Mr Bens
Intern Writer
Nhiều người khi nhắc đến Venezuela thường mặc định đây là một cường quốc dầu mỏ, với các mỏ dầu trải khắp lãnh thổ và giữ vai trò quan trọng trong an ninh năng lượng toàn cầu. Gần đây, trong một cuộc tranh luận về tầm quan trọng của dầu mỏ Venezuela đối với Trung Quốc, đã xuất hiện hai con số khác nhau: một bên cho rằng dầu Venezuela chiếm khoảng 2% lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu, bên còn lại khẳng định con số này gần 4%. Cuộc tranh luận diễn ra khá gay gắt, nhưng thực tế lại không nằm ở chuyện “ai đúng, ai sai”, mà ở cách hiểu dữ liệu và bản chất của giao dịch này.
Dữ liệu do Tổng cục Hải quan Trung Quốc và Reuters công bố đều chính xác. Sự khác biệt đến từ phương pháp thống kê. Quan trọng hơn, phần lớn dầu thô của Venezuela không được nhập khẩu trực tiếp dưới tên quốc gia này, mà được pha trộn và xuất khẩu dưới danh nghĩa dầu của Malaysia. Điều này khiến cùng một dòng chảy vật chất nhưng lại xuất hiện hai cách ghi nhận khác nhau trong thống kê.
Dù là 2% hay 4%, khi đặt trong bối cảnh tổng lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu mỗi năm vượt 500 triệu tấn, thì lượng dầu từ Venezuela chỉ tương đương mức tiêu thụ của cả nước trong khoảng một đến hai tuần. Ngay cả trong kịch bản cực đoan nhất, khi nguồn cung này đột ngột biến mất, tác động đến an ninh năng lượng tổng thể của Trung Quốc vẫn rất hạn chế, ngoại trừ một số nhà máy lọc dầu tại Sơn Đông vốn chuyên xử lý dầu thô chất lượng thấp và có thể chịu ảnh hưởng trong thời gian ngắn.
Loại dầu này, thường được gọi là dầu nặng Orinoco, có hàm lượng lưu huỳnh rất cao và mật độ lớn. Ở nhiệt độ thường, nó có độ nhớt gần giống nhựa đường dùng để trải mặt đường. So với dầu nhẹ ở Trung Đông loại dễ tinh chế cho tỷ lệ sản phẩm cao thì dầu Venezuela khó xử lý hơn rất nhiều, thậm chí bị coi là “dầu thô kém chất lượng”.
Sự khác biệt này có thể ví như quặng sắt chỉ đạt độ tinh khiết khoảng 30%. Với các nhà khai thác lớn ở Brazil hay Australia, loại quặng như vậy gần như không có giá trị kinh tế. Tương tự, trên thế giới chỉ có rất ít quốc gia sẵn sàng đầu tư công nghệ và chi phí để xử lý dầu nặng giàu lưu huỳnh như của Venezuela.
Điều đáng nói là công nghệ này không được phát triển riêng cho dầu Venezuela. Nó xuất phát từ nhu cầu xử lý các loại dầu trong nước và dầu nhập khẩu có đặc tính phức tạp, chẳng hạn dầu từ Vịnh Bột Hải hoặc dầu thô chủ yếu nhập từ dãy Ural của Nga. Khi “hệ tiêu hóa công nghiệp” đã được xây dựng, việc tiếp nhận dầu nặng giá rẻ từ Venezuela trở thành một lựa chọn kinh tế hợp lý.
Trong bối cảnh đó, khi dầu Venezuela bị thị trường quốc tế xa lánh và buộc phải bán với mức giá thấp, việc Trung Quốc mua loại dầu này đơn giản là tận dụng lợi thế công nghệ để giảm chi phí đầu vào cho ngành công nghiệp hóa dầu, chứ không phải vì sự phụ thuộc chiến lược.
Trớ trêu ở chỗ, theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), chính Mỹ lại là một trong những nước xuất khẩu lượng lớn dầu đá phiến sang Trung Quốc mỗi năm. Đây là loại dầu nhẹ, ít lưu huỳnh, thuộc phân khúc chất lượng cao và có giá bán tốt. Nói cách khác, Mỹ bán dầu “cao cấp” cho Trung Quốc, trong khi Venezuela chỉ có thể bán dầu nặng giá rẻ cho thị trường duy nhất có khả năng hấp thụ nó.
Logic này tương tự câu chuyện đất hiếm. Dù quan hệ Mỹ – Trung có nhiều căng thẳng, các doanh nghiệp quốc phòng và công nghệ cao của Mỹ vẫn phải mua đất hiếm được tinh chế tại Trung Quốc, bởi rất ít nơi khác có thể thực hiện công đoạn phức tạp, tốn kém này với chi phí thấp và quy mô lớn.
