Yu Ki San
Writer
Ngày nay, Hàn Quốc là một trong những quốc gia hiếm hoi trên thế giới duy trì song song hai kỳ nghỉ đón năm mới: Tết Dương lịch (Sinjeong) vào ngày 1/1 và Tết Âm lịch (Seollal) kéo dài 3 ngày. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được sự công nhận đường hoàng cho ngày Tết cổ truyền Seollal như hiện tại, người dân xứ sở kim chi đã phải trải qua một cuộc "đấu tranh" bền bỉ kéo dài gần một thế kỷ trước sức ép xóa bỏ từ chính quyền nhằm phục vụ mục tiêu hiện đại hóa.
Hai cái Tết, hai thái cực văn hóa
Trong tâm thức hiện đại của người Hàn Quốc, hai dịp Tết mang hai ý nghĩa biểu tượng hoàn toàn khác biệt. Tết Dương lịch (Sinjeong) thường được xem là dịp mang tính cá nhân và hội nhập quốc tế. Vào thời khắc giao thừa dương lịch, người dân thủ đô Seoul thường đổ về tháp chuông Bosingak để chứng kiến lễ đánh chuông lúc nửa đêm, trong khi những người ở vùng ven biển hay miền núi lại chọn cách thức dậy sớm để chiêm ngưỡng ánh bình minh đầu tiên của năm mới. Đây là cách họ tư duy về sự khởi đầu theo hướng hiện đại, nhanh gọn.
Ngược lại, Tết Âm lịch (Seollal) – dịp lễ đã có lịch sử hơn một thiên niên kỷ – lại là thánh địa của các giá trị gia đình và tín ngưỡng. Bất chấp sự phát triển của xã hội công nghiệp, người Hàn vẫn giữ thói quen di chuyển đường dài về quê để sum họp đại gia đình. Những nghi thức như cúi lạy chúc Tết bậc cao niên, bày biện mâm cúng tổ tiên thịnh soạn và cùng nhau ăn canh bánh gạo để đánh dấu sự trưởng thành (thêm một tuổi) vẫn được gìn giữ nguyên vẹn. Đối với họ, chỉ khi Seollal diễn ra, năm mới thực sự mới bắt đầu.
Thế kỷ bị chối bỏ: Khi Tết Âm lịch bị coi là "vật cản" của văn minh
Sóng gió đối với Tết Âm lịch bắt đầu từ năm 1896, khi vua Gojong của triều đại Joseon ban hành chiếu chỉ áp dụng lịch Gregory (dương lịch) và lấy ngày 1/1 làm ngày đầu năm mới. Động thái này mang theo khát vọng cháy bỏng đưa bán đảo Triều Tiên hội nhập với phương Tây, nhưng vô tình đẩy Tết cổ truyền vào vị thế đối lập với sự tiến bộ.
Sự xung đột này lên đến đỉnh điểm trong giai đoạn từ thập niên 1960 đến 1980, khi Hàn Quốc bước vào kỷ nguyên "Kỳ tích sông Hàn". Chính phủ thời bấy giờ, với tham vọng công nghiệp hóa thần tốc, đã xem Tết Âm lịch là một hủ tục lạc hậu gây lãng phí thời gian và tiền bạc. Giới chức trách lập luận rằng một quốc gia công nghiệp phát triển chỉ cần một lần đón năm mới là đủ, và việc duy trì kỳ nghỉ dài ngày theo lịch âm sẽ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến kỷ luật và năng suất lao động.
Để hiện thực hóa chủ trương này, hàng loạt biện pháp hành chính cứng rắn đã được áp dụng. Chính quyền từng yêu cầu các cơ sở thiết yếu như cửa hàng bán thịt, cơ sở xay xát gạo và bột phải đóng cửa đúng vào dịp Tết Âm lịch nhằm gây khó khăn cho việc sắm sửa mâm cúng của người dân. Thậm chí, các biện pháp mạnh tay hơn cũng được triển khai như hạn chế các chuyến tàu ra vào Seoul để ngăn cản dòng người về quê, xử phạt các doanh nghiệp cho nhân viên nghỉ làm và cấm các rạp chiếu phim quảng bá phim Tết. Trong trường học, ngày Seollal bị coi là ngày thường, và học sinh nào nghỉ học sẽ bị kỷ luật.
