Hùng Lâm
Intern Writer
Mấy tuần vừa rồi, có một thông tin khá đáng lo ngại mà mình mới đọc được, đó là Không quân Ukraine đã phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa không đối không AIM-9 Sidewinder do Mỹ sản xuất dành cho phi đội F-16 của họ. Tình hình căng thẳng đến mức chỉ còn "vỏn vẹn vài quả" tên lửa loại này thôi đó các bạn.
Thông tin này được Reuters đưa ra, trích dẫn từ ba nguồn tin thân cận, có vẻ như họ nắm rất rõ tình hình. Điều này diễn ra trong bối cảnh Kyiv đang phải cạnh tranh gay gắt với quân đội Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh để giành giật nguồn cung vũ khí, khi mà khu vực Trung Đông cũng đang chịu áp lực lớn từ các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Iran.
Cụ thể, tình trạng thiếu hụt tên lửa không đối không dẫn đường hồng ngoại này kéo dài hơn ba tuần, từ cuối tháng 11 đến giữa tháng 12 năm ngoái. Đây là một giai đoạn cực kỳ nhạy cảm, ngay trước khi Nga bắt đầu chiến dịch không kích mùa đông dữ dội vào các thành phố và cơ sở hạ tầng quan trọng của Ukraine.
Một trong các nguồn tin chia sẻ rằng, trong thời gian khan hiếm AIM-9, các phi công F-16 của Ukraine đã phải bay các nhiệm vụ vào ban ngày và cố gắng bắn hạ máy bay không người lái bằng khẩu pháo 20mm M61 Vulcan tích hợp trên máy bay. Nghe thì có vẻ "ngầu" nhưng thực tế thì không hề lý tưởng chút nào đâu. Các cuộc tấn công bằng drone của Nga thường diễn ra vào ban đêm, và việc dùng pháo để bắn hạ mục tiêu trong bóng tối được đánh giá là quá nguy hiểm.
Chúng ta cũng biết rồi đó, việc dùng pháo trên máy bay phản lực tốc độ cao để bắn hạ những chiếc drone bay chậm là cực kỳ khó khăn và nguy hiểm. Chưa kể, những viên đạn pháo có thể rơi xuống đất, gây nguy hiểm cho dân thường ở một khu vực khá rộng. Làm điều đó vào ban đêm thì mức độ nguy hiểm còn tăng lên gấp bội.
Tình hình lúc đó được cho là tuyệt vọng đến mức các phi công phải bay những chiếc F-16 mang theo tên lửa đã từng bị lỗi không phóng được trong các nhiệm vụ trước đó, sau khi chúng được bảo trì lại. Kết quả thì cũng "hên xui" lắm, một nguồn tin cho biết.
Hiện tại, các chiếc F-16 của Ukraine đã được nhìn thấy sử dụng cả tên lửa Sidewinder đời cũ như AIM-9L/M lẫn phiên bản hiện đại hơn là AIM-9X. So với AIM-9L/M, AIM-9X mạnh mẽ hơn nhiều ở tầm ngắn, đặc biệt khi kết hợp với hệ thống hiển thị trên mũ phi công JHMCS (Joint Helmet Mounted Cueing System) của F-16, cho phép khóa mục tiêu ở góc lệch lớn. Ngay cả khi không có JHMCS, AIM-9X vẫn là một vũ khí cực kỳ giá trị, đặc biệt hiệu quả trong việc chống lại máy bay không người lái và tên lửa hành trình.
À, cũng phải kể đến tên lửa AIM-120 AMRAAM dẫn đường bằng radar mà F-16 Ukraine cũng đang dùng. Loại này cũng có thể dùng để chống drone và tên lửa hành trình, nhưng giá thành đắt hơn nhiều so với Sidewinder. Mỗi quả AMRAAM có giá khoảng 1 triệu USD (tương đương khoảng 24,5 tỷ VNĐ), nên chúng không được ưu tiên dùng để bắn hạ drone đâu.
May mắn là tình trạng thiếu hụt Sidewinder đã được khắc phục vào tháng 12 năm ngoái, khi Ukraine nhận được thêm tên lửa từ các đối tác giấu tên. Những lô hàng này được cho là đã đến kịp thời để giúp Ukraine phòng thủ trước một trong những đợt tấn công lớn nhất của Nga trong mùa đông.
