myle.vnreview
Writer
Bị tên lửa của Israel và Mỹ tấn công, Iran đã đáp trả bằng cách tấn công Israel và các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ của Mỹ. Vũ khí nào giúp Iran đáp trả?
Sau khi Mỹ và Israel cùng tiến hành các cuộc tấn công phối hợp nhằm vào Iran hôm 28/2, giết chết Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei và một số quan chức cấp cao, Tehran đã nhanh chóng đáp trả.
Iran cho biết cuộc trả đũa của họ nhắm vào Israel và các địa điểm quân sự liên kết với Mỹ trên khắp khu vực, bao gồm cả các quốc gia vùng Vịnh có lực lượng Mỹ đóng quân.
Cuộc chiến này đã làm nổi bật câu hỏi trọng tâm đối với các thủ đô trong khu vực và thị trường toàn cầu: Liệu đây sẽ chỉ là một vòng xoáy các cuộc tấn công có đi có lại, hay sẽ phát triển thành một chiến dịch dài hơi hơn được định hình bởi tầm tấn công của Iran, các lực lượng đồng minh và áp lực lên cơ sở hạ tầng vận tải biển và năng lượng?
Cốt lõi của câu hỏi là kho vũ khí tên lửa của Iran và các nền tảng cũng như công cụ khác mà nước này có để gây tổn thất cho Mỹ và các nước khác.
Vì sao lần này lại khác?
Không giống như cuộc chiến 12 ngày mà Mỹ và Israel tiến hành chống lại Iran vào tháng 6 năm 2025, vụ ám sát Khamenei dường như đã thuyết phục Tehran rằng cuộc xung đột này là một trận chiến sinh tử đối với nước Cộng hòa Hồi giáo.
Trong luận điểm của Tehran, việc trì hoãn hoặc kiềm chế trả đũa có nguy cơ bị coi là điểm yếu và là lời mời gọi cho các cuộc tấn công tiếp theo.
Hôm 1/3, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói rằng việc trả thù cho vụ ám sát Khamenei và các quan chức cấp cao khác là “nghĩa vụ và quyền hợp pháp” của đất nước.
Nhưng Iran đang thực hiện “sự trả thù” đó bằng những cách nào?
Kế hoạch tên lửa của Iran: Kho vũ khí, tầm bắn và chiến lược
Lực lượng tên lửa của Iran là trung tâm trong cách thức chiến đấu của nước này. Các nhà phân tích quốc phòng mô tả kho tên lửa của Iran là lực lượng lớn nhất và đa dạng nhất ở Trung Đông, bao gồm tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, được thiết kế để giúp Tehran có tầm bắn ngay cả khi không có lực lượng không quân hiện đại.
Các quan chức Iran coi chương trình tên lửa của đất nước là xương sống của sự răn đe, một phần vì lực lượng không quân dựa vào các máy bay đã cũ. Các chính phủ phương Tây cho rằng tên lửa của Iran làm gia tăng bất ổn khu vực và có thể hỗ trợ vai trò vận chuyển vũ khí hạt nhân trong tương lai, một cáo buộc mà Tehran bác bỏ.
Tên lửa đạn đạo tầm xa nhất của Iran có thể bay xa từ 2.000km đến 2.500km. Điều đó có nghĩa là những tên lửa này có thể vươn tới Israel, các căn cứ liên kết với Mỹ trên khắp vùng Vịnh và phần lớn khu vực rộng lớn hơn nhưng trái ngược với tuyên bố của ông Trump và một số người trong phe ông, những tên lửa này không thể bay đến gần Mỹ.
Tên lửa tầm ngắn: “Đòn tấn công phủ đầu”
Tên lửa đạn đạo tầm ngắn – khoảng 150-800km – được chế tạo để nhắm vào các mục tiêu quân sự gần đó và các cuộc tấn công nhanh chóng trong khu vực.