Sức sống mãnh liệt của văn hóa và sự nhượng bộ của chính sách
Bất chấp những nỗ lực xóa bỏ từ phía chính quyền, Tết Âm lịch vẫn âm thầm tồn tại như một mạch ngầm văn hóa không thể cắt đứt. Người dân Hàn Quốc đã phản kháng lại các mệnh lệnh hành chính bằng sự kiên định thầm lặng: họ vẫn tổ chức cúng lễ tổ tiên vào buổi tối sau giờ làm việc hoặc sau khi con cái tan học. Một cuộc khảo sát vào năm 1985 đã đưa ra con số gây chấn động: hơn 80% người dân Hàn Quốc vẫn đón Tết Âm lịch theo truyền thống, bất chấp mọi rào cản từ nhà nước.
Đến giữa thập niên 1980, khi nền kinh tế Hàn Quốc đã đạt được sự thịnh vượng nhất định, lập luận cho rằng Tết Âm lịch cản trở sự phát triển kinh tế trở nên thiếu thuyết phục. Trước thực tế đó, chính phủ bắt đầu có những bước lùi chiến lược. Năm 1985, Seollal được công nhận trở lại nhưng chỉ là một ngày nghỉ đơn lẻ dưới cái tên trung tính "ngày phong tục dân gian". Phải đến tháng 2/1989, sau 93 năm bị tước bỏ vị thế, Tết Âm lịch mới chính thức được khôi phục đầy đủ thành kỳ nghỉ lễ kéo dài 3 ngày.
Sự kiện này được xã hội đón nhận với niềm hân hoan tột độ, đánh dấu sự thắng lợi của bản sắc văn hóa trước áp lực của đời sống công nghiệp. Minh chứng rõ nét nhất cho vị thế vững chắc của Seollal là vào năm 1998, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính châu Á tàn phá nền kinh tế, chính phủ từng đề xuất rút ngắn kỳ nghỉ này để tiết kiệm nhưng đã vấp phải sự phản đối dữ dội của công chúng và buộc phải rút lại ý định.
Câu chuyện về hai cái Tết của Hàn Quốc không chỉ là sự sắp xếp về mặt thời gian, mà là minh chứng cho thấy một dân tộc có thể tiến rất nhanh về phía tương lai nhưng không bao giờ chấp nhận bỏ lại quá khứ phía sau.
Hai cái Tết, hai thái cực văn hóa
Trong tâm thức hiện đại của người Hàn Quốc, hai dịp Tết mang hai ý nghĩa biểu tượng hoàn toàn khác biệt. Tết Dương lịch (Sinjeong) thường được xem là dịp mang tính cá nhân và hội nhập quốc tế. Vào thời khắc giao thừa dương lịch, người dân thủ đô Seoul thường đổ về tháp chuông Bosingak để chứng kiến lễ đánh chuông lúc nửa đêm, trong khi những người ở vùng ven biển hay miền núi lại chọn cách thức dậy sớm để chiêm ngưỡng ánh bình minh đầu tiên của năm mới. Đây là cách họ tư duy về sự khởi đầu theo hướng hiện đại, nhanh gọn.
Ngược lại, Tết Âm lịch (Seollal) – dịp lễ đã có lịch sử hơn một thiên niên kỷ – lại là thánh địa của các giá trị gia đình và tín ngưỡng. Bất chấp sự phát triển của xã hội công nghiệp, người Hàn vẫn giữ thói quen di chuyển đường dài về quê để sum họp đại gia đình. Những nghi thức như cúi lạy chúc Tết bậc cao niên, bày biện mâm cúng tổ tiên thịnh soạn và cùng nhau ăn canh bánh gạo để đánh dấu sự trưởng thành (thêm một tuổi) vẫn được gìn giữ nguyên vẹn. Đối với họ, chỉ khi Seollal diễn ra, năm mới thực sự mới bắt đầu.