Một nguồn tin thứ tư, cũng giấu tên, tiết lộ với Reuters rằng Canada và Đức đã cung cấp Sidewinder cho Kyiv trong những tháng gần đây. Canada thậm chí đã xác nhận đang chuyển giao tên lửa AIM-9M-8 từ kho dự trữ của Lực lượng Vũ trang Canada. Bộ Quốc phòng Canada cho biết, khoản viện trợ mới này sẽ bổ sung cho hàng trăm tên lửa AIM và các linh kiện liên quan đã được Canada tặng trước đó, đang được Ukraine sử dụng cho hệ thống phòng không của mình.
Điều thú vị là, thời điểm thiếu hụt tên lửa này cũng trùng với sự xuất hiện của một loại vũ khí không đối không khác trên F-16 của Ukraine. Đầu tháng 12, TWZ đã đưa tin về việc tên lửa dẫn đường bằng laser 70mm APKWS II (Advanced Precision Kill Weapon System II) xuất hiện trên F-16 Ukraine. Đây không phải là một diễn biến bất ngờ, vì những tên lửa này cung cấp một lựa chọn cực kỳ giá trị, chi phí thấp hơn để đối phó với các máy bay không người lái cảm tử tầm xa và tên lửa hành trình cận âm. TWZ đã theo dõi rất sát sao sự phát triển của APKWS II trong vai trò không đối không, một khả năng mà F-16 của Không quân Mỹ đã bắt đầu sử dụng trong chiến đấu từ năm ngoái.
Nếu không có nguồn cung Sidewinder ổn định, APKWS II chắc chắn sẽ là một vũ khí hữu ích hơn nữa cho Không quân Ukraine. Tuy nhiên, hiện tại chưa có bằng chứng nào cho thấy những tên lửa dẫn đường bằng laser này được vội vàng gửi đến Ukraine để bù đắp cho sự thiếu hụt AIM-9.
Cũng chưa rõ mức độ liên quan giữa tình trạng thiếu hụt Sidewinder được báo cáo với hệ thống mới mà Mỹ dùng để cung cấp vũ khí cho Ukraine. Tổng thống Donald Trump đã giới thiệu hệ thống PURL (Prioritized Ukraine Requirements List), thay thế cho hình thức viện trợ quân sự trực tiếp dưới thời chính quyền Biden. Theo PURL, vũ khí được Mỹ bán cho các đồng minh NATO, sau đó các đồng minh này mới chuyển giao cho Ukraine.
Một trong các nguồn tin cũng đề cập đến sự thiếu hụt một loại tên lửa khác do Mỹ sản xuất, đó là RIM-7 Sea Sparrow. Những tên lửa này đã được điều chỉnh để sử dụng với các hệ thống phòng không thời Liên Xô đã được nâng cấp.
Đối với AIM-9L/M và RIM-7, một yếu tố có thể gây ra tình trạng thiếu hụt là do chúng là vũ khí cũ, việc sản xuất đã ngừng, nghĩa là chỉ có một số lượng hữu hạn. Các kho dự trữ dư thừa có lẽ đã cạn kiệt đến mức các quốc gia còn sử dụng trở nên thận trọng hơn khi muốn nhượng lại. Đồng thời, bản thân các quả tên lửa cũng đang dần cũ đi và hết hạn sử dụng.
Bất kể nguồn cung vũ khí thế nào, Không quân Ukraine vẫn khẳng định đã tận dụng rất tốt các chiếc F-16 của mình trong cuộc chiến chống lại máy bay không người lái và tên lửa hành trình của Nga. Tính đến đầu năm nay, Không quân Ukraine cho biết F-16 của họ đã phá hủy "hơn 1.000" mục tiêu trên không, bao gồm cả các máy bay không người lái tấn công một chiều tầm xa loại Shahed. Các phi đội F-16 của Ukraine đã thực hiện các phi vụ chiến đấu đầu tiên chống lại mục tiêu trên không vào tháng 8 năm 2024.
Một phi công F-16 của Ukraine kể lại rằng, trong một lần xuất kích, phi đội của anh đã phá hủy sáu tên lửa hành trình và bảy máy bay không người lái tấn công. Đây là một thành tích đáng kinh ngạc, đòi hỏi việc sử dụng pháo cực kỳ chính xác, ngay cả khi tất cả tên lửa có sẵn đã được sử dụng hết.
Khi Nga vẫn tiếp tục bắn phá Ukraine, bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc cung cấp các khí tài phòng không quan trọng đều là một vấn đề lớn. Kể từ khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện, Ukraine đã liên tục tìm kiếm thêm các hệ thống phòng không, đặc biệt là những loại do phương Tây sản xuất.
Hiện tại, cuộc xung đột ở Ukraine vẫn chưa có hồi kết, điều đó có nghĩa là nhu cầu về các khí tài phòng không, bao gồm cả Sidewinder, sẽ tiếp tục tăng cao. Nhưng giờ đây, với cuộc chiến đang mở rộng ở Trung Đông, tập trung vào Iran – quốc gia đang đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của riêng mình – cuộc cạnh tranh về các khí tài phòng không cũng có vẻ sẽ càng gay gắt hơn.
Điều này cũng đang ảnh hưởng đến Ukraine khi họ tìm cách đảm bảo nguồn cung tên lửa quan trọng cho các hệ thống phòng không Patriot của mình. Ngay cả trước cuộc xung đột ở Iran, những nút thắt trong việc sản xuất Patriot do Mỹ chế tạo đã khiến kho dự trữ của Ukraine cạn kiệt và các đồng minh châu Âu của họ phải nằm trong danh sách chờ đợi các đợt giao hàng trong tương lai. Sự thiếu hụt của Ukraine đã tạo điều kiện cho Nga tìm thấy những lỗ hổng trong hệ thống phòng không của nước này, điều mà các thành phố và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine đã phải gánh chịu rất nặng nề.
Theo một số nhà phân tích, các quốc gia vùng Vịnh có thể chỉ có đủ tên lửa đánh chặn trong vài ngày nếu Iran duy trì mức độ tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa liên tục. Mới đây, Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cho biết Iran đã bắn hơn 500 tên lửa đạn đạo và 2.000 máy bay không người lái kể từ khi chiến dịch bắt đầu. Ông cũng khẳng định Mỹ có đủ đạn dược cho hoạt động ở Iran.
Mặc dù Ukraine có thể đã khắc phục được tình trạng thiếu hụt Sidewinder tạm thời, nhưng sự thiếu hụt rõ ràng vào cuối năm ngoái đã nhấn mạnh sự dễ bị tổn thương của hệ thống phòng không nước này và sự phụ thuộc liên tục vào các đồng minh phương Tây. Với việc nhiều đồng minh này hiện đang xem xét các yêu cầu tiềm năng của một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông, áp lực ngày càng tăng đối với các khí tài phòng không có thể sẽ khiến Nga trở thành một trong những bên hưởng lợi lớn.
Nguồn: https://www.twz.com/air/ukrainian-f-16s-had-only-a-handful-of-sidewinder-missiles-available-report
Thông tin này được Reuters đưa ra, trích dẫn từ ba nguồn tin thân cận, có vẻ như họ nắm rất rõ tình hình. Điều này diễn ra trong bối cảnh Kyiv đang phải cạnh tranh gay gắt với quân đội Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh để giành giật nguồn cung vũ khí, khi mà khu vực Trung Đông cũng đang chịu áp lực lớn từ các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Iran.
Cụ thể, tình trạng thiếu hụt tên lửa không đối không dẫn đường hồng ngoại này kéo dài hơn ba tuần, từ cuối tháng 11 đến giữa tháng 12 năm ngoái. Đây là một giai đoạn cực kỳ nhạy cảm, ngay trước khi Nga bắt đầu chiến dịch không kích mùa đông dữ dội vào các thành phố và cơ sở hạ tầng quan trọng của Ukraine.
Một trong các nguồn tin chia sẻ rằng, trong thời gian khan hiếm AIM-9, các phi công F-16 của Ukraine đã phải bay các nhiệm vụ vào ban ngày và cố gắng bắn hạ máy bay không người lái bằng khẩu pháo 20mm M61 Vulcan tích hợp trên máy bay. Nghe thì có vẻ "ngầu" nhưng thực tế thì không hề lý tưởng chút nào đâu. Các cuộc tấn công bằng drone của Nga thường diễn ra vào ban đêm, và việc dùng pháo để bắn hạ mục tiêu trong bóng tối được đánh giá là quá nguy hiểm.
Chúng ta cũng biết rồi đó, việc dùng pháo trên máy bay phản lực tốc độ cao để bắn hạ những chiếc drone bay chậm là cực kỳ khó khăn và nguy hiểm. Chưa kể, những viên đạn pháo có thể rơi xuống đất, gây nguy hiểm cho dân thường ở một khu vực khá rộng. Làm điều đó vào ban đêm thì mức độ nguy hiểm còn tăng lên gấp bội.
