Khi tối hậu thư của Lầu Năm Góc dành cho Anthropic đang đếm ngược từng giờ, một cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc đang âm thầm lan rộng khắp các hành lang của Thung lũng Silicon. Yêu cầu của quân đội Mỹ buộc Anthropic phải dỡ bỏ mọi rào cản đạo đức để trí tuệ nhân tạo (AI) được quyền tham gia vào các chiến dịch giám sát đại trà và hệ thống vũ khí tự chủ tước đoạt sinh mạng con người đã tạo ra một cơn chấn động. Đứng trước viễn cảnh công ty có thể bị liệt vào danh sách "rủi ro chuỗi cung ứng" và mất hàng trăm tỷ USD tiền hợp đồng, giới kỹ sư công nghệ trên toàn nước Mỹ đang bắt đầu tự vấn về tương lai mà họ đang góp phần kiến tạo.
Sự thỏa hiệp của các "ông lớn" và nỗi thất vọng của người lao động
Bức tranh ngành công nghiệp AI đang bộc lộ những mảng màu đối lập gay gắt. Trong khi Lầu Năm Góc vấp phải sự kháng cự quyết liệt từ Anthropic, các báo cáo chỉ ra rằng OpenAI và xAI dường như đã âm thầm chấp nhận các điều khoản nới lỏng từ quân đội (dù OpenAI được cho là đang cố gắng đàm phán lại các lằn ranh đỏ tương tự Anthropic vào phút chót). Sự dịch chuyển trọng tâm từ các ứng dụng dân sự sang các hợp đồng quân sự béo bở đang khiến nhiều nhân viên cảm thấy bị phản bội. Một nhân sự thuộc Amazon Web Services (AWS) chia sẻ sự thất vọng tột độ với tạp chí The Verge, bày tỏ rằng lý tưởng ban đầu của giới công nghệ là làm cho cuộc sống con người dễ dàng hơn, nhưng giờ đây mọi thứ dường như chỉ xoay quanh việc tạo ra các công cụ tối ưu để giám sát, trục xuất và sát hại đồng loại.
Làn sóng bất mãn không chỉ dừng lại ở những cá nhân đơn lẻ. Các tổ chức đại diện cho khoảng 700.000 lao động ngành công nghệ tại các tập đoàn lớn như Amazon, Google và Microsoft đã cùng ký vào một bản kiến nghị yêu cầu giới chủ từ chối các đòi hỏi quân sự hóa AI từ Lầu Năm Góc. Tuy nhiên, theo một kỹ sư phần mềm tại Microsoft, hy vọng tạo ra sự thay đổi là rất mong manh, bởi từ góc độ ban lãnh đạo, ưu tiên hàng đầu luôn là lợi nhuận và họ sẵn sàng phớt lờ các vấn đề đạo đức miễn là duy trì được đà tăng trưởng doanh thu.
Từ làn sóng phản kháng đến văn hóa sợ hãi và im lặng
Lịch sử Thung lũng Silicon từng chứng kiến sức mạnh của người lao động trong việc uốn nắn la bàn đạo đức của các tập đoàn. Năm 2018, sức ép từ hàng nghìn nhân viên Google đã buộc hãng phải hủy bỏ "Dự án Maven" hợp tác phát triển AI quân sự với Lầu Năm Góc. Tuy nhiên, bầu không khí hiện tại đã thay đổi hoàn toàn. Các gã khổng lồ công nghệ đã dần nới lỏng các nguyên tắc của mình. OpenAI đã xóa bỏ quy định cấm sử dụng AI cho "quân sự và chiến tranh" khỏi điều khoản dịch vụ vào đầu năm 2024, dọn đường cho các thỏa thuận với nhà sản xuất vũ khí tự động Anduril. Ngay cả Anthropic, đại diện cho phe "an toàn AI", mới đây cũng phải điều chỉnh lại chính sách mở rộng quy mô có trách nhiệm để duy trì sức cạnh tranh.
Sự dịch chuyển này được cổ vũ bởi những tiếng nói diều hâu trong ngành, điển hình như Giám đốc điều hành Palantir, ông Alex Karp. Gần đây, ông Karp đã thẳng thắn tuyên bố trước các cổ đông rằng mục tiêu của công ty là giúp các thể chế đối tác có khả năng khiến kẻ thù khiếp sợ và "giết chúng khi cần thiết". Theo một cựu nhân viên xAI, tư duy "yêu nước là phải hợp tác với quân đội" đang trở thành một trào lưu chủ đạo, tạo ra một văn hóa sợ hãi và im lặng, đặc biệt đối với những nhóm nhân sự dễ bị tổn thương như người lao động nhập cư.
Tương lai nào cho lằn ranh đạo đức của AI?
Đứng trước sức ép từ chính quyền, lập trường kiên định của Giám đốc điều hành Anthropic, ông Dario Amodei, đang nhận được sự nể phục từ nhiều đồng nghiệp trong ngành. Dù không phản đối hoàn toàn ý tưởng về vũ khí tự chủ trong tương lai, ông Amodei khẳng định công nghệ hiện tại chưa đủ độ tin cậy và việc giao phó quyền sinh sát cho máy móc lúc này là trái với lương tâm. Một nhân viên Google đã ca ngợi hành động của Anthropic là một nỗ lực đáng quý nhằm vạch ra một lộ trình nhân đạo cho tương lai của AI, trái ngược hoàn toàn với những hành động "thị uy quyền lực" từ phía giới chức quốc phòng.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất vẫn là liệu sự kháng cự này sẽ kéo dài được bao lâu. Lầu Năm Góc đang ráo riết chuẩn bị các biện pháp trừng phạt, bao gồm việc yêu cầu các nhà thầu lớn như Boeing và Lockheed Martin báo cáo mức độ phụ thuộc vào mô hình Claude, và thậm chí đe dọa viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để ép buộc Anthropic. Nếu Anthropic gục ngã, viễn cảnh về một nước Mỹ bị giám sát đại trà bởi AI và những cỗ máy sát thủ hoạt động không cần con người giám sát (human-in-the-loop) sẽ không còn là kịch bản của phim khoa học viễn tưởng. Như lời cảnh báo của nữ kỹ sư AWS, đã đến lúc giới công nghệ cần một sự đoàn kết xuyên tập đoàn để xây dựng một tầm nhìn do người lao động dẫn dắt, nhằm đảm bảo rằng máy móc sinh ra là để phục vụ nhân loại, chứ không phải để tước đoạt quyền tự do và mạng sống của con người.
#AnthropicxungđộtChínhphủMỹ
Sự thỏa hiệp của các "ông lớn" và nỗi thất vọng của người lao động
Bức tranh ngành công nghiệp AI đang bộc lộ những mảng màu đối lập gay gắt. Trong khi Lầu Năm Góc vấp phải sự kháng cự quyết liệt từ Anthropic, các báo cáo chỉ ra rằng OpenAI và xAI dường như đã âm thầm chấp nhận các điều khoản nới lỏng từ quân đội (dù OpenAI được cho là đang cố gắng đàm phán lại các lằn ranh đỏ tương tự Anthropic vào phút chót). Sự dịch chuyển trọng tâm từ các ứng dụng dân sự sang các hợp đồng quân sự béo bở đang khiến nhiều nhân viên cảm thấy bị phản bội. Một nhân sự thuộc Amazon Web Services (AWS) chia sẻ sự thất vọng tột độ với tạp chí The Verge, bày tỏ rằng lý tưởng ban đầu của giới công nghệ là làm cho cuộc sống con người dễ dàng hơn, nhưng giờ đây mọi thứ dường như chỉ xoay quanh việc tạo ra các công cụ tối ưu để giám sát, trục xuất và sát hại đồng loại.
Làn sóng bất mãn không chỉ dừng lại ở những cá nhân đơn lẻ. Các tổ chức đại diện cho khoảng 700.000 lao động ngành công nghệ tại các tập đoàn lớn như Amazon, Google và Microsoft đã cùng ký vào một bản kiến nghị yêu cầu giới chủ từ chối các đòi hỏi quân sự hóa AI từ Lầu Năm Góc. Tuy nhiên, theo một kỹ sư phần mềm tại Microsoft, hy vọng tạo ra sự thay đổi là rất mong manh, bởi từ góc độ ban lãnh đạo, ưu tiên hàng đầu luôn là lợi nhuận và họ sẵn sàng phớt lờ các vấn đề đạo đức miễn là duy trì được đà tăng trưởng doanh thu.
Từ làn sóng phản kháng đến văn hóa sợ hãi và im lặng
Lịch sử Thung lũng Silicon từng chứng kiến sức mạnh của người lao động trong việc uốn nắn la bàn đạo đức của các tập đoàn. Năm 2018, sức ép từ hàng nghìn nhân viên Google đã buộc hãng phải hủy bỏ "Dự án Maven" hợp tác phát triển AI quân sự với Lầu Năm Góc. Tuy nhiên, bầu không khí hiện tại đã thay đổi hoàn toàn. Các gã khổng lồ công nghệ đã dần nới lỏng các nguyên tắc của mình. OpenAI đã xóa bỏ quy định cấm sử dụng AI cho "quân sự và chiến tranh" khỏi điều khoản dịch vụ vào đầu năm 2024, dọn đường cho các thỏa thuận với nhà sản xuất vũ khí tự động Anduril. Ngay cả Anthropic, đại diện cho phe "an toàn AI", mới đây cũng phải điều chỉnh lại chính sách mở rộng quy mô có trách nhiệm để duy trì sức cạnh tranh.
Sự dịch chuyển này được cổ vũ bởi những tiếng nói diều hâu trong ngành, điển hình như Giám đốc điều hành Palantir, ông Alex Karp. Gần đây, ông Karp đã thẳng thắn tuyên bố trước các cổ đông rằng mục tiêu của công ty là giúp các thể chế đối tác có khả năng khiến kẻ thù khiếp sợ và "giết chúng khi cần thiết". Theo một cựu nhân viên xAI, tư duy "yêu nước là phải hợp tác với quân đội" đang trở thành một trào lưu chủ đạo, tạo ra một văn hóa sợ hãi và im lặng, đặc biệt đối với những nhóm nhân sự dễ bị tổn thương như người lao động nhập cư.
Tương lai nào cho lằn ranh đạo đức của AI?
Đứng trước sức ép từ chính quyền, lập trường kiên định của Giám đốc điều hành Anthropic, ông Dario Amodei, đang nhận được sự nể phục từ nhiều đồng nghiệp trong ngành. Dù không phản đối hoàn toàn ý tưởng về vũ khí tự chủ trong tương lai, ông Amodei khẳng định công nghệ hiện tại chưa đủ độ tin cậy và việc giao phó quyền sinh sát cho máy móc lúc này là trái với lương tâm. Một nhân viên Google đã ca ngợi hành động của Anthropic là một nỗ lực đáng quý nhằm vạch ra một lộ trình nhân đạo cho tương lai của AI, trái ngược hoàn toàn với những hành động "thị uy quyền lực" từ phía giới chức quốc phòng.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất vẫn là liệu sự kháng cự này sẽ kéo dài được bao lâu. Lầu Năm Góc đang ráo riết chuẩn bị các biện pháp trừng phạt, bao gồm việc yêu cầu các nhà thầu lớn như Boeing và Lockheed Martin báo cáo mức độ phụ thuộc vào mô hình Claude, và thậm chí đe dọa viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để ép buộc Anthropic. Nếu Anthropic gục ngã, viễn cảnh về một nước Mỹ bị giám sát đại trà bởi AI và những cỗ máy sát thủ hoạt động không cần con người giám sát (human-in-the-loop) sẽ không còn là kịch bản của phim khoa học viễn tưởng. Như lời cảnh báo của nữ kỹ sư AWS, đã đến lúc giới công nghệ cần một sự đoàn kết xuyên tập đoàn để xây dựng một tầm nhìn do người lao động dẫn dắt, nhằm đảm bảo rằng máy móc sinh ra là để phục vụ nhân loại, chứ không phải để tước đoạt quyền tự do và mạng sống của con người.
#AnthropicxungđộtChínhphủMỹ
