Lizzie
Writer
Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran ở Trung Đông đang lan rộng những tác động sâu sắc đến nền kinh tế toàn cầu, trong đó ngành công nghiệp ô tô trở thành một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Một phân tích gần đây của Forbes thậm chí đã ví tình hình này như một “thảm họa” đối với ngành sản xuất xe hơi, khi các mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng liên tục bị gián đoạn.
Một trong những nạn nhân trực tiếp là nhôm, vật liệu tưởng chừng quen thuộc nhưng lại giữ vai trò thiết yếu. Ngày 29/03, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào hai cơ sở sản xuất nhôm tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Bahrain, những nơi có liên hệ với ngành công nghiệp quân sự và hàng không vũ trụ của Mỹ. Hệ quả là năng lực sản xuất của các tập đoàn nhôm lớn trong khu vực như Emirates Aluminium, Bahrain Aluminium và Qatar Aluminium đều bị ảnh hưởng, trong đó Bahrain Aluminium vận hành nhà máy luyện nhôm lớn nhất thế giới với công suất khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm.
Theo dữ liệu từ ANZ, Trung Đông chiếm khoảng 9% sản lượng nhôm toàn cầu, nhưng trong bối cảnh nhiều khu vực khác hạn chế nguồn cung, khu vực này có thể đáp ứng tới 18% nhu cầu thế giới. Hiện tại, từ 4 đến 5 triệu tấn nhôm xuất khẩu đang đứng trước nguy cơ bị gián đoạn. Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi các nhà sản xuất ô tô phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung này: theo ấn phẩm AMS của Đức, Nhật Bản nhập tới 70% nhôm chế biến từ Trung Đông, Mỹ khoảng 20%, trong khi Hàn Quốc cũng có mức phụ thuộc cao.
Nhôm vốn là mắt xích quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ trong chuỗi cung ứng ô tô. Một chiếc xe gia đình thông thường cần hơn 200 kg nhôm cho thân xe, hệ thống treo và truyền động. Đối với xe năng lượng mới, vai trò của nhôm còn trở nên then chốt hơn khi đây là vật liệu cấu trúc quan trọng giúp tối ưu trọng lượng và hiệu suất. Vì vậy, bất kỳ sự thiếu hụt nào cũng có thể dẫn đến gián đoạn sản xuất, trong khi giá tăng sẽ trực tiếp đẩy chi phí lên cao.
Thực tế đã cho thấy dấu hiệu rõ ràng của áp lực này. Theo Bloomberg, ngày 30/03, giá nhôm trên Sàn giao dịch kim loại Luân Đôn đã tăng tới 5,5%, đạt khoảng 3.492 USD mỗi tấn, tương đương khoảng 87 triệu đồng mỗi tấn theo tỷ giá hiện tại. Tính từ khi xung đột bùng phát, giá đã tăng khoảng 10% và được gọi là “phần bù chiến tranh”. Các chuyên gia tại Tập đoàn CRU cảnh báo rằng nếu nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn, giá có thể chạm mốc 4.000 USD mỗi tấn, tức khoảng 100 triệu đồng.
Chi phí nguyên vật liệu tăng kéo theo áp lực lớn lên toàn ngành. Theo công ty nghiên cứu Markets and Markets, tốc độ tăng trưởng toàn cầu của xe hạng nhẹ có thể giảm xuống chỉ còn 0 đến 2%, thấp hơn đáng kể so với dự báo trước đó là 3,8%. Trong khi đó, việc tìm kiếm vật liệu thay thế cho nhôm vẫn còn nhiều thách thức. Dù đã có những nghiên cứu kết hợp giữa magie và nhôm nhằm tối ưu chi phí, nhưng hiện tại chưa có giải pháp nào đủ khả thi để thay thế hoàn toàn.
Không chỉ dừng lại ở nhôm, cuộc khủng hoảng còn lan sang lĩnh vực năng lượng và nguyên liệu hóa dầu. Giá dầu tăng cao khiến chi phí sản xuất đội lên, trong khi các vật liệu nhựa và polyme, chiếm khoảng 150 đến 200 kg trong mỗi chiếc xe, lại phụ thuộc vào nguồn naphtha mà tới 40% đến từ khu vực vùng Vịnh. Thậm chí, nguồn cung khí heli từ Qatar, chiếm khoảng một phần ba thế giới, cũng đang bị gián đoạn, đẩy chi phí sản xuất chất bán dẫn tăng cao trong bối cảnh nhu cầu chip cho xe điện và xe thông minh ngày càng lớn.
Những tác động này nhanh chóng phản ánh vào thực tế sản xuất. Toyota đã thông báo cắt giảm gần 40.000 xe dành cho thị trường Trung Đông, trong khi Nissan cũng điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Lãnh đạo Volkswagen cho rằng nhu cầu đối với các dòng xe cao cấp như Porsche và Audi có thể suy yếu, dù Trung Đông vốn được xem là thị trường “gà đẻ trứng vàng” với khoảng 3 triệu xe tiêu thụ mỗi năm.
Rõ ràng, những gì đang diễn ra mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy, tác động không chỉ dừng lại ở các tập đoàn lớn mà còn lan tới người lao động và người tiêu dùng. Cuối cùng, chính những người bình thường có thể sẽ phải gánh chịu hệ quả, từ nguy cơ mất việc làm cho đến chi phí sở hữu một chiếc xe ngày càng đắt đỏ hơn.