Các hệ thống cốt lõi bao gồm các biến thể Fateh: Zolfaghar, Qiam-1 và các tên lửa Shahab-1/2 cũ hơn. Tầm bắn ngắn hơn của chúng có thể là một lợi thế trong một cuộc khủng hoảng. Chúng có thể được phóng theo loạt, rút ngắn thời gian cảnh báo và khiến việc tấn công phủ đầu trở nên khó khăn hơn.
Iran đã sử dụng chiến thuật này vào tháng 1 năm 2020, phóng tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Ain al-Assad của Iraq sau khi Mỹ tiêu diệt Qassem Soleimani, vị tướng cấp cao nhất của nước này. Cuộc tấn công đã gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng và khiến hơn 100 binh sĩ Mỹ bị chấn thương sọ não, cho thấy Iran có thể gây ra tổn thất lớn mà không cần phải sánh ngang sức mạnh không quân của Mỹ.
Tên lửa tầm trung: Thay đổi bản đồ
Nếu tên lửa tầm ngắn là câu trả lời nhanh chóng của Iran, thì tên lửa đạn đạo tầm trung – khoảng 1.500-2.000 km – mới là vũ khí trả đũa thực sự đáng gờm. Các hệ thống như Shahab-3, Emad, Ghadr-1, các biến thể Khorramshahr và Sejjil là nền tảng cho khả năng tấn công xa hơn của Iran, cùng với các thiết kế mới hơn như Kheibar Shekan và Haj Qassem.
Sejjil nổi bật là một hệ thống nhiên liệu rắn, thường cho phép sẵn sàng phóng nhanh hơn so với tên lửa nhiên liệu lỏng – một lợi thế nếu Iran dự đoán các cuộc tấn công sắp tới và cần các lựa chọn có khả năng sống sót và phản ứng nhanh.
Nhìn chung, những tên lửa tầm trung này đặt Israel và một loạt các cơ sở liên kết với Mỹ ở Qatar, Bahrain, Kuwait, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất trong tầm bắn, mở rộng cả danh sách mục tiêu của Iran và mức độ rủi ro của khu vực.
Tên lửa hành trình và máy bay không người lái
Tên lửa hành trình bay thấp, có thể bám sát địa hình và thường khó phát hiện và theo dõi hơn – đặc biệt là khi được phóng cùng với máy bay không người lái hoặc các loạt tên lửa đạn đạo được thiết kế để làm quá tải hệ thống phòng không.
Iran được đánh giá rộng rãi là sở hữu các tên lửa hành trình tấn công mặt đất và chống hạm, chẳng hạn như Soumar, Ya-Ali, các biến thể Quds, Hoveyzeh, Paveh và Ra’ad. Tên lửa Soumar có tầm bắn 2.500 km.
Máy bay không người lái tạo thêm một lớp áp lực nữa. Chậm hơn tên lửa nhưng rẻ hơn và dễ phóng với số lượng lớn, máy bay không người lái tấn công một chiều có thể được sử dụng theo từng đợt liên tiếp để làm suy yếu hệ thống phòng không và giữ cho các sân bay, cảng và các địa điểm năng lượng trong tình trạng báo động liên tục trong nhiều giờ, chứ không phải vài phút. Các nhà phân tích cho rằng chiến thuật tấn công dồn dập này có khả năng sẽ được sử dụng nhiều hơn nếu cuộc đối đầu leo thang.
Các “thành phố tên lửa” dưới lòng đất: Sống sót sau những đòn tấn công đầu tiên
Số lượng tên lửa rất quan trọng, nhưng trong một cuộc đối đầu kéo dài, câu hỏi then chốt là Iran có thể tiếp tục bắn trong bao lâu sau khi hứng chịu các đòn tấn công.
Tehran đã dành nhiều năm để củng cố chương trình tên lửa của mình trong các đường hầm chứa dưới lòng đất, các căn cứ bí mật và các địa điểm phóng được bảo vệ trên khắp đất nước. Mạng lưới đó khiến việc nhanh chóng làm suy yếu khả năng phóng tên lửa của Iran trở nên khó khăn hơn, và buộc các đối thủ phải giả định rằng một số khả năng sẽ sống sót ngay cả sau một đợt tấn công lớn đầu tiên.
Đối với các nhà hoạch định quân sự, khả năng sống sót đó có nghĩa là các quyết định tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng tên lửa của Iran mang theo rủi ro của các cuộc giao tranh kéo dài hơn là một chiến dịch ngắn gọn, quyết định.
Eo biển Hormuz: Gây rối loạn mà không cần phong tỏa chính thức
Chiến lược răn đe của Iran không chỉ giới hạn ở các mục tiêu trên đất liền. Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, nơi một phần đáng kể lượng dầu khí giao dịch của thế giới đi qua, cung cấp cho Tehran một tuyến đường nhanh chóng để gây bất ổn cho thị trường toàn cầu.
Iran có thể đe dọa lực lượng hải quân và tàu vận tải thương mại bằng tên lửa chống hạm, thủy lôi, máy bay không người lái và tàu tấn công nhanh. Nước này cũng đã phô diễn những gì họ gọi là hệ thống “siêu thanh”, chẳng hạn như Fattah, tự hào về tốc độ và khả năng cơ động rất cao, mặc dù bằng chứng độc lập về tình trạng hoạt động của chúng vẫn còn hạn chế.
Một cuộc phong tỏa chính thức không cần thiết để tác động đến thị trường. Các cảnh báo trên đài phát thanh được cho là từ các tàu chở dầu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đang neo đậu bên ngoài eo biển và việc tăng phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã và đang ảnh hưởng đến hoạt động của tàu thuyền và chi phí vận chuyển hàng hóa. IRGC cũng cho biết họ đã tấn công ba tàu chở dầu liên kết với Mỹ và Anh gần eo biển Hormuz.
Tập đoàn vận tải container Maersk của Đan Mạch hôm 1/3 tuyên bố đình chỉ tất cả các chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz.
Lực lượng Mỹ ở Vịnh Ba Tư: Thêm hỏa lực, thêm mục tiêu
Washington đã tăng cường các khí tài hải quân và không quân vào khu vực, tạo nên cái mà các quan chức mô tả là một trong những sự tập trung hỏa lực lớn nhất của Mỹ gần Iran trong nhiều năm. Điều đó củng cố khả năng tấn công và phòng không, nhưng cũng làm tăng danh sách các mục tiêu tiềm năng.
Lực lượng Mỹ trải rộng trên nhiều quốc gia và phụ thuộc vào mạng lưới các căn cứ, trung tâm hậu cần và trung tâm chỉ huy mà không thể được bảo vệ ở cùng một mức độ, mọi lúc. Các nhà phân tích quân sự cho rằng việc xuyên thủng hệ thống phòng thủ ở một vài địa điểm có thể làm thay đổi tính toán chính trị ở Washington, gia tăng áp lực lên các nước láng giềng trong khu vực và làm tăng chi phí kiềm chế xung đột.
Thông điệp của Tehran: Không có chiến tranh ‘giới hạn’
Các quan chức Iran từ lâu đã cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ hoặc Israel trên lãnh thổ Iran sẽ được coi là sự khởi đầu của một cuộc chiến tranh rộng lớn hơn, chứ không phải là một chiến dịch giới hạn. Sau vụ ám sát Khamenei, thông điệp đó càng trở nên cứng rắn hơn.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã hứa sẽ trả đũa thêm, và Iran đã phát tín hiệu về một chiến dịch chứ không phải một đòn đánh đơn lẻ: tiếp tục phóng tên lửa về phía Israel, và những gì truyền thông Iran mô tả là các cuộc tấn công gần các cơ sở liên kết với Mỹ ở nhiều quốc gia, cùng với các mối đe dọa hành động trong và xung quanh các tuyến đường thương mại trọng yếu.
Xung đột cũng có thể lan rộng thông qua các nhóm thân Iran, chẳng hạn như Hezbollah ở Lebanon và Houthi ở Yemen, cả hai đều lên án vụ ám sát Khamenei và thể hiện sự ủng hộ đối với Tehran.
Sau khi Mỹ và Israel cùng tiến hành các cuộc tấn công phối hợp nhằm vào Iran hôm 28/2, giết chết Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei và một số quan chức cấp cao, Tehran đã nhanh chóng đáp trả.
Iran cho biết cuộc trả đũa của họ nhắm vào Israel và các địa điểm quân sự liên kết với Mỹ trên khắp khu vực, bao gồm cả các quốc gia vùng Vịnh có lực lượng Mỹ đóng quân.
Cuộc chiến này đã làm nổi bật câu hỏi trọng tâm đối với các thủ đô trong khu vực và thị trường toàn cầu: Liệu đây sẽ chỉ là một vòng xoáy các cuộc tấn công có đi có lại, hay sẽ phát triển thành một chiến dịch dài hơi hơn được định hình bởi tầm tấn công của Iran, các lực lượng đồng minh và áp lực lên cơ sở hạ tầng vận tải biển và năng lượng?
Cốt lõi của câu hỏi là kho vũ khí tên lửa của Iran và các nền tảng cũng như công cụ khác mà nước này có để gây tổn thất cho Mỹ và các nước khác.
Vì sao lần này lại khác?
Không giống như cuộc chiến 12 ngày mà Mỹ và Israel tiến hành chống lại Iran vào tháng 6 năm 2025, vụ ám sát Khamenei dường như đã thuyết phục Tehran rằng cuộc xung đột này là một trận chiến sinh tử đối với nước Cộng hòa Hồi giáo.
Trong luận điểm của Tehran, việc trì hoãn hoặc kiềm chế trả đũa có nguy cơ bị coi là điểm yếu và là lời mời gọi cho các cuộc tấn công tiếp theo.
Hôm 1/3, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói rằng việc trả thù cho vụ ám sát Khamenei và các quan chức cấp cao khác là “nghĩa vụ và quyền hợp pháp” của đất nước.
Nhưng Iran đang thực hiện “sự trả thù” đó bằng những cách nào?
Kế hoạch tên lửa của Iran: Kho vũ khí, tầm bắn và chiến lược
Lực lượng tên lửa của Iran là trung tâm trong cách thức chiến đấu của nước này. Các nhà phân tích quốc phòng mô tả kho tên lửa của Iran là lực lượng lớn nhất và đa dạng nhất ở Trung Đông, bao gồm tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, được thiết kế để giúp Tehran có tầm bắn ngay cả khi không có lực lượng không quân hiện đại.
Các quan chức Iran coi chương trình tên lửa của đất nước là xương sống của sự răn đe, một phần vì lực lượng không quân dựa vào các máy bay đã cũ. Các chính phủ phương Tây cho rằng tên lửa của Iran làm gia tăng bất ổn khu vực và có thể hỗ trợ vai trò vận chuyển vũ khí hạt nhân trong tương lai, một cáo buộc mà Tehran bác bỏ.
Tên lửa đạn đạo tầm xa nhất của Iran có thể bay xa từ 2.000km đến 2.500km. Điều đó có nghĩa là những tên lửa này có thể vươn tới Israel, các căn cứ liên kết với Mỹ trên khắp vùng Vịnh và phần lớn khu vực rộng lớn hơn nhưng trái ngược với tuyên bố của ông Trump và một số người trong phe ông, những tên lửa này không thể bay đến gần Mỹ.
Tên lửa tầm ngắn: “Đòn tấn công phủ đầu”
Tên lửa đạn đạo tầm ngắn – khoảng 150-800km – được chế tạo để nhắm vào các mục tiêu quân sự gần đó và các cuộc tấn công nhanh chóng trong khu vực.
Các hệ thống cốt lõi bao gồm các biến thể Fateh: Zolfaghar, Qiam-1 và các tên lửa Shahab-1/2 cũ hơn. Tầm bắn ngắn hơn của chúng có thể là một lợi thế trong một cuộc khủng hoảng. Chúng có thể được phóng theo loạt, rút ngắn thời gian cảnh báo và khiến việc tấn công phủ đầu trở nên khó khăn hơn.
