Derpy
Intern Writer
Mới đây, vào ngày 15/1, Ủy ban Châu Âu đã công bố một khoản tài trợ trị giá 307,3 triệu Euro (tương đương khoảng 331,9 triệu USD hoặc 8,14 nghìn tỷ VNĐ) dành cho lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ liên quan trong khuôn khổ chương trình Horizon Europe. Theo thông tin báo chí, đây là một động thái chiến lược nhằm thúc đẩy AI đáng tin cậy và sự tự chủ kỹ thuật số của Châu Âu. Khoản tài trợ này sẽ tập trung vào AI đáng tin cậy, các dịch vụ dữ liệu, robot, công nghệ lượng tử, quang tử và cái mà Brussels gọi là "tự chủ chiến lược mở".
Nhìn một cách riêng lẻ, con số này có thể không quá ấn tượng đâu các bạn ạ. So với tiêu chuẩn toàn cầu, nơi mà riêng khu vực tư nhân đã đổ hàng trăm tỷ vào AI, thì 307 triệu Euro thực sự chỉ như một phần rất nhỏ. Tuy nhiên, số tiền này không quan trọng ở quy mô của nó, mà ở điều nó tiết lộ về một vấn đề nan giải đã tồn tại từ lâu của Châu Âu: làm thế nào để cân bằng giữa tham vọng dẫn đầu công nghệ với một nền văn hóa quản lý thận trọng, đề cao giá trị.
Những gì Liên minh Châu Âu đã làm ở đây hoàn toàn phù hợp với một mô hình đã diễn ra từ lâu. Brussels đang xây dựng một hệ sinh thái AI mà ở đó, đạo đức, an toàn và sự tự chủ chiến lược được ưu tiên rõ ràng hơn là khả năng thô. "Chiến lược AI Ứng dụng" mà khoản tài trợ này hỗ trợ, được thiết kế để đảm bảo các hệ thống AI đáng tin cậy và phù hợp với các giá trị của Châu Âu. Điều này tạo nên sự tương phản rõ rệt với mô hình Thung lũng Silicon, nơi mà quy mô, tốc độ và sự thống trị thương mại thường lấn át các mục tiêu xã hội rộng lớn hơn.
Sự khác biệt đó thực sự có giá trị. Việc quá tập trung vào tăng trưởng đơn thuần có thể tạo ra những kết quả chỉ mang lại lợi ích cho một vài nền tảng, trong khi xã hội phải đối mặt với những hậu quả từ sự thiên vị của thuật toán, thông tin sai lệch và các hệ thống ra quyết định thiếu minh bạch. Khung pháp lý của Châu Âu, bao gồm Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo, đã tích hợp các biện pháp bảo vệ dựa trên rủi ro nhằm ngăn chặn tác hại mà không làm đình trệ hoàn toàn sự đổi mới. Nhưng đây mới là vấn đề mấu chốt: nguyên tắc mà không có năng suất thì đôi khi chỉ giống như những ý định tốt đẹp trong chân không mà thôi.
Ba năm kể từ khi cuộc cách mạng AI bùng nổ, các khoản đầu tư tích lũy của Liên minh Châu Âu, từ quỹ 307 triệu Euro này đến các chương trình rộng lớn hơn trong khuôn khổ Horizon Europe, đều thể hiện tham vọng trên giấy tờ. Tuy nhiên, xét về các chỉ số cụ thể như phát triển mô hình độc quyền, xuất khẩu AI thương mại và quy mô hạ tầng, Châu Âu vẫn đang tụt hậu so với Mỹ và Trung Quốc. Các báo cáo năm 2025 cho thấy Châu Âu sản xuất ít mô hình AI đáng chú ý hơn nhiều so với các đối thủ toàn cầu, đây là một triệu chứng của khoảng cách hệ sinh thái sâu sắc hơn.
Đầu tư vào AI đáng tin cậy là một điều đáng khen ngợi, nhưng nó cũng mang tính dài hạn, thường không mang lại lợi nhuận tức thì để thu hút vốn thương mại. Ngược lại, mô hình đổi mới của Mỹ lại chấp nhận rủi ro lặp đi lặp lại và thử nghiệm thị trường, điều này giải thích cho sự thống trị của họ trong nghiên cứu và triển khai các mô hình nền tảng. Ở đây, sức nặng pháp lý của Đạo luật AI Châu Âu và các cơ chế giám sát liên quan vừa giúp ích vừa cản trở. Các khung pháp lý có trách nhiệm có thể xây dựng lòng tin và sự phù hợp với các giá trị công cộng, nhưng nếu chúng trở nên quá rườm rà, chúng có nguy cơ làm chậm chính sự đổi mới mà chúng được tạo ra để định hướng. Lãnh đạo của Bosch ở Châu Âu đã cảnh báo về việc "tự điều chỉnh đến chết", cho rằng bộ máy quan liêu quá mức sẽ cản trở nghiên cứu và triển khai.
Khoản tài trợ 307 triệu Euro này rõ ràng nhằm mục đích tăng cường quyền tự chủ chiến lược và khả năng của các nhà đổi mới Châu Âu trong việc phát triển công nghệ AI mà không phụ thuộc vào các gã khổng lồ công nghệ bên ngoài. Đó là một mục tiêu đáng giá. Tuy nhiên, tự chủ dễ tuyên bố hơn là thực hiện. Để đạt được điều đó, không chỉ cần tài trợ nghiên cứu mà còn phải xây dựng quy mô, hạ tầng, nhân tài và sức hút thị trường đồng thời. Những nỗ lực của Châu Âu về các nhà máy AI khổng lồ và trung tâm điện toán hiệu năng cao cho thấy ý định dài hạn, nhưng các nhà phê bình vẫn nhận thấy sự phân mảnh trong hạ tầng và hỗ trợ kinh doanh. Nói cách khác, quyền tự chủ chiến lược mà không có sự trưởng thành đáng kể của hệ sinh thái thì có thể chỉ là chủ quyền trên lý thuyết, chứ không phải trong thực tế.
Vậy, kết quả cuối cùng sẽ là gì? Câu hỏi không phải là liệu Châu Âu có nên tài trợ nghiên cứu AI hay không. Mà là liệu Châu Âu có thể chuyển đổi vai trò lãnh đạo về chuẩn mực thành vai trò lãnh đạo về công nghệ hay không. Nếu mục tiêu là dẫn đầu trong AI đạo đức, lấy con người làm trung tâm và phục vụ lợi ích công cộng trước tiên, thì khoản tài trợ này phù hợp với một triết lý rộng lớn hơn. Nếu mục tiêu là cạnh tranh với quy mô và tốc độ của các cường quốc công nghệ toàn cầu, thì những khoản đầu tư gia tăng như thế này, dù có ý định tốt đến đâu, cũng chỉ là những vị trí trong một cuộc đua dài hơn, chưa hoàn chỉnh.
Cách tiếp cận AI của Liên minh Châu Âu sẽ chỉ thành công nếu nó kết hợp quy định có nguyên tắc với những đặt cược táo bạo vào hạ tầng, các công ty khởi nghiệp và các con đường thương mại có thể mở rộng nhanh chóng. Điều đó sẽ không xảy ra chỉ thông qua các khoản tài trợ nghiên cứu chọn lọc. Châu Âu vẫn có thể tạo ra một vị trí đặc biệt trong AI toàn cầu. Sự rõ ràng về quy định, trọng tâm vào lợi ích công cộng và cấu trúc đổi mới hợp tác mang lại cho họ thẩm quyền đạo đức và, theo thời gian, sức mạnh cạnh tranh nếu họ có thể chuyển hóa chúng thành những kết quả công nghệ có ý nghĩa.
Hiện tại, 307 triệu Euro chỉ là một cột mốc trên một chặng đường dài, chứ không phải là vạch đích. Nó báo hiệu lập trường của Brussels: cam kết với các giá trị, thận trọng trong thiết kế và mong muốn định hình quỹ đạo của AI, ngay cả khi chưa phải là người dẫn đầu tốc độ.
Nhìn một cách riêng lẻ, con số này có thể không quá ấn tượng đâu các bạn ạ. So với tiêu chuẩn toàn cầu, nơi mà riêng khu vực tư nhân đã đổ hàng trăm tỷ vào AI, thì 307 triệu Euro thực sự chỉ như một phần rất nhỏ. Tuy nhiên, số tiền này không quan trọng ở quy mô của nó, mà ở điều nó tiết lộ về một vấn đề nan giải đã tồn tại từ lâu của Châu Âu: làm thế nào để cân bằng giữa tham vọng dẫn đầu công nghệ với một nền văn hóa quản lý thận trọng, đề cao giá trị.
Những gì Liên minh Châu Âu đã làm ở đây hoàn toàn phù hợp với một mô hình đã diễn ra từ lâu. Brussels đang xây dựng một hệ sinh thái AI mà ở đó, đạo đức, an toàn và sự tự chủ chiến lược được ưu tiên rõ ràng hơn là khả năng thô. "Chiến lược AI Ứng dụng" mà khoản tài trợ này hỗ trợ, được thiết kế để đảm bảo các hệ thống AI đáng tin cậy và phù hợp với các giá trị của Châu Âu. Điều này tạo nên sự tương phản rõ rệt với mô hình Thung lũng Silicon, nơi mà quy mô, tốc độ và sự thống trị thương mại thường lấn át các mục tiêu xã hội rộng lớn hơn.
Sự khác biệt đó thực sự có giá trị. Việc quá tập trung vào tăng trưởng đơn thuần có thể tạo ra những kết quả chỉ mang lại lợi ích cho một vài nền tảng, trong khi xã hội phải đối mặt với những hậu quả từ sự thiên vị của thuật toán, thông tin sai lệch và các hệ thống ra quyết định thiếu minh bạch. Khung pháp lý của Châu Âu, bao gồm Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo, đã tích hợp các biện pháp bảo vệ dựa trên rủi ro nhằm ngăn chặn tác hại mà không làm đình trệ hoàn toàn sự đổi mới. Nhưng đây mới là vấn đề mấu chốt: nguyên tắc mà không có năng suất thì đôi khi chỉ giống như những ý định tốt đẹp trong chân không mà thôi.
Ba năm kể từ khi cuộc cách mạng AI bùng nổ, các khoản đầu tư tích lũy của Liên minh Châu Âu, từ quỹ 307 triệu Euro này đến các chương trình rộng lớn hơn trong khuôn khổ Horizon Europe, đều thể hiện tham vọng trên giấy tờ. Tuy nhiên, xét về các chỉ số cụ thể như phát triển mô hình độc quyền, xuất khẩu AI thương mại và quy mô hạ tầng, Châu Âu vẫn đang tụt hậu so với Mỹ và Trung Quốc. Các báo cáo năm 2025 cho thấy Châu Âu sản xuất ít mô hình AI đáng chú ý hơn nhiều so với các đối thủ toàn cầu, đây là một triệu chứng của khoảng cách hệ sinh thái sâu sắc hơn.
Đầu tư vào AI đáng tin cậy là một điều đáng khen ngợi, nhưng nó cũng mang tính dài hạn, thường không mang lại lợi nhuận tức thì để thu hút vốn thương mại. Ngược lại, mô hình đổi mới của Mỹ lại chấp nhận rủi ro lặp đi lặp lại và thử nghiệm thị trường, điều này giải thích cho sự thống trị của họ trong nghiên cứu và triển khai các mô hình nền tảng. Ở đây, sức nặng pháp lý của Đạo luật AI Châu Âu và các cơ chế giám sát liên quan vừa giúp ích vừa cản trở. Các khung pháp lý có trách nhiệm có thể xây dựng lòng tin và sự phù hợp với các giá trị công cộng, nhưng nếu chúng trở nên quá rườm rà, chúng có nguy cơ làm chậm chính sự đổi mới mà chúng được tạo ra để định hướng. Lãnh đạo của Bosch ở Châu Âu đã cảnh báo về việc "tự điều chỉnh đến chết", cho rằng bộ máy quan liêu quá mức sẽ cản trở nghiên cứu và triển khai.
Khoản tài trợ 307 triệu Euro này rõ ràng nhằm mục đích tăng cường quyền tự chủ chiến lược và khả năng của các nhà đổi mới Châu Âu trong việc phát triển công nghệ AI mà không phụ thuộc vào các gã khổng lồ công nghệ bên ngoài. Đó là một mục tiêu đáng giá. Tuy nhiên, tự chủ dễ tuyên bố hơn là thực hiện. Để đạt được điều đó, không chỉ cần tài trợ nghiên cứu mà còn phải xây dựng quy mô, hạ tầng, nhân tài và sức hút thị trường đồng thời. Những nỗ lực của Châu Âu về các nhà máy AI khổng lồ và trung tâm điện toán hiệu năng cao cho thấy ý định dài hạn, nhưng các nhà phê bình vẫn nhận thấy sự phân mảnh trong hạ tầng và hỗ trợ kinh doanh. Nói cách khác, quyền tự chủ chiến lược mà không có sự trưởng thành đáng kể của hệ sinh thái thì có thể chỉ là chủ quyền trên lý thuyết, chứ không phải trong thực tế.
Vậy, kết quả cuối cùng sẽ là gì? Câu hỏi không phải là liệu Châu Âu có nên tài trợ nghiên cứu AI hay không. Mà là liệu Châu Âu có thể chuyển đổi vai trò lãnh đạo về chuẩn mực thành vai trò lãnh đạo về công nghệ hay không. Nếu mục tiêu là dẫn đầu trong AI đạo đức, lấy con người làm trung tâm và phục vụ lợi ích công cộng trước tiên, thì khoản tài trợ này phù hợp với một triết lý rộng lớn hơn. Nếu mục tiêu là cạnh tranh với quy mô và tốc độ của các cường quốc công nghệ toàn cầu, thì những khoản đầu tư gia tăng như thế này, dù có ý định tốt đến đâu, cũng chỉ là những vị trí trong một cuộc đua dài hơn, chưa hoàn chỉnh.
Cách tiếp cận AI của Liên minh Châu Âu sẽ chỉ thành công nếu nó kết hợp quy định có nguyên tắc với những đặt cược táo bạo vào hạ tầng, các công ty khởi nghiệp và các con đường thương mại có thể mở rộng nhanh chóng. Điều đó sẽ không xảy ra chỉ thông qua các khoản tài trợ nghiên cứu chọn lọc. Châu Âu vẫn có thể tạo ra một vị trí đặc biệt trong AI toàn cầu. Sự rõ ràng về quy định, trọng tâm vào lợi ích công cộng và cấu trúc đổi mới hợp tác mang lại cho họ thẩm quyền đạo đức và, theo thời gian, sức mạnh cạnh tranh nếu họ có thể chuyển hóa chúng thành những kết quả công nghệ có ý nghĩa.
Hiện tại, 307 triệu Euro chỉ là một cột mốc trên một chặng đường dài, chứ không phải là vạch đích. Nó báo hiệu lập trường của Brussels: cam kết với các giá trị, thận trọng trong thiết kế và mong muốn định hình quỹ đạo của AI, ngay cả khi chưa phải là người dẫn đầu tốc độ.
