Thế Việt
Writer
Trong khuôn khổ Hội nghị Chính sách Khu vực lần thứ ba của chương trình AI Ready ASEAN vừa diễn ra tại Philippines, Quỹ ASEAN với sự đồng hành của Google.org đã chính thức công bố hai tài liệu quan trọng: Báo cáo Triển vọng số ASEAN (ASEAN Digital Outlook) và kết quả nghiên cứu bước đầu về mức độ sẵn sàng AI. Những dữ liệu này không chỉ phác họa bức tranh chuyển đổi số của khu vực mà còn chỉ ra những khoảng trống đáng lo ngại giữa tốc độ ứng dụng công nghệ và năng lực quản trị thực tế.
Khoảng trống giữa ứng dụng và nhận thức
Báo cáo Triển vọng số ASEAN được phát triển dựa trên các ưu tiên của Hội nghị Quan chức Cấp cao Số ASEAN (ADGSOM), mang đến cái nhìn toàn diện về mức độ trưởng thành số của các quốc gia thành viên. Trong khi hạ tầng kỹ thuật tại nhiều nước đã có những bước tiến đáng kể, nghiên cứu lại chỉ ra sự chênh lệch lớn về kỹ năng số và niềm tin của công chúng. Các vấn đề như an ninh mạng, lừa đảo trực tuyến hay deepfake đang làm xói mòn niềm tin của người dân vào hệ sinh thái số, đòi hỏi các chính phủ phải có cách tiếp cận đồng bộ thay vì những giải pháp riêng lẻ như hiện nay.
Các đại biểu tham gia phiên thảo luận tại Hội nghị Chính sách Khu vực lần thứ 3 ở Manila, Philippines
Điểm nhấn của sự kiện nằm ở kết quả khảo sát từ chương trình AI Ready ASEAN thực hiện tại 10 quốc gia. Dữ liệu cho thấy một nghịch lý thú vị: tốc độ ứng dụng AI đang đi trước rất xa so với mức độ sẵn sàng về kiến thức và thể chế. Cụ thể, học sinh đang là nhóm đối tượng tiếp cận và sử dụng các công cụ AI tích cực nhất, trong khi nhà trường và phụ huynh - những người đóng vai trò định hướng -lại đang loay hoay với nhiều rào cản về sự tự tin và thiếu hụt cơ hội đào tạo bài bản.
Bà Sarah Al Bakri Devadason, Đại sứ, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Quỹ ASEAN và Đại diện Thường trực của Malaysia tại ASEAN
Tại Việt Nam, con số thống kê càng làm rõ thực trạng này. Có tới 89,26% học sinh và 81,85% nhà giáo dục cho biết họ đã sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI). Tuy nhiên, đằng sau tỷ lệ sử dụng cao đó là một lỗ hổng kiến thức nền tảng: chỉ khoảng một phần tư học sinh được đào tạo chính quy về AI, trong khi hai phần ba số giáo viên đã hoàn thành các khóa học liên quan nhưng vẫn chưa thực sự tự tin khi ứng dụng vào giảng dạy. Điều này dẫn đến rủi ro lớn khi người dùng trẻ tuổi tiếp cận công nghệ mạnh mẽ nhưng thiếu đi "bộ lọc" về đạo đức và tư duy phản biện.
Chuyển từ "tiếp cận" sang "làm chủ" có trách nhiệm
Tiến sĩ Piti Srisangnam, Giám đốc điều hành Quỹ ASEAN, nhận định rằng khu vực đang chứng kiến việc sử dụng AI phát triển nhanh hơn khả năng định hướng của các hệ thống quản lý. Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển dịch trọng tâm thảo luận từ câu hỏi "AI có đang được sử dụng hay không" sang "chúng ta đã thực sự sẵn sàng sử dụng AI hay chưa". Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo AI phục vụ con người, củng cố niềm tin và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động tương lai, chứ không chỉ đơn thuần phục vụ các chỉ số tăng trưởng kinh tế.