Thế kỷ bị chối bỏ: Khi Tết Âm lịch bị coi là "vật cản" của văn minh
Sóng gió đối với Tết Âm lịch bắt đầu từ năm 1896, khi vua Gojong của triều đại Joseon ban hành chiếu chỉ áp dụng lịch Gregory (dương lịch) và lấy ngày 1/1 làm ngày đầu năm mới. Động thái này mang theo khát vọng cháy bỏng đưa bán đảo Triều Tiên hội nhập với phương Tây, nhưng vô tình đẩy Tết cổ truyền vào vị thế đối lập với sự tiến bộ.
Sự xung đột này lên đến đỉnh điểm trong giai đoạn từ thập niên 1960 đến 1980, khi Hàn Quốc bước vào kỷ nguyên "Kỳ tích sông Hàn". Chính phủ thời bấy giờ, với tham vọng công nghiệp hóa thần tốc, đã xem Tết Âm lịch là một hủ tục lạc hậu gây lãng phí thời gian và tiền bạc. Giới chức trách lập luận rằng một quốc gia công nghiệp phát triển chỉ cần một lần đón năm mới là đủ, và việc duy trì kỳ nghỉ dài ngày theo lịch âm sẽ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến kỷ luật và năng suất lao động.
Để hiện thực hóa chủ trương này, hàng loạt biện pháp hành chính cứng rắn đã được áp dụng. Chính quyền từng yêu cầu các cơ sở thiết yếu như cửa hàng bán thịt, cơ sở xay xát gạo và bột phải đóng cửa đúng vào dịp Tết Âm lịch nhằm gây khó khăn cho việc sắm sửa mâm cúng của người dân. Thậm chí, các biện pháp mạnh tay hơn cũng được triển khai như hạn chế các chuyến tàu ra vào Seoul để ngăn cản dòng người về quê, xử phạt các doanh nghiệp cho nhân viên nghỉ làm và cấm các rạp chiếu phim quảng bá phim Tết. Trong trường học, ngày Seollal bị coi là ngày thường, và học sinh nào nghỉ học sẽ bị kỷ luật.
Sức sống mãnh liệt của văn hóa và sự nhượng bộ của chính sách
Bất chấp những nỗ lực xóa bỏ từ phía chính quyền, Tết Âm lịch vẫn âm thầm tồn tại như một mạch ngầm văn hóa không thể cắt đứt. Người dân Hàn Quốc đã phản kháng lại các mệnh lệnh hành chính bằng sự kiên định thầm lặng: họ vẫn tổ chức cúng lễ tổ tiên vào buổi tối sau giờ làm việc hoặc sau khi con cái tan học. Một cuộc khảo sát vào năm 1985 đã đưa ra con số gây chấn động: hơn 80% người dân Hàn Quốc vẫn đón Tết Âm lịch theo truyền thống, bất chấp mọi rào cản từ nhà nước.
Đến giữa thập niên 1980, khi nền kinh tế Hàn Quốc đã đạt được sự thịnh vượng nhất định, lập luận cho rằng Tết Âm lịch cản trở sự phát triển kinh tế trở nên thiếu thuyết phục. Trước thực tế đó, chính phủ bắt đầu có những bước lùi chiến lược. Năm 1985, Seollal được công nhận trở lại nhưng chỉ là một ngày nghỉ đơn lẻ dưới cái tên trung tính "ngày phong tục dân gian". Phải đến tháng 2/1989, sau 93 năm bị tước bỏ vị thế, Tết Âm lịch mới chính thức được khôi phục đầy đủ thành kỳ nghỉ lễ kéo dài 3 ngày.
Sự kiện này được xã hội đón nhận với niềm hân hoan tột độ, đánh dấu sự thắng lợi của bản sắc văn hóa trước áp lực của đời sống công nghiệp. Minh chứng rõ nét nhất cho vị thế vững chắc của Seollal là vào năm 1998, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính châu Á tàn phá nền kinh tế, chính phủ từng đề xuất rút ngắn kỳ nghỉ này để tiết kiệm nhưng đã vấp phải sự phản đối dữ dội của công chúng và buộc phải rút lại ý định.
Câu chuyện về hai cái Tết của Hàn Quốc không chỉ là sự sắp xếp về mặt thời gian, mà là minh chứng cho thấy một dân tộc có thể tiến rất nhanh về phía tương lai nhưng không bao giờ chấp nhận bỏ lại quá khứ phía sau.