Với dầu Venezuela cũng vậy. Bất kể ai nắm quyền tại Caracas, hay các mỏ dầu thuộc sở hữu tư nhân hay nhà nước, điểm đến gần như không thay đổi, bởi chỉ có Trung Quốc mới đủ năng lực và động lực kinh tế để tiêu thụ khối lượng lớn dầu thô chất lượng thấp này.
Ở góc độ dài hạn, Trung Quốc vẫn có những phương án dự phòng thực sự, như công nghệ chuyển hóa than thành dầu. Công nghệ này đã có thể sản xuất ổn định xăng, dầu diesel và cả nhiên liệu hàng không, dù chỉ hiệu quả khi giá dầu ở mức cao. Điều đó cho thấy việc mua dầu Venezuela hoàn toàn là lựa chọn tối ưu chi phí, không phải sự lệ thuộc bắt buộc.
Trong bối cảnh xe năng lượng mới ngày càng phổ biến, cùng với công suất thủy điện và điện gió tăng mạnh, nhu cầu dầu mỏ của Trung Quốc được dự báo sẽ đạt đỉnh hoặc giảm trong dài hạn. Khi đó, trữ lượng dầu nặng hàm lượng lưu huỳnh cao của Venezuela chỉ đóng vai trò bổ sung, chứ không mang tính quyết định.
Xét cho cùng, đây là một thị trường của người mua. Việc tận dụng nguồn dầu giá rẻ để giảm chi phí cho hệ thống công nghiệp là lựa chọn hợp lý. Nếu không làm vậy, Trung Quốc sẽ phải cạnh tranh gay gắt hơn để mua các loại dầu đắt đỏ, trong khi lợi ích tiết kiệm lại rơi vào tay các bên khác trên thị trường quốc tế. (Sohu)
Dữ liệu do Tổng cục Hải quan Trung Quốc và Reuters công bố đều chính xác. Sự khác biệt đến từ phương pháp thống kê. Quan trọng hơn, phần lớn dầu thô của Venezuela không được nhập khẩu trực tiếp dưới tên quốc gia này, mà được pha trộn và xuất khẩu dưới danh nghĩa dầu của Malaysia. Điều này khiến cùng một dòng chảy vật chất nhưng lại xuất hiện hai cách ghi nhận khác nhau trong thống kê.
Dù là 2% hay 4%, khi đặt trong bối cảnh tổng lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu mỗi năm vượt 500 triệu tấn, thì lượng dầu từ Venezuela chỉ tương đương mức tiêu thụ của cả nước trong khoảng một đến hai tuần. Ngay cả trong kịch bản cực đoan nhất, khi nguồn cung này đột ngột biến mất, tác động đến an ninh năng lượng tổng thể của Trung Quốc vẫn rất hạn chế, ngoại trừ một số nhà máy lọc dầu tại Sơn Đông vốn chuyên xử lý dầu thô chất lượng thấp và có thể chịu ảnh hưởng trong thời gian ngắn.
Vì sao dầu Venezuela vẫn được mua dù tỷ trọng rất nhỏ
Câu hỏi đặt ra là: nếu lượng dầu ít như vậy và không mang tính sống còn, vì sao Trung Quốc vẫn mua? Câu trả lời nằm ở đặc tính đặc biệt của dầu mỏ Venezuela.
Loại dầu này, thường được gọi là dầu nặng Orinoco, có hàm lượng lưu huỳnh rất cao và mật độ lớn. Ở nhiệt độ thường, nó có độ nhớt gần giống nhựa đường dùng để trải mặt đường. So với dầu nhẹ ở Trung Đông loại dễ tinh chế cho tỷ lệ sản phẩm cao thì dầu Venezuela khó xử lý hơn rất nhiều, thậm chí bị coi là “dầu thô kém chất lượng”.
Sự khác biệt này có thể ví như quặng sắt chỉ đạt độ tinh khiết khoảng 30%. Với các nhà khai thác lớn ở Brazil hay Australia, loại quặng như vậy gần như không có giá trị kinh tế. Tương tự, trên thế giới chỉ có rất ít quốc gia sẵn sàng đầu tư công nghệ và chi phí để xử lý dầu nặng giàu lưu huỳnh như của Venezuela.