Ông Piti Sirisangnam, Tiến sĩ, Giám đốc điều hành quỹ ASEAN và ông Diera Gala Paksi, Giám đốc Dự án AI Ready ASEAN (từ trái sang phải)
Đồng quan điểm này, bà Marija Ralic, Trưởng bộ phận Google.org Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, cho rằng việc chỉ cung cấp quyền truy cập vào các công cụ AI là chưa đủ. Mức độ sẵn sàng thực sự đòi hỏi người dùng phải hiểu rõ cơ chế vận hành, các giới hạn công nghệ và đặc biệt là các chuẩn mực đạo đức khi sử dụng. Đây chính là lý do Google.org tiếp tục cam kết đầu tư vào các chương trình nâng cao nhận thức cho cộng đồng ASEAN.
Bà Debbie Jean Centeno-Dijamco, Thứ trưởng Bộ Giáo dục Cộng hòa Philippines, phát biểu tại Hội nghị Chính sách Khu vực lần thứ 3 ở Manila, Philippines
Tương lai của nền kinh tế số nghìn tỷ USD
Với dân số hơn 660 triệu người, trong đó gần một phần ba là giới trẻ dưới 20 tuổi, Đông Nam Á đang đứng trước cơ hội vàng để bứt phá. Nền kinh tế số của khu vực được dự báo sẽ tăng trưởng từ 300 tỷ USD lên mức khổng lồ 1 nghìn tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, đi kèm với tiềm năng đó là những rủi ro ngày càng phức tạp về an toàn thông tin và đạo đức công nghệ.
Chương trình AI Ready ASEAN đã đạt được những thành tựu bước đầu ấn tượng khi tiếp cận hơn 5 triệu công dân, đào tạo chuyên sâu cho hơn 100.000 học viên và trao quyền cho 3.000 giảng viên nòng cốt. Hai báo cáo vừa được công bố sẽ đóng vai trò là nguồn tham chiếu chiến lược cho các nhà hoạch định chính sách, giúp xây dựng các giải pháp nhằm thu hẹp khoảng cách số, củng cố khung pháp lý và đảm bảo rằng sự phát triển của AI sẽ mang lại lợi ích bao trùm cho mọi người dân trong khu vực.
Khoảng trống giữa ứng dụng và nhận thức
Báo cáo Triển vọng số ASEAN được phát triển dựa trên các ưu tiên của Hội nghị Quan chức Cấp cao Số ASEAN (ADGSOM), mang đến cái nhìn toàn diện về mức độ trưởng thành số của các quốc gia thành viên. Trong khi hạ tầng kỹ thuật tại nhiều nước đã có những bước tiến đáng kể, nghiên cứu lại chỉ ra sự chênh lệch lớn về kỹ năng số và niềm tin của công chúng. Các vấn đề như an ninh mạng, lừa đảo trực tuyến hay deepfake đang làm xói mòn niềm tin của người dân vào hệ sinh thái số, đòi hỏi các chính phủ phải có cách tiếp cận đồng bộ thay vì những giải pháp riêng lẻ như hiện nay.
Các đại biểu tham gia phiên thảo luận tại Hội nghị Chính sách Khu vực lần thứ 3 ở Manila, Philippines
Điểm nhấn của sự kiện nằm ở kết quả khảo sát từ chương trình AI Ready ASEAN thực hiện tại 10 quốc gia. Dữ liệu cho thấy một nghịch lý thú vị: tốc độ ứng dụng AI đang đi trước rất xa so với mức độ sẵn sàng về kiến thức và thể chế. Cụ thể, học sinh đang là nhóm đối tượng tiếp cận và sử dụng các công cụ AI tích cực nhất, trong khi nhà trường và phụ huynh - những người đóng vai trò định hướng -lại đang loay hoay với nhiều rào cản về sự tự tin và thiếu hụt cơ hội đào tạo bài bản.