Tình hình lúc đó được cho là tuyệt vọng đến mức các phi công phải bay những chiếc F-16 mang theo tên lửa đã từng bị lỗi không phóng được trong các nhiệm vụ trước đó, sau khi chúng được bảo trì lại. Kết quả thì cũng "hên xui" lắm, một nguồn tin cho biết.
Hiện tại, các chiếc F-16 của Ukraine đã được nhìn thấy sử dụng cả tên lửa Sidewinder đời cũ như AIM-9L/M lẫn phiên bản hiện đại hơn là AIM-9X. So với AIM-9L/M, AIM-9X mạnh mẽ hơn nhiều ở tầm ngắn, đặc biệt khi kết hợp với hệ thống hiển thị trên mũ phi công JHMCS (Joint Helmet Mounted Cueing System) của F-16, cho phép khóa mục tiêu ở góc lệch lớn. Ngay cả khi không có JHMCS, AIM-9X vẫn là một vũ khí cực kỳ giá trị, đặc biệt hiệu quả trong việc chống lại máy bay không người lái và tên lửa hành trình.
À, cũng phải kể đến tên lửa AIM-120 AMRAAM dẫn đường bằng radar mà F-16 Ukraine cũng đang dùng. Loại này cũng có thể dùng để chống drone và tên lửa hành trình, nhưng giá thành đắt hơn nhiều so với Sidewinder. Mỗi quả AMRAAM có giá khoảng 1 triệu USD (tương đương khoảng 24,5 tỷ VNĐ), nên chúng không được ưu tiên dùng để bắn hạ drone đâu.
May mắn là tình trạng thiếu hụt Sidewinder đã được khắc phục vào tháng 12 năm ngoái, khi Ukraine nhận được thêm tên lửa từ các đối tác giấu tên. Những lô hàng này được cho là đã đến kịp thời để giúp Ukraine phòng thủ trước một trong những đợt tấn công lớn nhất của Nga trong mùa đông.
Một nguồn tin thứ tư, cũng giấu tên, tiết lộ với Reuters rằng Canada và Đức đã cung cấp Sidewinder cho Kyiv trong những tháng gần đây. Canada thậm chí đã xác nhận đang chuyển giao tên lửa AIM-9M-8 từ kho dự trữ của Lực lượng Vũ trang Canada. Bộ Quốc phòng Canada cho biết, khoản viện trợ mới này sẽ bổ sung cho hàng trăm tên lửa AIM và các linh kiện liên quan đã được Canada tặng trước đó, đang được Ukraine sử dụng cho hệ thống phòng không của mình.
Điều thú vị là, thời điểm thiếu hụt tên lửa này cũng trùng với sự xuất hiện của một loại vũ khí không đối không khác trên F-16 của Ukraine. Đầu tháng 12, TWZ đã đưa tin về việc tên lửa dẫn đường bằng laser 70mm APKWS II (Advanced Precision Kill Weapon System II) xuất hiện trên F-16 Ukraine. Đây không phải là một diễn biến bất ngờ, vì những tên lửa này cung cấp một lựa chọn cực kỳ giá trị, chi phí thấp hơn để đối phó với các máy bay không người lái cảm tử tầm xa và tên lửa hành trình cận âm. TWZ đã theo dõi rất sát sao sự phát triển của APKWS II trong vai trò không đối không, một khả năng mà F-16 của Không quân Mỹ đã bắt đầu sử dụng trong chiến đấu từ năm ngoái.
Nếu không có nguồn cung Sidewinder ổn định, APKWS II chắc chắn sẽ là một vũ khí hữu ích hơn nữa cho Không quân Ukraine. Tuy nhiên, hiện tại chưa có bằng chứng nào cho thấy những tên lửa dẫn đường bằng laser này được vội vàng gửi đến Ukraine để bù đắp cho sự thiếu hụt AIM-9.
Cũng chưa rõ mức độ liên quan giữa tình trạng thiếu hụt Sidewinder được báo cáo với hệ thống mới mà Mỹ dùng để cung cấp vũ khí cho Ukraine. Tổng thống Donald Trump đã giới thiệu hệ thống PURL (Prioritized Ukraine Requirements List), thay thế cho hình thức viện trợ quân sự trực tiếp dưới thời chính quyền Biden. Theo PURL, vũ khí được Mỹ bán cho các đồng minh NATO, sau đó các đồng minh này mới chuyển giao cho Ukraine.
Một trong các nguồn tin cũng đề cập đến sự thiếu hụt một loại tên lửa khác do Mỹ sản xuất, đó là RIM-7 Sea Sparrow. Những tên lửa này đã được điều chỉnh để sử dụng với các hệ thống phòng không thời Liên Xô đã được nâng cấp.