Iran đã sử dụng chiến thuật này vào tháng 1 năm 2020, phóng tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Ain al-Assad của Iraq sau khi Mỹ tiêu diệt Qassem Soleimani, vị tướng cấp cao nhất của nước này. Cuộc tấn công đã gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng và khiến hơn 100 binh sĩ Mỹ bị chấn thương sọ não, cho thấy Iran có thể gây ra tổn thất lớn mà không cần phải sánh ngang sức mạnh không quân của Mỹ.
Tên lửa tầm trung: Thay đổi bản đồ
Nếu tên lửa tầm ngắn là câu trả lời nhanh chóng của Iran, thì tên lửa đạn đạo tầm trung – khoảng 1.500-2.000 km – mới là vũ khí trả đũa thực sự đáng gờm. Các hệ thống như Shahab-3, Emad, Ghadr-1, các biến thể Khorramshahr và Sejjil là nền tảng cho khả năng tấn công xa hơn của Iran, cùng với các thiết kế mới hơn như Kheibar Shekan và Haj Qassem.
Sejjil nổi bật là một hệ thống nhiên liệu rắn, thường cho phép sẵn sàng phóng nhanh hơn so với tên lửa nhiên liệu lỏng – một lợi thế nếu Iran dự đoán các cuộc tấn công sắp tới và cần các lựa chọn có khả năng sống sót và phản ứng nhanh.
Nhìn chung, những tên lửa tầm trung này đặt Israel và một loạt các cơ sở liên kết với Mỹ ở Qatar, Bahrain, Kuwait, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất trong tầm bắn, mở rộng cả danh sách mục tiêu của Iran và mức độ rủi ro của khu vực.
Tên lửa hành trình và máy bay không người lái
Tên lửa hành trình bay thấp, có thể bám sát địa hình và thường khó phát hiện và theo dõi hơn – đặc biệt là khi được phóng cùng với máy bay không người lái hoặc các loạt tên lửa đạn đạo được thiết kế để làm quá tải hệ thống phòng không.
Iran được đánh giá rộng rãi là sở hữu các tên lửa hành trình tấn công mặt đất và chống hạm, chẳng hạn như Soumar, Ya-Ali, các biến thể Quds, Hoveyzeh, Paveh và Ra’ad. Tên lửa Soumar có tầm bắn 2.500 km.
Máy bay không người lái tạo thêm một lớp áp lực nữa. Chậm hơn tên lửa nhưng rẻ hơn và dễ phóng với số lượng lớn, máy bay không người lái tấn công một chiều có thể được sử dụng theo từng đợt liên tiếp để làm suy yếu hệ thống phòng không và giữ cho các sân bay, cảng và các địa điểm năng lượng trong tình trạng báo động liên tục trong nhiều giờ, chứ không phải vài phút. Các nhà phân tích cho rằng chiến thuật tấn công dồn dập này có khả năng sẽ được sử dụng nhiều hơn nếu cuộc đối đầu leo thang.
Các “thành phố tên lửa” dưới lòng đất: Sống sót sau những đòn tấn công đầu tiên
Số lượng tên lửa rất quan trọng, nhưng trong một cuộc đối đầu kéo dài, câu hỏi then chốt là Iran có thể tiếp tục bắn trong bao lâu sau khi hứng chịu các đòn tấn công.
Tehran đã dành nhiều năm để củng cố chương trình tên lửa của mình trong các đường hầm chứa dưới lòng đất, các căn cứ bí mật và các địa điểm phóng được bảo vệ trên khắp đất nước. Mạng lưới đó khiến việc nhanh chóng làm suy yếu khả năng phóng tên lửa của Iran trở nên khó khăn hơn, và buộc các đối thủ phải giả định rằng một số khả năng sẽ sống sót ngay cả sau một đợt tấn công lớn đầu tiên.