Một trong những nạn nhân trực tiếp là nhôm, vật liệu tưởng chừng quen thuộc nhưng lại giữ vai trò thiết yếu. Ngày 29/03, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào hai cơ sở sản xuất nhôm tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Bahrain, những nơi có liên hệ với ngành công nghiệp quân sự và hàng không vũ trụ của Mỹ. Hệ quả là năng lực sản xuất của các tập đoàn nhôm lớn trong khu vực như Emirates Aluminium, Bahrain Aluminium và Qatar Aluminium đều bị ảnh hưởng, trong đó Bahrain Aluminium vận hành nhà máy luyện nhôm lớn nhất thế giới với công suất khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm.
Theo dữ liệu từ ANZ, Trung Đông chiếm khoảng 9% sản lượng nhôm toàn cầu, nhưng trong bối cảnh nhiều khu vực khác hạn chế nguồn cung, khu vực này có thể đáp ứng tới 18% nhu cầu thế giới. Hiện tại, từ 4 đến 5 triệu tấn nhôm xuất khẩu đang đứng trước nguy cơ bị gián đoạn. Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi các nhà sản xuất ô tô phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung này: theo ấn phẩm AMS của Đức, Nhật Bản nhập tới 70% nhôm chế biến từ Trung Đông, Mỹ khoảng 20%, trong khi Hàn Quốc cũng có mức phụ thuộc cao.
Nhôm vốn là mắt xích quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ trong chuỗi cung ứng ô tô. Một chiếc xe gia đình thông thường cần hơn 200 kg nhôm cho thân xe, hệ thống treo và truyền động. Đối với xe năng lượng mới, vai trò của nhôm còn trở nên then chốt hơn khi đây là vật liệu cấu trúc quan trọng giúp tối ưu trọng lượng và hiệu suất. Vì vậy, bất kỳ sự thiếu hụt nào cũng có thể dẫn đến gián đoạn sản xuất, trong khi giá tăng sẽ trực tiếp đẩy chi phí lên cao.
Thực tế đã cho thấy dấu hiệu rõ ràng của áp lực này. Theo Bloomberg, ngày 30/03, giá nhôm trên Sàn giao dịch kim loại Luân Đôn đã tăng tới 5,5%, đạt khoảng 3.492 USD mỗi tấn, tương đương khoảng 87 triệu đồng mỗi tấn theo tỷ giá hiện tại. Tính từ khi xung đột bùng phát, giá đã tăng khoảng 10% và được gọi là “phần bù chiến tranh”. Các chuyên gia tại Tập đoàn CRU cảnh báo rằng nếu nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn, giá có thể chạm mốc 4.000 USD mỗi tấn, tức khoảng 100 triệu đồng.
Chi phí nguyên vật liệu tăng kéo theo áp lực lớn lên toàn ngành. Theo công ty nghiên cứu Markets and Markets, tốc độ tăng trưởng toàn cầu của xe hạng nhẹ có thể giảm xuống chỉ còn 0 đến 2%, thấp hơn đáng kể so với dự báo trước đó là 3,8%. Trong khi đó, việc tìm kiếm vật liệu thay thế cho nhôm vẫn còn nhiều thách thức. Dù đã có những nghiên cứu kết hợp giữa magie và nhôm nhằm tối ưu chi phí, nhưng hiện tại chưa có giải pháp nào đủ khả thi để thay thế hoàn toàn.
Không chỉ dừng lại ở nhôm, cuộc khủng hoảng còn lan sang lĩnh vực năng lượng và nguyên liệu hóa dầu. Giá dầu tăng cao khiến chi phí sản xuất đội lên, trong khi các vật liệu nhựa và polyme, chiếm khoảng 150 đến 200 kg trong mỗi chiếc xe, lại phụ thuộc vào nguồn naphtha mà tới 40% đến từ khu vực vùng Vịnh. Thậm chí, nguồn cung khí heli từ Qatar, chiếm khoảng một phần ba thế giới, cũng đang bị gián đoạn, đẩy chi phí sản xuất chất bán dẫn tăng cao trong bối cảnh nhu cầu chip cho xe điện và xe thông minh ngày càng lớn.
Những tác động này nhanh chóng phản ánh vào thực tế sản xuất. Toyota đã thông báo cắt giảm gần 40.000 xe dành cho thị trường Trung Đông, trong khi Nissan cũng điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Lãnh đạo Volkswagen cho rằng nhu cầu đối với các dòng xe cao cấp như Porsche và Audi có thể suy yếu, dù Trung Đông vốn được xem là thị trường “gà đẻ trứng vàng” với khoảng 3 triệu xe tiêu thụ mỗi năm.
Rõ ràng, những gì đang diễn ra mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy, tác động không chỉ dừng lại ở các tập đoàn lớn mà còn lan tới người lao động và người tiêu dùng. Cuối cùng, chính những người bình thường có thể sẽ phải gánh chịu hệ quả, từ nguy cơ mất việc làm cho đến chi phí sở hữu một chiếc xe ngày càng đắt đỏ hơn.