Đối với AIM-9L/M và RIM-7, một yếu tố có thể gây ra tình trạng thiếu hụt là do chúng là vũ khí cũ, việc sản xuất đã ngừng, nghĩa là chỉ có một số lượng hữu hạn. Các kho dự trữ dư thừa có lẽ đã cạn kiệt đến mức các quốc gia còn sử dụng trở nên thận trọng hơn khi muốn nhượng lại. Đồng thời, bản thân các quả tên lửa cũng đang dần cũ đi và hết hạn sử dụng.
Bất kể nguồn cung vũ khí thế nào, Không quân Ukraine vẫn khẳng định đã tận dụng rất tốt các chiếc F-16 của mình trong cuộc chiến chống lại máy bay không người lái và tên lửa hành trình của Nga. Tính đến đầu năm nay, Không quân Ukraine cho biết F-16 của họ đã phá hủy "hơn 1.000" mục tiêu trên không, bao gồm cả các máy bay không người lái tấn công một chiều tầm xa loại Shahed. Các phi đội F-16 của Ukraine đã thực hiện các phi vụ chiến đấu đầu tiên chống lại mục tiêu trên không vào tháng 8 năm 2024.
Một phi công F-16 của Ukraine kể lại rằng, trong một lần xuất kích, phi đội của anh đã phá hủy sáu tên lửa hành trình và bảy máy bay không người lái tấn công. Đây là một thành tích đáng kinh ngạc, đòi hỏi việc sử dụng pháo cực kỳ chính xác, ngay cả khi tất cả tên lửa có sẵn đã được sử dụng hết.
Khi Nga vẫn tiếp tục bắn phá Ukraine, bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc cung cấp các khí tài phòng không quan trọng đều là một vấn đề lớn. Kể từ khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện, Ukraine đã liên tục tìm kiếm thêm các hệ thống phòng không, đặc biệt là những loại do phương Tây sản xuất.
Hiện tại, cuộc xung đột ở Ukraine vẫn chưa có hồi kết, điều đó có nghĩa là nhu cầu về các khí tài phòng không, bao gồm cả Sidewinder, sẽ tiếp tục tăng cao. Nhưng giờ đây, với cuộc chiến đang mở rộng ở Trung Đông, tập trung vào Iran – quốc gia đang đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của riêng mình – cuộc cạnh tranh về các khí tài phòng không cũng có vẻ sẽ càng gay gắt hơn.
Điều này cũng đang ảnh hưởng đến Ukraine khi họ tìm cách đảm bảo nguồn cung tên lửa quan trọng cho các hệ thống phòng không Patriot của mình. Ngay cả trước cuộc xung đột ở Iran, những nút thắt trong việc sản xuất Patriot do Mỹ chế tạo đã khiến kho dự trữ của Ukraine cạn kiệt và các đồng minh châu Âu của họ phải nằm trong danh sách chờ đợi các đợt giao hàng trong tương lai. Sự thiếu hụt của Ukraine đã tạo điều kiện cho Nga tìm thấy những lỗ hổng trong hệ thống phòng không của nước này, điều mà các thành phố và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine đã phải gánh chịu rất nặng nề.
Theo một số nhà phân tích, các quốc gia vùng Vịnh có thể chỉ có đủ tên lửa đánh chặn trong vài ngày nếu Iran duy trì mức độ tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa liên tục. Mới đây, Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cho biết Iran đã bắn hơn 500 tên lửa đạn đạo và 2.000 máy bay không người lái kể từ khi chiến dịch bắt đầu. Ông cũng khẳng định Mỹ có đủ đạn dược cho hoạt động ở Iran.
Mặc dù Ukraine có thể đã khắc phục được tình trạng thiếu hụt Sidewinder tạm thời, nhưng sự thiếu hụt rõ ràng vào cuối năm ngoái đã nhấn mạnh sự dễ bị tổn thương của hệ thống phòng không nước này và sự phụ thuộc liên tục vào các đồng minh phương Tây. Với việc nhiều đồng minh này hiện đang xem xét các yêu cầu tiềm năng của một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông, áp lực ngày càng tăng đối với các khí tài phòng không có thể sẽ khiến Nga trở thành một trong những bên hưởng lợi lớn.
Nguồn: https://www.twz.com/air/ukrainian-f-16s-had-only-a-handful-of-sidewinder-missiles-available-report