Lợi thế công nghệ lọc dầu nặng của Trung Quốc
Trung Quốc là một ngoại lệ hiếm hoi. Trong nhiều năm, nước này đã xây dựng hệ thống lọc dầu nặng quy mô lớn tại miền Bắc, miền Trung và miền Nam, đặc biệt là các nhà máy lọc dầu địa phương ở Sơn Đông. Các cơ sở này đã tích lũy kinh nghiệm và công nghệ xử lý dầu thô chất lượng thấp ở mức rất cao.
Điều đáng nói là công nghệ này không được phát triển riêng cho dầu Venezuela. Nó xuất phát từ nhu cầu xử lý các loại dầu trong nước và dầu nhập khẩu có đặc tính phức tạp, chẳng hạn dầu từ Vịnh Bột Hải hoặc dầu thô chủ yếu nhập từ dãy Ural của Nga. Khi “hệ tiêu hóa công nghiệp” đã được xây dựng, việc tiếp nhận dầu nặng giá rẻ từ Venezuela trở thành một lựa chọn kinh tế hợp lý.
Trong bối cảnh đó, khi dầu Venezuela bị thị trường quốc tế xa lánh và buộc phải bán với mức giá thấp, việc Trung Quốc mua loại dầu này đơn giản là tận dụng lợi thế công nghệ để giảm chi phí đầu vào cho ngành công nghiệp hóa dầu, chứ không phải vì sự phụ thuộc chiến lược.
Mỹ, Venezuela và logic thị trường dầu mỏ
Các phân tích gần đây của Reuters cho thấy, dù Mỹ liên tục bàn tới khả năng tái áp đặt trừng phạt và siết xuất khẩu dầu của Venezuela, hoạt động vận chuyển dầu trên thực tế vẫn diễn ra. Nguyên nhân là các nhà máy lọc dầu của Mỹ, dù có công nghệ tiên tiến, lại phải đối mặt với chi phí xử lý rất cao do các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt, khiến dầu nặng giàu lưu huỳnh không còn hấp dẫn về mặt kinh tế.
Trớ trêu ở chỗ, theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), chính Mỹ lại là một trong những nước xuất khẩu lượng lớn dầu đá phiến sang Trung Quốc mỗi năm. Đây là loại dầu nhẹ, ít lưu huỳnh, thuộc phân khúc chất lượng cao và có giá bán tốt. Nói cách khác, Mỹ bán dầu “cao cấp” cho Trung Quốc, trong khi Venezuela chỉ có thể bán dầu nặng giá rẻ cho thị trường duy nhất có khả năng hấp thụ nó.
Logic này tương tự câu chuyện đất hiếm. Dù quan hệ Mỹ – Trung có nhiều căng thẳng, các doanh nghiệp quốc phòng và công nghệ cao của Mỹ vẫn phải mua đất hiếm được tinh chế tại Trung Quốc, bởi rất ít nơi khác có thể thực hiện công đoạn phức tạp, tốn kém này với chi phí thấp và quy mô lớn.
Với dầu Venezuela cũng vậy. Bất kể ai nắm quyền tại Caracas, hay các mỏ dầu thuộc sở hữu tư nhân hay nhà nước, điểm đến gần như không thay đổi, bởi chỉ có Trung Quốc mới đủ năng lực và động lực kinh tế để tiêu thụ khối lượng lớn dầu thô chất lượng thấp này.
Ở góc độ dài hạn, Trung Quốc vẫn có những phương án dự phòng thực sự, như công nghệ chuyển hóa than thành dầu. Công nghệ này đã có thể sản xuất ổn định xăng, dầu diesel và cả nhiên liệu hàng không, dù chỉ hiệu quả khi giá dầu ở mức cao. Điều đó cho thấy việc mua dầu Venezuela hoàn toàn là lựa chọn tối ưu chi phí, không phải sự lệ thuộc bắt buộc.
Trong bối cảnh xe năng lượng mới ngày càng phổ biến, cùng với công suất thủy điện và điện gió tăng mạnh, nhu cầu dầu mỏ của Trung Quốc được dự báo sẽ đạt đỉnh hoặc giảm trong dài hạn. Khi đó, trữ lượng dầu nặng hàm lượng lưu huỳnh cao của Venezuela chỉ đóng vai trò bổ sung, chứ không mang tính quyết định.
Xét cho cùng, đây là một thị trường của người mua. Việc tận dụng nguồn dầu giá rẻ để giảm chi phí cho hệ thống công nghiệp là lựa chọn hợp lý. Nếu không làm vậy, Trung Quốc sẽ phải cạnh tranh gay gắt hơn để mua các loại dầu đắt đỏ, trong khi lợi ích tiết kiệm lại rơi vào tay các bên khác trên thị trường quốc tế. (Sohu)
