Thảo Nông
Writer
Cộng đồng quan sát không gian toàn cầu đang hướng sự chú ý về một sự cố nghiêm trọng vừa được phát hiện tại khu vực "quỹ đạo nghĩa địa" (graveyard orbit). Theo các dữ liệu hình ảnh thu được từ mặt đất, vệ tinh quân sự bí mật Luch/Olymp của Nga dường như đã bị vỡ và mất kiểm soát, làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về mức độ an toàn và tình trạng ô nhiễm rác thải tại các vành đai không gian chiến lược.
Dấu hiệu bất thường từ "nghĩa địa" không gian
Sự việc được công ty giám sát không gian s2a Systems có trụ sở tại Thụy Sĩ phát hiện vào ngày 30/1. Thông qua hệ thống kính thiên văn mặt đất, các chuyên gia nhận thấy vệ tinh Luch/Olymp, vốn đã ngừng hoạt động và được di chuyển lên quỹ đạo nghĩa địa từ tháng 10 năm ngoái, đột ngột có dấu hiệu quay cuồng mất kiểm soát. Đáng ngại hơn, các cảm biến còn phát hiện sự xuất hiện của nhiều vật thể lạ xung quanh vệ tinh này, một chỉ dấu rõ ràng cho thấy cấu trúc của nó đã bị phá vỡ hoặc phân rã thành nhiều mảnh nhỏ.
Luch/Olymp, được phóng lên vũ trụ vào năm 2014, là một cái tên không xa lạ trong giới quân sự quốc tế. Đây là một trong hai vệ tinh trinh sát tín hiệu (SIGINT) tuyệt mật của Nga, nổi tiếng với khả năng di chuyển linh hoạt trên vành đai địa tĩnh (GEO) – nơi cách xích đạo Trái Đất khoảng 35.786 km. Nhiệm vụ chính của nó trong suốt vòng đời hoạt động là tiếp cận, theo dõi và thu thập thông tin từ các phương tiện vũ trụ của Mỹ và các quốc gia phương Tây khác.
Giả thuyết va chạm và hồi chuông cảnh báo
Đánh giá về nguyên nhân sự cố, Tiến sĩ Jonathan McDowell, nhà vật lý thiên văn kiêm chuyên gia theo dõi vệ tinh hàng đầu tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard-Smithsonian, đã đưa ra một nhận định đáng báo động. Theo ông, khả năng vệ tinh tự phát nổ do các nguyên nhân nội tại là khá thấp, bởi theo quy trình tiêu chuẩn, các vệ tinh khi đưa vào quỹ đạo nghĩa địa đều phải thực hiện quy trình "xả năng lượng" (passivation) – tức là xả hết nhiên liệu dư thừa và ngắt kết nối pin để ngăn ngừa cháy nổ.
Do đó, ông McDowell nghiêng về giả thuyết Luch/Olymp đã va chạm với một mảnh rác vũ trụ trôi nổi. Nếu giả thuyết này là đúng, nó vẽ nên một bức tranh u ám hơn nhiều so với các dự báo trước đây về môi trường tại quỹ đạo địa tĩnh và vùng phụ cận. Điều này chứng tỏ mật độ rác thải tại khu vực được coi là "nơi an nghỉ" của các vệ tinh đang trở nên dày đặc và nguy hiểm đến mức khó kiểm soát, đe dọa trực tiếp đến an toàn của các vệ tinh đang hoạt động phía dưới.
Cuộc khủng hoảng rác vũ trụ và cuộc đua nước lớn
Sự cố của Luch/Olymp là lời nhắc nhở đanh thép về cuộc khủng hoảng rác vũ trụ đang leo thang. Theo số liệu từ Telegraph, hiện có hơn 10.000 tấn phế liệu nhân tạo đang bao vây Trái Đất. Trung bình mỗi ngày có hơn ba vụ rác vũ trụ rơi trở lại khí quyển, và các mảnh lớn có thể tiếp đất với tần suất khoảng một lần mỗi ngày. Một nghiên cứu công bố năm 2023 còn chỉ ra rằng nguy cơ một mảnh rác vũ trụ rơi xuống gây thương vong cho con người là khoảng 2,3% và con số này đang tăng lên hàng năm khi các chùm vệ tinh thương mại được phóng lên ồ ạt.
Bên cạnh khía cạnh môi trường, sự kiện này cũng thu hút sự quan tâm dưới góc độ địa chính trị. Mặc dù Luch/Olymp đời đầu đã "tử nạn", nhưng Nga vẫn duy trì năng lực trinh sát không gian với vệ tinh thế hệ thứ hai được phóng vào năm 2023. Trong những năm gần đây, không gian địa tĩnh đã trở thành vũ đài của một cuộc chiến âm thầm, nơi Nga, Mỹ và Trung Quốc liên tục triển khai các vệ tinh có khả năng cơ động cao để tiếp cận, điều tra và giám sát tài sản không gian của đối phương, biến quỹ đạo Trái Đất thành một mặt trận tình báo phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro va chạm.
Dấu hiệu bất thường từ "nghĩa địa" không gian
Sự việc được công ty giám sát không gian s2a Systems có trụ sở tại Thụy Sĩ phát hiện vào ngày 30/1. Thông qua hệ thống kính thiên văn mặt đất, các chuyên gia nhận thấy vệ tinh Luch/Olymp, vốn đã ngừng hoạt động và được di chuyển lên quỹ đạo nghĩa địa từ tháng 10 năm ngoái, đột ngột có dấu hiệu quay cuồng mất kiểm soát. Đáng ngại hơn, các cảm biến còn phát hiện sự xuất hiện của nhiều vật thể lạ xung quanh vệ tinh này, một chỉ dấu rõ ràng cho thấy cấu trúc của nó đã bị phá vỡ hoặc phân rã thành nhiều mảnh nhỏ.
Luch/Olymp, được phóng lên vũ trụ vào năm 2014, là một cái tên không xa lạ trong giới quân sự quốc tế. Đây là một trong hai vệ tinh trinh sát tín hiệu (SIGINT) tuyệt mật của Nga, nổi tiếng với khả năng di chuyển linh hoạt trên vành đai địa tĩnh (GEO) – nơi cách xích đạo Trái Đất khoảng 35.786 km. Nhiệm vụ chính của nó trong suốt vòng đời hoạt động là tiếp cận, theo dõi và thu thập thông tin từ các phương tiện vũ trụ của Mỹ và các quốc gia phương Tây khác.
Giả thuyết va chạm và hồi chuông cảnh báo
Đánh giá về nguyên nhân sự cố, Tiến sĩ Jonathan McDowell, nhà vật lý thiên văn kiêm chuyên gia theo dõi vệ tinh hàng đầu tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard-Smithsonian, đã đưa ra một nhận định đáng báo động. Theo ông, khả năng vệ tinh tự phát nổ do các nguyên nhân nội tại là khá thấp, bởi theo quy trình tiêu chuẩn, các vệ tinh khi đưa vào quỹ đạo nghĩa địa đều phải thực hiện quy trình "xả năng lượng" (passivation) – tức là xả hết nhiên liệu dư thừa và ngắt kết nối pin để ngăn ngừa cháy nổ.
Do đó, ông McDowell nghiêng về giả thuyết Luch/Olymp đã va chạm với một mảnh rác vũ trụ trôi nổi. Nếu giả thuyết này là đúng, nó vẽ nên một bức tranh u ám hơn nhiều so với các dự báo trước đây về môi trường tại quỹ đạo địa tĩnh và vùng phụ cận. Điều này chứng tỏ mật độ rác thải tại khu vực được coi là "nơi an nghỉ" của các vệ tinh đang trở nên dày đặc và nguy hiểm đến mức khó kiểm soát, đe dọa trực tiếp đến an toàn của các vệ tinh đang hoạt động phía dưới.
Cuộc khủng hoảng rác vũ trụ và cuộc đua nước lớn
Sự cố của Luch/Olymp là lời nhắc nhở đanh thép về cuộc khủng hoảng rác vũ trụ đang leo thang. Theo số liệu từ Telegraph, hiện có hơn 10.000 tấn phế liệu nhân tạo đang bao vây Trái Đất. Trung bình mỗi ngày có hơn ba vụ rác vũ trụ rơi trở lại khí quyển, và các mảnh lớn có thể tiếp đất với tần suất khoảng một lần mỗi ngày. Một nghiên cứu công bố năm 2023 còn chỉ ra rằng nguy cơ một mảnh rác vũ trụ rơi xuống gây thương vong cho con người là khoảng 2,3% và con số này đang tăng lên hàng năm khi các chùm vệ tinh thương mại được phóng lên ồ ạt.
Bên cạnh khía cạnh môi trường, sự kiện này cũng thu hút sự quan tâm dưới góc độ địa chính trị. Mặc dù Luch/Olymp đời đầu đã "tử nạn", nhưng Nga vẫn duy trì năng lực trinh sát không gian với vệ tinh thế hệ thứ hai được phóng vào năm 2023. Trong những năm gần đây, không gian địa tĩnh đã trở thành vũ đài của một cuộc chiến âm thầm, nơi Nga, Mỹ và Trung Quốc liên tục triển khai các vệ tinh có khả năng cơ động cao để tiếp cận, điều tra và giám sát tài sản không gian của đối phương, biến quỹ đạo Trái Đất thành một mặt trận tình báo phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro va chạm.