Đối với các nhà hoạch định quân sự, khả năng sống sót đó có nghĩa là các quyết định tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng tên lửa của Iran mang theo rủi ro của các cuộc giao tranh kéo dài hơn là một chiến dịch ngắn gọn, quyết định.
Eo biển Hormuz: Gây rối loạn mà không cần phong tỏa chính thức
Chiến lược răn đe của Iran không chỉ giới hạn ở các mục tiêu trên đất liền. Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, nơi một phần đáng kể lượng dầu khí giao dịch của thế giới đi qua, cung cấp cho Tehran một tuyến đường nhanh chóng để gây bất ổn cho thị trường toàn cầu.
Iran có thể đe dọa lực lượng hải quân và tàu vận tải thương mại bằng tên lửa chống hạm, thủy lôi, máy bay không người lái và tàu tấn công nhanh. Nước này cũng đã phô diễn những gì họ gọi là hệ thống “siêu thanh”, chẳng hạn như Fattah, tự hào về tốc độ và khả năng cơ động rất cao, mặc dù bằng chứng độc lập về tình trạng hoạt động của chúng vẫn còn hạn chế.
Một cuộc phong tỏa chính thức không cần thiết để tác động đến thị trường. Các cảnh báo trên đài phát thanh được cho là từ các tàu chở dầu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đang neo đậu bên ngoài eo biển và việc tăng phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã và đang ảnh hưởng đến hoạt động của tàu thuyền và chi phí vận chuyển hàng hóa. IRGC cũng cho biết họ đã tấn công ba tàu chở dầu liên kết với Mỹ và Anh gần eo biển Hormuz.
Tập đoàn vận tải container Maersk của Đan Mạch hôm 1/3 tuyên bố đình chỉ tất cả các chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz.
Lực lượng Mỹ ở Vịnh Ba Tư: Thêm hỏa lực, thêm mục tiêu
Washington đã tăng cường các khí tài hải quân và không quân vào khu vực, tạo nên cái mà các quan chức mô tả là một trong những sự tập trung hỏa lực lớn nhất của Mỹ gần Iran trong nhiều năm. Điều đó củng cố khả năng tấn công và phòng không, nhưng cũng làm tăng danh sách các mục tiêu tiềm năng.
Lực lượng Mỹ trải rộng trên nhiều quốc gia và phụ thuộc vào mạng lưới các căn cứ, trung tâm hậu cần và trung tâm chỉ huy mà không thể được bảo vệ ở cùng một mức độ, mọi lúc. Các nhà phân tích quân sự cho rằng việc xuyên thủng hệ thống phòng thủ ở một vài địa điểm có thể làm thay đổi tính toán chính trị ở Washington, gia tăng áp lực lên các nước láng giềng trong khu vực và làm tăng chi phí kiềm chế xung đột.
Thông điệp của Tehran: Không có chiến tranh ‘giới hạn’
Các quan chức Iran từ lâu đã cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ hoặc Israel trên lãnh thổ Iran sẽ được coi là sự khởi đầu của một cuộc chiến tranh rộng lớn hơn, chứ không phải là một chiến dịch giới hạn. Sau vụ ám sát Khamenei, thông điệp đó càng trở nên cứng rắn hơn.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã hứa sẽ trả đũa thêm, và Iran đã phát tín hiệu về một chiến dịch chứ không phải một đòn đánh đơn lẻ: tiếp tục phóng tên lửa về phía Israel, và những gì truyền thông Iran mô tả là các cuộc tấn công gần các cơ sở liên kết với Mỹ ở nhiều quốc gia, cùng với các mối đe dọa hành động trong và xung quanh các tuyến đường thương mại trọng yếu.
Xung đột cũng có thể lan rộng thông qua các nhóm thân Iran, chẳng hạn như Hezbollah ở Lebanon và Houthi ở Yemen, cả hai đều lên án vụ ám sát Khamenei và thể hiện sự ủng hộ đối với Tehran.
Nguồn: aljazeera
