Nghịch lý thời AI: Công nghệ càng mạnh, con người càng dễ kiệt sức

[Kaya]

Trong khi trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng sẽ giúp con người làm việc hiệu quả hơn, một thực tế trái ngược đang dần xuất hiện. Càng sử dụng AI nhiều, người lao động lại càng dễ rơi vào trạng thái kiệt sức về tinh thần. Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy, thay vì giảm tải, AI đang tạo ra một dạng áp lực mới trong môi trường làm việc hiện đại.​

Khi AI không còn là “trợ lý”, mà trở thành gánh nặng giám sát​

Theo các nghiên cứu được trích dẫn, hiện tượng này được gọi là “AI brain fry” - trạng thái quá tải nhận thức khi con người phải liên tục kiểm soát, đánh giá và chỉnh sửa kết quả do AI tạo ra.

Thay vì trực tiếp làm việc, người dùng giờ đây đóng vai trò như “người giám sát” cho một hệ thống gồm nhiều công cụ AI. Điều này khiến khối lượng công việc không giảm đi, mà còn tăng lên theo cách phức tạp hơn.

Trong lĩnh vực lập trình, các kỹ sư cho biết mã do AI tạo ra thường cần kiểm tra kỹ hơn so với mã viết tay. Có trường hợp phải rà soát hàng chục nghìn dòng code mà chính người kiểm tra cũng không hoàn toàn hiểu rõ.​

“Bẫy năng suất”: Làm nhanh hơn nhưng làm nhiều hơn​

Một nghịch lý đáng chú ý là khi AI giúp hoàn thành công việc nhanh hơn, người dùng lại có xu hướng làm nhiều việc hơn và kéo dài thời gian làm việc.

Hiện tượng này được gọi là “bẫy năng suất” – khi công nghệ không giúp giảm áp lực, mà vô tình mở rộng khối lượng công việc.

Các chuyên gia nhận định, việc đạt được mục tiêu nhanh chóng khiến nhiều người, đặc biệt trong môi trường startup hoặc công nghệ, rơi vào vòng xoáy làm việc liên tục, thậm chí kéo dài đến đêm khuya.​

Quá tải nhận thức và nguy cơ sai sót gia tăng​

Khảo sát với gần 1.500 lao động cho thấy khoảng 14% người tham gia từng trải qua tình trạng “suy giảm nhận thức do AI”. Những biểu hiện phổ biến bao gồm:​

• Khó tập trung, phải đọc lại nhiều lần​
• Giảm khả năng ra quyết định​
• Dễ mắc lỗi, kể cả lỗi nghiêm trọng​

Thực tế, người bị ảnh hưởng có nguy cơ mắc lỗi nghiêm trọng cao hơn tới 39%. Nguyên nhân chính đến từ “gánh nặng nhận thức” – khi người dùng phải liên tục kiểm tra độ chính xác của AI, vốn có thể tạo ra thông tin sai lệch hoặc không đầy đủ.​

Khi con người bắt đầu “đầu hàng” trước AI​

Một hệ quả đáng lo ngại khác là xu hướng phụ thuộc quá mức vào AI. Khi bị quá tải, nhiều người lựa chọn giao toàn bộ công việc cho AI mà không kiểm tra kỹ kết quả. Điều này dẫn đến:​

• Nội dung sai lệch, thiếu chính xác​
• Gia tăng khối lượng sửa lỗi​
• Suy giảm chất lượng công việc​

Về lâu dài, việc phụ thuộc này có thể làm giảm khả năng tư duy độc lập và khiến người dùng dễ bị “quá tải” hơn khi phải xử lý lại các sai sót do AI gây ra.​

Công nghệ AI tiến bộ: Thật - giả ngày càng khó phân biệt​

Không chỉ ảnh hưởng đến công việc, AI còn đặt ra thách thức lớn trên không gian mạng, đặc biệt với khả năng tạo nội dung ngày càng chân thực.
Hiện nay, AI có thể tạo ra:​

• Hình ảnh chân dung gần như thật​
• Video deepfake khó nhận biết​
• Nội dung văn bản có tính thuyết phục cao​

Trên thực tế, người dùng phổ thông gần như không thể phân biệt ảnh do AI tạo ra với ảnh thật chỉ bằng mắt thường, nếu không có công cụ kiểm chứng.
​

Ảnh: AI​

Điều này cho thấy sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ, nhưng đồng thời cũng mở ra nhiều nguy cơ:​

• Giả mạo danh tính để lừa đảo​
• Tạo bằng chứng giả trong các vụ việc​
• Lan truyền thông tin sai lệch với độ tin cậy cao​

Cảnh báo: Khi AI vừa là công cụ, vừa là con dao hai lưỡi​

Các chuyên gia nhấn mạnh, AI không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra kiệt sức hay rủi ro, mà vấn đề nằm ở cách con người sử dụng công nghệ này.

Nếu không có chiến lược hợp lý:​

• AI có thể làm tăng áp lực thay vì giảm tải​
• Người dùng dễ bị thao túng bởi nội dung giả​
• Doanh nghiệp đối mặt với rủi ro sai sót và bảo mật​

Nghịch lý “càng dùng AI càng mệt” cho thấy một thực tế: công nghệ không phải lúc nào cũng giúp con người nhẹ gánh như kỳ vọng. Trong khi AI tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh chóng, ranh giới giữa thật và giả ngày càng bị xóa nhòa. Điều này đòi hỏi người dùng phải tỉnh táo hơn, không chỉ trong công việc mà cả khi tiếp nhận thông tin trên không gian mạng.

Chỉ khi biết cách sử dụng AI một cách có kiểm soát, con người mới có thể tận dụng được lợi ích của công nghệ mà không phải trả giá bằng chính sức khỏe và sự an toàn của mình.​

 

Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav, cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview