Ngọc Yến
Writer
Singapore đang chuyển rất nhanh từ giai đoạn thử nghiệm trí tuệ nhân tạo sang đưa AI vào vận hành thực tế trong bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, thay vì chạy theo những mô hình hào nhoáng hay chatbot gây chú ý, nước này lại tập trung vào một mục tiêu khác: xây dựng “AI đáng tin cậy” để phục vụ công việc hàng ngày.
Đó là thông điệp nổi bật tại sự kiện AIxGov 2026 tổ chức tại Singapore mới đây.
Một trong những kinh nghiệm đáng chú ý của Singapore là không xem AI đơn thuần là một sản phẩm công nghệ, mà coi đây là hạ tầng quốc gia cần được quản trị giống như điện, nước hay dữ liệu công.
Theo ông Ngui Jian Gang từ AI Singapore, điều quan trọng không nằm ở việc sở hữu một mô hình AI nổi tiếng, mà là xây dựng năng lực quốc gia để các cơ quan có thể dùng chung và phát triển tiếp. Singapore vì vậy đã phát triển mô hình ngôn ngữ lớn SEA-LION dành cho các ngôn ngữ Đông Nam Á như một nền tảng công cộng. Thay vì mỗi cơ quan tự xây AI riêng, họ có thể tùy biến từ nền tảng này để tiết kiệm thời gian và nguồn lực.
Cách tiếp cận này giúp Singapore từng bước làm chủ công nghệ AI thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các mô hình nước ngoài.
Một vấn đề khác được Singapore đặc biệt quan tâm là “ảo giác AI”, tức hiện tượng AI tạo ra thông tin sai nhưng trình bày rất thuyết phục.
Trong lĩnh vực quốc phòng, ông Pang Chee Kong từ Học viện Quân sự SAFTI cho biết AI hiện được dùng để hỗ trợ phân tích dữ liệu, nghiên cứu và ra quyết định trong môi trường rủi ro cao. Tuy nhiên, Singapore không chấp nhận mô hình AI hoàn toàn tự động.
Theo ông Pang, con người luôn phải giữ vai trò giám sát cuối cùng vì các chuyên gia trong từng lĩnh vực mới đủ khả năng phát hiện những điểm bất thường trong kết quả AI, như lỗi logic, dữ liệu sai hoặc kết luận phi lý.
Ông cho rằng AI không thể thay thế chuyên gia mà chỉ hỗ trợ chuyên gia làm việc hiệu quả hơn. Vì vậy, Singapore xây dựng mô hình “human in the loop”, nghĩa là luôn có con người tham gia trong quá trình kiểm tra và ra quyết định.
Không chỉ xử lý vấn đề ảo giác, Singapore còn tập trung mạnh vào khung pháp lý và quản trị AI.
Theo các chuyên gia tại sự kiện, nhiều mô hình quản trị truyền thống thất bại vì chỉ kiểm soát ở bên ngoài hệ thống. Trong khi đó, Singapore muốn đưa các nguyên tắc an toàn vào ngay từ giai đoạn thiết kế.
Điều này có nghĩa là dữ liệu, quyền truy cập, cách AI xử lý thông tin và tạo kết quả đều phải được kiểm soát ngay từ đầu, thay vì để xảy ra rủi ro rồi mới tìm cách khắc phục.
Các chuyên gia gọi đây là cách tiếp cận “dữ liệu đáng tin cậy ngay từ thiết kế”.
Singapore cũng nhận ra rằng nếu quy định quá mơ hồ, cán bộ sẽ ngại thử nghiệm AI vì sợ vi phạm. Do đó, nước này xây dựng các “hàng rào an toàn” và nguyên tắc sử dụng rõ ràng để công chức có thể đổi mới trong phạm vi được cho phép.
Trong lĩnh vực y tế, nhiều nhân viên không chuyên công nghệ hiện đã có thể tự tạo chatbot hoặc công cụ AI bằng các nền tảng mã thấp do chính phủ cung cấp. Một số bệnh viện thậm chí tự phát triển chatbot điều dưỡng vì nhu cầu quá cấp thiết, không thể chờ quy trình công nghệ truyền thống kéo dài hàng tháng.
Theo các diễn giả, chính khung pháp lý rõ ràng đã giúp những người tuyến đầu tự tin triển khai sáng kiến mới mà không lo vượt rào.
Bên cạnh công nghệ và pháp lý, Singapore còn thay đổi cả tư duy đầu tư cho AI.
Thay vì mô hình cấp vốn kiểu cũ kéo dài nhiều năm, Singapore chuyển sang hướng linh hoạt hơn để phù hợp với tốc độ thay đổi rất nhanh của AI. Các cơ quan được khuyến khích thử nghiệm nhanh, triển khai nhỏ trước rồi mở rộng dần nếu hiệu quả.
Một điểm đáng chú ý khác là Singapore xem dữ liệu và AI là tài sản dùng chung của quốc gia. Các cơ quan được khuyến khích chia sẻ giải pháp, bài học và hệ thống với nhau thay vì phát triển riêng lẻ.
Trong lĩnh vực an ninh mạng, giới chức Singapore thậm chí còn áp dụng tư duy “giả định hệ thống đã bị tấn công”. Thay vì chỉ cố ngăn chặn từ đầu, họ dùng AI để phát hiện sớm rủi ro, tăng tốc phản ứng và tự động củng cố phòng thủ.
Nhìn tổng thể, kinh nghiệm của Singapore cho thấy việc ứng dụng AI trong quản lý công không chỉ là câu chuyện mua công nghệ hay triển khai chatbot.
Điều quan trọng hơn là xây dựng được dữ liệu đáng tin cậy, cơ chế giám sát của con người, khung pháp lý rõ ràng và năng lực công nghệ nội địa đủ mạnh.
Đó cũng là cách Singapore đang cố gắng đưa AI từ công nghệ trình diễn trở thành công cụ vận hành hàng ngày của bộ máy nhà nước.
Đó là thông điệp nổi bật tại sự kiện AIxGov 2026 tổ chức tại Singapore mới đây.
Một trong những kinh nghiệm đáng chú ý của Singapore là không xem AI đơn thuần là một sản phẩm công nghệ, mà coi đây là hạ tầng quốc gia cần được quản trị giống như điện, nước hay dữ liệu công.
Theo ông Ngui Jian Gang từ AI Singapore, điều quan trọng không nằm ở việc sở hữu một mô hình AI nổi tiếng, mà là xây dựng năng lực quốc gia để các cơ quan có thể dùng chung và phát triển tiếp. Singapore vì vậy đã phát triển mô hình ngôn ngữ lớn SEA-LION dành cho các ngôn ngữ Đông Nam Á như một nền tảng công cộng. Thay vì mỗi cơ quan tự xây AI riêng, họ có thể tùy biến từ nền tảng này để tiết kiệm thời gian và nguồn lực.
Cách tiếp cận này giúp Singapore từng bước làm chủ công nghệ AI thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các mô hình nước ngoài.
Một vấn đề khác được Singapore đặc biệt quan tâm là “ảo giác AI”, tức hiện tượng AI tạo ra thông tin sai nhưng trình bày rất thuyết phục.
Trong lĩnh vực quốc phòng, ông Pang Chee Kong từ Học viện Quân sự SAFTI cho biết AI hiện được dùng để hỗ trợ phân tích dữ liệu, nghiên cứu và ra quyết định trong môi trường rủi ro cao. Tuy nhiên, Singapore không chấp nhận mô hình AI hoàn toàn tự động.
Theo ông Pang, con người luôn phải giữ vai trò giám sát cuối cùng vì các chuyên gia trong từng lĩnh vực mới đủ khả năng phát hiện những điểm bất thường trong kết quả AI, như lỗi logic, dữ liệu sai hoặc kết luận phi lý.
Ông cho rằng AI không thể thay thế chuyên gia mà chỉ hỗ trợ chuyên gia làm việc hiệu quả hơn. Vì vậy, Singapore xây dựng mô hình “human in the loop”, nghĩa là luôn có con người tham gia trong quá trình kiểm tra và ra quyết định.
Không chỉ xử lý vấn đề ảo giác, Singapore còn tập trung mạnh vào khung pháp lý và quản trị AI.
Theo các chuyên gia tại sự kiện, nhiều mô hình quản trị truyền thống thất bại vì chỉ kiểm soát ở bên ngoài hệ thống. Trong khi đó, Singapore muốn đưa các nguyên tắc an toàn vào ngay từ giai đoạn thiết kế.
Điều này có nghĩa là dữ liệu, quyền truy cập, cách AI xử lý thông tin và tạo kết quả đều phải được kiểm soát ngay từ đầu, thay vì để xảy ra rủi ro rồi mới tìm cách khắc phục.
Các chuyên gia gọi đây là cách tiếp cận “dữ liệu đáng tin cậy ngay từ thiết kế”.
Singapore cũng nhận ra rằng nếu quy định quá mơ hồ, cán bộ sẽ ngại thử nghiệm AI vì sợ vi phạm. Do đó, nước này xây dựng các “hàng rào an toàn” và nguyên tắc sử dụng rõ ràng để công chức có thể đổi mới trong phạm vi được cho phép.
Trong lĩnh vực y tế, nhiều nhân viên không chuyên công nghệ hiện đã có thể tự tạo chatbot hoặc công cụ AI bằng các nền tảng mã thấp do chính phủ cung cấp. Một số bệnh viện thậm chí tự phát triển chatbot điều dưỡng vì nhu cầu quá cấp thiết, không thể chờ quy trình công nghệ truyền thống kéo dài hàng tháng.
Theo các diễn giả, chính khung pháp lý rõ ràng đã giúp những người tuyến đầu tự tin triển khai sáng kiến mới mà không lo vượt rào.
Bên cạnh công nghệ và pháp lý, Singapore còn thay đổi cả tư duy đầu tư cho AI.
Thay vì mô hình cấp vốn kiểu cũ kéo dài nhiều năm, Singapore chuyển sang hướng linh hoạt hơn để phù hợp với tốc độ thay đổi rất nhanh của AI. Các cơ quan được khuyến khích thử nghiệm nhanh, triển khai nhỏ trước rồi mở rộng dần nếu hiệu quả.
Một điểm đáng chú ý khác là Singapore xem dữ liệu và AI là tài sản dùng chung của quốc gia. Các cơ quan được khuyến khích chia sẻ giải pháp, bài học và hệ thống với nhau thay vì phát triển riêng lẻ.
Trong lĩnh vực an ninh mạng, giới chức Singapore thậm chí còn áp dụng tư duy “giả định hệ thống đã bị tấn công”. Thay vì chỉ cố ngăn chặn từ đầu, họ dùng AI để phát hiện sớm rủi ro, tăng tốc phản ứng và tự động củng cố phòng thủ.
Nhìn tổng thể, kinh nghiệm của Singapore cho thấy việc ứng dụng AI trong quản lý công không chỉ là câu chuyện mua công nghệ hay triển khai chatbot.
Điều quan trọng hơn là xây dựng được dữ liệu đáng tin cậy, cơ chế giám sát của con người, khung pháp lý rõ ràng và năng lực công nghệ nội địa đủ mạnh.
Đó cũng là cách Singapore đang cố gắng đưa AI từ công nghệ trình diễn trở thành công cụ vận hành hàng ngày của bộ máy nhà nước.
