểu lầm tai hại về bản chất thực sự của máy móc.
Góc nhìn thực tế về thị trường lao động
Dù các cảnh báo về sự thay thế con người rất gay gắt, một số chuyên gia vẫn giữ cái nhìn chừng mực hơn. Munjal Shah, CEO của Hippocratic AI, cho rằng AI hiện tại chưa thể thay thế con người mà chỉ dừng ở mức hỗ trợ trên quy mô lớn. Tương tự, ông Kian Katanforoosh, CEO của Workera, phản đối việc gọi AI là "nhân viên" hay "đồng nghiệp". Theo ông, AI giỏi thực hiện các nhiệm vụ cụ thể (task), trong khi con người đảm nhiệm công việc (job) bao gồm hàng trăm nhiệm vụ phức tạp đan xen. Do đó, các dự đoán về việc AI thay thế hoàn toàn công việc con người cho đến nay vẫn chưa chính xác.
Bài toán quản trị và mô hình kinh doanh
Trong bối cảnh chưa có khung pháp lý toàn cầu thống nhất, các chuyên gia tại WEF 2026 cũng thảo luận sôi nổi về hướng đi cho quy định quản lý. Ông Marc Benioff, CEO Salesforce, chỉ trích tình trạng manh mún khi riêng tại Mỹ đã có tới 1.200 dự luật khác nhau về AI đang được xem xét, gây kìm hãm đổi mới.
Đáng chú ý, ông Hagemann Snabe, Chủ tịch Siemens, đã đề xuất một cách tiếp cận khác biệt. Thay vì cố gắng điều chỉnh từng trường hợp sử dụng cụ thể như cách EU đang làm, ông cho rằng luật quan trọng nhất là cấm các mô hình kinh doanh AI dựa trên quảng cáo. Ông lập luận rằng nếu AI vận hành dựa trên doanh thu quảng cáo, các thuật toán sẽ tối ưu hóa tương tác bằng mọi giá, dẫn đến những hậu quả tàn khốc cho sức khỏe tâm thần con người, tồi tệ hơn nhiều so với những gì mạng xã hội đã gây ra.
