Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 (Luật số 134/2025/QH15) đã chính thức có hiệu lực kể từ ngày 01/3/2026 sau khi được Quốc hội thông qua vào ngày 10/12/2025. Đây được đánh giá là bước chuyển quan trọng từ quản lý tự phát sang quản lý pháp luật toàn diện đối với AI trong đời sống và không gian số.
Minh bạch nội dung AI: Gắn nhãn là bắt buộc
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Luật là quy định bắt buộc đánh dấu, gắn nhãn nhận biết cho các sản phẩm do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa, đặc biệt khi nội dung đó có khả năng gây nhầm lẫn tính xác thực sự kiện, nhân vật hoặc hình ảnh người thật.
- Hình ảnh, video, âm thanh do hệ thống AI tạo hoặc chỉnh sửa nhằm mô phỏng ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện có thật phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật.
- Người dùng khi tương tác với AI trong các hệ thống trực tiếp phải được thông báo rõ ràng về việc họ đang tiếp xúc với nội dung do AI tạo ra.
- Quy định nhãn nhận diện áp dụng ngay khi Luật có hiệu lực, với hình thức gắn nhãn và nội dung chi tiết sẽ được Chính phủ hướng dẫn cụ thể.
Mục tiêu của quy định là tăng tính minh bạch thông tin trên môi trường số, khiến người dùng hiểu rõ hơn về nguồn gốc nội dung, đồng thời hạn chế những hậu quả tiêu cực của các sản phẩm “deepfake” hay nội dung giả mạo gây hiểu lầm, lừa đảo, bôi nhọ danh dự hoặc xâm phạm quyền lợi cá nhân.
Luật quản lý AI: bảo vệ quyền lợi và tạo hành lang pháp lý thúc đẩy sáng tạo
Bên cạnh yêu cầu minh bạch, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 còn thiết lập khung quản lý rủi ro theo mức độ ảnh hưởng của hệ thống AI, quy định rõ ràng các hành vi bị nghiêm cấm như sử dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức hoặc gây hại cho người khác, vi phạm quyền riêng tư, an ninh mạng hay sử dụng dữ liệu trái pháp luật.
Luật cũng khuyến khích phát triển AI trong khuôn khổ an toàn, minh bạch và hướng tới quyền lợi con người, đồng thời thiết lập các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực AI như hỗ trợ tiếp cận hạ tầng tính toán, dữ liệu, môi trường thử nghiệm và cơ chế “sandbox” để kiểm soát rủi ro.
Đặt con người và quyền công dân làm trung tâm
Một trong những nguyên tắc xuyên suốt của Luật là lấy con người làm trọng tâm trong mọi hoạt động liên quan AI. Theo đó, người dân có quyền được biết, quyền được giám sát, và quyền khiếu nại khi AI tác động đáng kể đến quyền, lợi ích hợp pháp. Hệ thống AI dù tự động như thế nào cũng phải có sự can thiệp và giám sát của con người trong những quyết định quan trọng.
Luật cũng yêu cầu minh bạch dữ liệu dùng để huấn luyện và vận hành hệ thống AI, đặc biệt là dữ liệu cá nhân. Các hành vi lợi dụng AI để tạo nội dung giả mạo (deepfake), thao túng thông tin, xâm phạm danh dự, uy tín cá nhân… sẽ bị xử lý nghiêm theo pháp luật.
Luật cũng yêu cầu minh bạch dữ liệu dùng để huấn luyện và vận hành hệ thống AI, đặc biệt là dữ liệu cá nhân. Các hành vi lợi dụng AI để tạo nội dung giả mạo (deepfake), thao túng thông tin, xâm phạm danh dự, uy tín cá nhân… sẽ bị xử lý nghiêm theo pháp luật.
Phân loại rủi ro và trách nhiệm doanh nghiệp
Luật đưa ra cơ chế phân loại hệ thống AI theo mức độ rủi ro, buộc các hệ thống mức cao như trong y tế, tài chính, giáo dục phải đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về đánh giá tác động, kiểm thử an toàn và kiểm soát rủi ro.
Doanh nghiệp phát triển và cung cấp AI phải công khai thông tin về chức năng, giới hạn và biện pháp kiểm soát rủi ro; chịu trách nhiệm xuyên suốt vòng đời sản phẩm, từ thiết kế đến triển khai, vận hành. Điều này nhằm nâng cao chuẩn quản trị công nghệ và trách nhiệm giải trình, đặc biệt khi AI dần tham gia sâu vào các quyết định ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của người dân.
Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 được xem là một mốc pháp lý quan trọng của Việt Nam trong kỷ nguyên số. Với mục tiêu cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Luật đặt ra những nguyên tắc và quy định nhằm bảo vệ quyền lợi công dân, tạo môi trường pháp lý minh bạch, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghệ AI có trách nhiệm.
Tuy nhiên, trong bối cảnh AI đã trở nên quá tiên tiến đến mức nội dung do máy tạo ra gần như không thể phân biệt bằng mắt thường, người dùng và xã hội phải nâng cao nhận thức và kỹ năng tương tác với công nghệ để tự bảo vệ mình, đồng thời đòi hỏi các cơ quan thực thi pháp luật và doanh nghiệp cùng phối hợp trong giám sát và thực thi Luật một cách hiệu quả.
Doanh nghiệp phát triển và cung cấp AI phải công khai thông tin về chức năng, giới hạn và biện pháp kiểm soát rủi ro; chịu trách nhiệm xuyên suốt vòng đời sản phẩm, từ thiết kế đến triển khai, vận hành. Điều này nhằm nâng cao chuẩn quản trị công nghệ và trách nhiệm giải trình, đặc biệt khi AI dần tham gia sâu vào các quyết định ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của người dân.
Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 được xem là một mốc pháp lý quan trọng của Việt Nam trong kỷ nguyên số. Với mục tiêu cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Luật đặt ra những nguyên tắc và quy định nhằm bảo vệ quyền lợi công dân, tạo môi trường pháp lý minh bạch, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghệ AI có trách nhiệm.
Tuy nhiên, trong bối cảnh AI đã trở nên quá tiên tiến đến mức nội dung do máy tạo ra gần như không thể phân biệt bằng mắt thường, người dùng và xã hội phải nâng cao nhận thức và kỹ năng tương tác với công nghệ để tự bảo vệ mình, đồng thời đòi hỏi các cơ quan thực thi pháp luật và doanh nghiệp cùng phối hợp trong giám sát và thực thi Luật một cách hiệu quả.
Tổng hợp
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