Bà Sarah Al Bakri Devadason, Đại sứ, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Quỹ ASEAN và Đại diện Thường trực của Malaysia tại ASEAN
Tại Việt Nam, con số thống kê càng làm rõ thực trạng này. Có tới 89,26% học sinh và 81,85% nhà giáo dục cho biết họ đã sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI). Tuy nhiên, đằng sau tỷ lệ sử dụng cao đó là một lỗ hổng kiến thức nền tảng: chỉ khoảng một phần tư học sinh được đào tạo chính quy về AI, trong khi hai phần ba số giáo viên đã hoàn thành các khóa học liên quan nhưng vẫn chưa thực sự tự tin khi ứng dụng vào giảng dạy. Điều này dẫn đến rủi ro lớn khi người dùng trẻ tuổi tiếp cận công nghệ mạnh mẽ nhưng thiếu đi "bộ lọc" về đạo đức và tư duy phản biện.
Chuyển từ "tiếp cận" sang "làm chủ" có trách nhiệm
Tiến sĩ Piti Srisangnam, Giám đốc điều hành Quỹ ASEAN, nhận định rằng khu vực đang chứng kiến việc sử dụng AI phát triển nhanh hơn khả năng định hướng của các hệ thống quản lý. Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển dịch trọng tâm thảo luận từ câu hỏi "AI có đang được sử dụng hay không" sang "chúng ta đã thực sự sẵn sàng sử dụng AI hay chưa". Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo AI phục vụ con người, củng cố niềm tin và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động tương lai, chứ không chỉ đơn thuần phục vụ các chỉ số tăng trưởng kinh tế.
Ông Piti Sirisangnam, Tiến sĩ, Giám đốc điều hành quỹ ASEAN và ông Diera Gala Paksi, Giám đốc Dự án AI Ready ASEAN (từ trái sang phải)
Đồng quan điểm này, bà Marija Ralic, Trưởng bộ phận Google.org Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, cho rằng việc chỉ cung cấp quyền truy cập vào các công cụ AI là chưa đủ. Mức độ sẵn sàng thực sự đòi hỏi người dùng phải hiểu rõ cơ chế vận hành, các giới hạn công nghệ và đặc biệt là các chuẩn mực đạo đức khi sử dụng. Đây chính là lý do Google.org tiếp tục cam kết đầu tư vào các chương trình nâng cao nhận thức cho cộng đồng ASEAN.
Bà Debbie Jean Centeno-Dijamco, Thứ trưởng Bộ Giáo dục Cộng hòa Philippines, phát biểu tại Hội nghị Chính sách Khu vực lần thứ 3 ở Manila, Philippines
Tương lai của nền kinh tế số nghìn tỷ USD
Với dân số hơn 660 triệu người, trong đó gần một phần ba là giới trẻ dưới 20 tuổi, Đông Nam Á đang đứng trước cơ hội vàng để bứt phá. Nền kinh tế số của khu vực được dự báo sẽ tăng trưởng từ 300 tỷ USD lên mức khổng lồ 1 nghìn tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, đi kèm với tiềm năng đó là những rủi ro ngày càng phức tạp về an toàn thông tin và đạo đức công nghệ.
Chương trình AI Ready ASEAN đã đạt được những thành tựu bước đầu ấn tượng khi tiếp cận hơn 5 triệu công dân, đào tạo chuyên sâu cho hơn 100.000 học viên và trao quyền cho 3.000 giảng viên nòng cốt. Hai báo cáo vừa được công bố sẽ đóng vai trò là nguồn tham chiếu chiến lược cho các nhà hoạch định chính sách, giúp xây dựng các giải pháp nhằm thu hẹp khoảng cách số, củng cố khung pháp lý và đảm bảo rằng sự phát triển của AI sẽ mang lại lợi ích bao trùm cho mọi người dân trong khu vực.
